Naszacowice

wieś w województwie małopolskim

Naszacowice (Naszczowice; w 2. poł. XX wieku okresowo również Naszęcowice[4]) – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, w gminie Podegrodzie. Jest jedną z najstarszych miejscowości w Małopolsce. Graniczy z gminami Stary Sącz i Łącko.

Naszacowice
wieś
Ilustracja
Centrum wsi
Państwo

 Polska

Województwo

 małopolskie

Powiat

nowosądecki

Gmina

Podegrodzie

Wysokość

300–450 m n.p.m.

Liczba ludności (2022)

847[2]

Strefa numeracyjna

18

Kod pocztowy

33-386[3]

Tablice rejestracyjne

KNS

SIMC

0460598

Położenie na mapie gminy Podegrodzie
Mapa konturowa gminy Podegrodzie, na dole znajduje się punkt z opisem „Naszacowice”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Naszacowice”
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa konturowa województwa małopolskiego, blisko centrum po prawej na dole znajduje się punkt z opisem „Naszacowice”
Położenie na mapie powiatu nowosądeckiego
Mapa konturowa powiatu nowosądeckiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Naszacowice”
Ziemia49°33′44″N 20°33′24″E/49,562222 20,556667[1]
Wzgórze grodowe
Budowany kościół Św. Urszuli Ledóchowskiej
Remiza OSP w budynku starej szkoły

Położenie edytuj

Naszacowice położone są w Kotlinie Sądeckiej, na lewym brzegu Dunajca, u ujścia rzeki Słomki i Jastrząbka. Leży na wysokości od 300 do 450 m n.p.m. Zajmuje 3,90 km² (6,0% powierzchni gminy)[5]. Graniczy z: Podegrodziem, Juraszową, Rogami, Olszanką, Kadcza, Gołkowicami Dolnymi. Przez południową część wsi przebiega obwodnica Podegrodzia, w ciągu drogi wojewódzkiej nr 969 (Stary SączNowy Targ).

Części wsi edytuj

Integralne części wsi Naszacowice[6][7]
SIMC Nazwa Rodzaj
0460612 Drapka część wsi
0460629 Łazy Naszczowskie część wsi
0460635 Łysa Góra część wsi
0460658 Podglinka część wsi
0460670 Zalas część wsi

Toponimika nazwy edytuj

Nazwa pochodzi od jej założyciela Nosacza, co wyklucza tezę wiążącą nazwę wsi z Sączem. Mówiła ona, że Naszacowice to osada na dawnym Sączu, czyli Naszącowice. Najstarsze zapisy nazwy pochodzą z lat 1233 i 1292 i brzmi ona: Nossaczouicy. Dokumenty z 1353 roku podają nazwę de Naszocowice. Jan Długosz w „Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis” zapisuje nazwę na dwa sposoby: Nossaczowycze i Noszaczowycze. Spis miejscowości z 1794 roku podaje dwie nazwy: Naszacowice i Naschatowitz Colonia.

Historia edytuj

Na przełomie VIII i IX w. istniał tu duży gród warowny o powierzchni ok. 15 ha[8], który pełnił rolę centrum w tym regionie. W Naszacowicach znajdują się resztki grodziska z epoki łużyckiej i z okresu wczesnego średniowiecza. W IX–XI wieku pełniło ono rolę centrum osadniczego dla Kotliny Sądeckiej i było ważnym punktem strażniczym na szlaku handlowym biegnącym wzdłuż Dunajca[9].

Wieś, ulokowana w 1293 roku na prawie magdeburskim, należała przed rozbiorami Polski do zakonu klarysek ze Starego Sącza. W XVI w. Naszacowice były własnością Jana Wierzbięty (herbu Janina). W 1789 roku w ramach akcji kolonizacyjnej cesarza Józefa II osiedliło się tu 8 rodzin niemieckich.

Wiosną 1941, w Naszacowicach, powstał oddział Batalionów Chłopskich, którym dowodził Józef Krzyżak ps. „Potok”. Teren działania oddziału obejmował gminy Podegrodzie i Stary Sącz. Licząca około 20 partyzantów jednostka przeprowadziła kilkadziesiąt akcji bojowych i dywersyjno-sabotażowych[10].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

Wierni Kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii w Podegrodziu.

Zabytki edytuj

Obiekt wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego[11].

Edukacja edytuj

We wsi znajduje się filia Gminnego Ośrodka Kultury w Podegrodziu, która prowadzi m.in. punkt biblioteczny[12].

Sport edytuj

W miejscowości znajduje się boisko sportowe Orlik Plus, z którego bezpłatnie korzystają mieszkańcy wsi.

Zobacz więcej w artykule Sport w Gminie Podegrodzie, w sekcji Orlik Plus.

Sztuka edytuj

We wsi mieszka Kazimierz Twardowski, malarz akwarelowy. Jego dzieła to przede wszystkim pejzaże, prezentowane w Polsce i za granicą. We własnym domu prowadzi małą galerię. Dwa razy otrzymał nagrodę im. Bolesława Barbackiego, za całokształt twórczości[13][14]. Jest też autorem polichromii kościoła św. Jakuba w Podegrodziu[15].

OSP Naszacowice[16][17] edytuj

Historia edytuj

Jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej w Naszacowicach jest stosunkowo młodą jednostką, gdyż powstała w 2007. Jednostka posiada na wyposażeniu: samochód Magirus Deutz GBA 2,5/16 i motopompę oraz podstawowy sprzęt ratowniczy i gaśniczy.

Przypisy edytuj

  1. Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 9 stycznia 2024, identyfikator PRNG: 86081
  2. NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2022-10-04].
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 808 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  4. Nazwa „Naszęcowice” występuje w Spisie miejscowości Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, Warszawa 1967, s. 735.
  5. Powierzchnia Naszacowic. [dostęp 2011-02-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-10-22)]. (pol.).
  6. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  7. GUS. Rejestr TERYT
  8. Stanisław Kryciński: Łemkowszczyzna po obu stronach Karpat. Libra, 2015, s. 29. ISBN 978-83-952823-5-5.
  9. G. Leńczyk, Katalog grodzisk i zamczysk z terenu Małopolski, Muzeum Archeologiczne w Krakowie, Kraków 1983, s. 26; J. Marszałek, Katalog grodzisk i zamczysk w Karpatach, Wydawnictwo Stanisław Kryciński, Warszawa 1993, s. 153-157
  10. Informacje na stronie UG Podegrodzie. [dostęp 2011-08-11]. (pol.).
  11. Wykaz obiektów wpisanych do Rejestru Zabytków Nieruchomych Województwa Małopolskiego z uwzględnieniem podziału na powiaty i gminy [online], wuoz.malopolska.pl [dostęp 2023-12-15].
  12. Informacje o filii na stronie GOK-u. [dostęp 2011-02-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-12-30)]. (pol.).
  13. Twórcy ludowi na stronie UG Podegrodzie. [dostęp 2011-08-11]. (pol.).
  14. Twórcy ludowi na stronie GOK-u. [dostęp 2011-08-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-12-30)]. (pol.).
  15. Galeria zdjęć polichromii kościoła w Podegrodziu. [dostęp 2011-08-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-09)]. (pol.).
  16. Informacje o OSP Naszacowice. [dostęp 2011-02-01]. (pol.).
  17. OSP Naszacowice – Nowy Sącz 112 [online], nowysacz112.pl [dostęp 2017-12-18] (pol.).

Bibliografia edytuj

  • Zenon Piotr Szewczyk: O pochodzeniu nazw miejscowych Gminy Podegrodzie i okolic. Nowy Sącz: UG Podegrodzie, Biblioteka Gminna w Podegrodziu, 2009. ISBN 978-83-60822-59-3.
  • Naszacowice. W: Jan Pastuszczak: Gmina Podegrodzie. Jacek Kula, Jerzy Nieć, Krzysztof Bodziony (ilustracje); Stanisław Mendelowski (redakcja). Krosno: P.U.W. „Roksana” Sp. z.o.o., 2006, s. 34-35. ISBN 83-7343-126-8.

Linki zewnętrzne edytuj