Naliboki (obwód miński)

Naliboki[2] (biał. Налібокі, ros. Налибоки) – wieś (od 30 grudnia 2009 agromiasteczko[3]) w rejonie stołpeckim obwodzie mińskim Białorusi. Wieś stanowi centrum administracyjne sielsowietu nalibockiego. Jest też siedzibą parafii prawosławnej (pw. św. Michała Archanioła)[4] i rzymskokatolickiej (pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny).

Naliboki
Ilustracja
Kościół pw. Wniebowzięcia NMP
Państwo  Białoruś
Obwód miński
Rejon stołpecki
Wysokość 187 m n.p.m.
Populacja (2009)
• liczba ludności

515[1]
Nr kierunkowy +375 1717
Kod pocztowy 222683
Położenie na mapie obwodu mińskiego
Mapa konturowa obwodu mińskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Naliboki”
Położenie na mapie Białorusi
Mapa konturowa Białorusi, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Naliboki”
Ziemia53°45′46,0″N 26°28′08,5″E/53,762778 26,469028
Portal Białoruś

Miejscowość leży na wschodnim skraju Puszczy Nalibockiej, nad rzeką Kamionką[5]. Miejscowość znana jest jako miejsce mordu ludności polskiej dokonanego w 1943 przez partyzantów sowieckich[6].

Kościół pw. Wniebowzięcia NMP
Widok na ołtarz główny świątyni
Kościół i cmentarz katolicki obok
Widok od strony prezbiterium
Główna nawa świątyni

Historia miejscowościEdytuj

W XVI–XVIII w. wieś, następnie miasteczko w Wielkim Księstwie Litewskim. Tereny, na których znajdują się obecnie Naliboki od 1555 wchodziły w skład dóbr Radziwiłłów stanowiąc odrębne łowiectwo[7]. W 1722 Anna Radziwiłłowa założyła tu hutę szkła, specjalizującą się w produkcji szklanych świeczników i kielichów ze szkła kryształowego, ale także w wyrobach ze szkła cienkiego. Pracowali tu rzemieślnicy sprowadzeni z Saksonii. Po 1830 huta produkowała także całe szklane serwisy stołowe. Huta została zamknięta w 1862 r.

Początki parafii katolickiej w Nalibokach sięgają 1447 roku[8], kiedy to dzięki fundacji Radziwiłłów, wzniesiono drewnianą kaplicę. W 1636 zbudowano tu pierwszy kościół murowany wraz z plebanią, uposażony przez Stanisława i Albrychta Radziwiłłów. Świątynia uległa zniszczeniu w 1655, ale została odbudowana. Kolejny kościół katolicki powstał w 1936 pod wezwaniem św. Józefa[9]. Obydwie świątynie zostały zniszczone podczas wojny (1942); kościół św. Józefa odbudowano w 1995 r.

Po 1918 roku Naliboki znalazły się w granicach II Rzeczypospolitej. Za II Rzeczypospolitej miejscowość była siedzibą wiejskiej gminy Naliboki w województwie nowogródzkim. 10 lipca 1919 roku pod Nalibokami wojsko polskie stoczyło zwycięską bitwę z armią sowiecką. Od 17 września 1939 roku Naliboki okupowane przez ZSRR, liczyły wtedy niecałe 4000 mieszkańców. Niemcy, po zajęciu wsi w 1941, wywieźli część żydowskiej ludności (później wywiezionych zamordowano), pozostali Żydzi zbiegli do Puszczy Nalibockiej. Według szacunków historycznych, w Puszczy Nalibockiej mogło znaleźć schronienie od 10 do ponad 20 tys. ludzi – partyzantów i uciekinierów[10].

8 maja 1943 w Nalibokach oddziały radzieckich partyzantów dokonały masakry polskiej ludności cywilnej.[11]
6 sierpnia 1943 Naliboki zostały ponownie spacyfikowane, tym razem przez oddziały niemieckie, w ramach tzw. „Operacji Hermann[12], a jej mieszkańców wywieziono w głąb Rzeszy na roboty przymusowe.

Po 1944 roku weszły w skład Białoruskiej SRR, a od 1991 znajdują się na terenie Białorusi.

InfrastrukturaEdytuj

 
Cerkiew Michała Archanioła, zbudowana w latach 2005–2006

We wsi znajduje się kościół katolicki pw. Wniebowzięcia NMP, pochodzący z okresu międzywojennego, oraz położony obok cmentarz katolicki. Jest tu również cerkiew prawosławna pw. Michała Archanioła, wybudowana w latach 2005–2006.

Urodzeni we wsiEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Liczby ludności miejscowości obwodu mińskiego na podstawie spisu ludności wg stanu na dzień 14 października 2009 roku (ros.).
  2. Egzonim zalecany przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Nazewnictwo geograficzne świata. Zeszyt 6. Białoruś, Rosja, Ukraina, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, Warszawa 2005, s. 23, ​ISBN 83-239-9020-4​.
  3. Решение Столбцовского районного Совета депутатов от 30.12.2009 N 149 „О преобразовании сельских населенных пунктов Столбцовского района в агрогородки” (ros.). pravo.levonevsky.org. [dostęp 2013-08-21].
  4. Приход храма Святого Архангела Михаила д. Налибоки (ros.). molod-eparchy.by. [dostęp 2021-03-12].
  5. Mapa Operacyjna Wojskowego Instytutu Geograficznego, 1929, karta 48 Mińsk.
  6. Hugo Bader J.: A rewolucja to miała być przyjemność, „Magazyn Gazety Wyborczej”, 15 listopada 1996.
  7. Крывашэеў Дз. Налібоцкая пушча князёў Радзівілаў у XVI-XVIII стст.: фармаванне тэрыторыі, адміністрацыя і службоўцы // Верхняе Панямонне. – Мінск: І.П. Логвінаў. – Вып. 1. – 2012. – С. 34.
  8. Kościół katolicki na Białorusi: Налібакі – парафія Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі.
  9. Wspomnienia o budowie kościoła pw. św. Józefa w Nalibokach.
  10. Zob. tekst: Puszcza Nalibocka, Bernard Pakulnicki, Magazyn Polski nr 3 (75) marzec 2012.
  11. Komunikat dot. śledztwa w sprawie zbrodni popełnionych przez partyzantów sowieckich w latach 1942–1944 na terenie byłego województwa nowogródzkiego. Instytut Pamięci Narodowej. [dostęp 2018-02-07].
  12. Kazimierz Krajewski, IPN O. w Warszawie: Wieś na kresach północno–wschodnich pod dwiema okupacjami. martyrologiawsipolskich.pl. [dostęp 2019-07-19].

BibliografiaEdytuj

  • Верхняе Панямонне: альманах лакальнай гісторыі, Вып. 1, Мінск 2012.
  • Szkła z hut radziwiłłowskich, t. II: Naliboki (1722-1862), Urzecze (1737-1846). Szkła ze zbiorów muzeów polskich, zagranicznych i kolekcji prywatnych. Wydanie Warszawa 1998; Muzeum Narodowe w Warszawie.
  • Naliboki, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XV, cz. 2: Januszpol – Wola Justowska, Warszawa 1902, s. 369.
  • Wacław Nowicki: Żywe echa, Wydawnictwo Antyk 1993 r. – Encyklopedia Kresów, Wydawnictwo Kluszczyński

Linki zewnętrzneEdytuj