Otwórz menu główne

Neple

wieś w województwie lubelskim

Neplewieś w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie bialskim, w gminie Terespol. Przez miejscowość przebiega droga wojewódzka nr 698.

Neple
Kościół parafialny
Kościół parafialny
Państwo  Polska
Województwo lubelskie
Powiat bialski
Gmina Terespol
Liczba ludności (2011-03-31) 245[1]
Strefa numeracyjna (+48) 83
Kod pocztowy 21-550[2]
Tablice rejestracyjne LBI
SIMC 0020907
Położenie na mapie gminy wiejskiej Terespol
Mapa lokalizacyjna gminy wiejskiej Terespol
Neple
Neple
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Neple
Neple
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Neple
Neple
Położenie na mapie powiatu bialskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu bialskiego
Neple
Neple
Ziemia52°07′21″N 23°31′18″E/52,122500 23,521667

Wieś szlachecka położona była w końcu XVIII wieku w powiecie brzeskolitewskim województwa brzeskolitewskiego[3]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa bialskopodlaskiego. Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) liczyła 245 mieszkańców[1] i była dziesiątą co do wielkości miejscowością gminy Terespol.

Neple są siedzibą rzymskokatolickiej parafii Podwyższenia Krzyża Świętego.

Spis treści

PołożenieEdytuj

Neple to wieś letniskowa na wzgórzu w pobliżu ujścia rzeki Krzny do Bugu na obszarze Parku Krajobrazowego „Podlaski Przełom Bugu”, usytuowana w odległości 9 km na północ od miasta Terespol, nieco poniżej białoruskiej miejscowości Nepli. Uroczo położona na urozmaiconym geomorfologicznie obszarze, poprzecinanym zakolami meandrującej rzeki Krzny i starorzeczami Bugu, tzw. bużyskami. Ten piękny teren, którego centrum są Neple, nazywany bywa Szwajcarią Podlaską.

Część wsiEdytuj

Integralne części wsi Neple[4][5]
SIMC Nazwa Rodzaj
0020913 Majątek przysiółek
0020920 Morderowicze przysiółek

HistoriaEdytuj

Wieś posiada udokumentowane bogate osadnictwo pradziejowe. Dawniej wieś książęca założona przed 1430 r., w XIX w. własność Niemcewiczów, Orzeszków, Mierzejewskich, Kierbedziów. Na początku XIX w. przebywał tu poeta i historyk Julian Ursyn Niemcewicz, który swój pobyt w Neplach opisał w „Pamiętnikach historycznych" oraz car rosyjski Aleksander I. Bywał tu też inżynier Stanisław Kierbedź, budowniczy mostu na Wiśle w Warszawie.

Na pocz. XIX w. ówczesny właściciel Kalikst Mierzejewski wybudował tu pałac otoczony ogrodem i parkiem z bardzo rzadkimi okazami drzew i krzewów oraz oranżerię, w której rosło około 4000 roślin, m.in. kamelie i ananasy. Założył hodowlę bażantów, zwierzyniec z żubrami i danielami, a na okolicznych morenowych wzgórzach winnice. W 1854 r. pałac zniszczył ogromny pożar. Odbudował go jeszcze za życia fundatora Franciszek Jaszczołd, ale i ten kolejny nie przetrwał długo. Obecnie funkcjonuje w nim wypoczynkowy ośrodek Caritasu.

Zabytki NepliEdytuj

  • zespół dworski należący pierwotnie do rodziny Niemcewiczów m.in. do stryja poety Juliana Ursyn Niemcewicza, adiutanta Tadeusza Kościuszki
  • stojący 200 m od wejścia do parku neogotycki lamus, zwany „Skarbczykiem", murowany z 1786 r.
  • piętrowy budynek dworski z fasadą z początku XIX w., tzw. „Biwak", zbudowany dla stałego w latach 1817-25 gościa Nepli, cara Aleksandra I
  • budynek mieszkalny, tzw. „Biały dworek", murowany z pocz. XX w.
  • pawilon ogrodowy, tzw. „Altana chińska", murowana z I poł. XIX w., dawna biblioteka
  • neogotycka murowana kaplica ogrodowa z 1829 r. (prawdopodobnie projektu F. Jaszczołda), a w niej marmurowa tablica poświęcona Juliuszowi Augustowi Mierzejewskiemu, ufundowana przez rodziców po tragicznej śmierci syna; w podziemiach został również pochowany Kalikst Mierzejewski
  • krzyż żelazny na olbrzymim głazie ustawionym w miejscu, w którym w październiku 1828 r. spadł z konia 11-letni ostatni syn Kalista Mierzejewskiego – Juliusz August
  • eklektyczny kościół parafialny pw. Podwyższenia Krzyża Świętego z 1769 r., ufundowany przez Franciszka Ursyna Niemcewicza; pierwotnie był cerkwią unicką, w latach 1873-1919 cerkwią prawosławną; wewnątrz znajdują się epitafia Niemcewiczów
  •  
    Pomnik ku czci Józefa Piłsudskiego w Neplach
    pomnik Na pamiątkę pobytu w Neplach Wojska Polskiego z marszałkiem Józefem Piłsudskim w roku 1920[6](Józef Piłsudski odwiedził Neple w sierpniu 1915 r., kiedy I Brygada Legionów Polskich nacierała w składzie wojsk austro-niemieckich na carską Rosję) oraz – na pobliskim cmentarzu – mogiła-krzyż ku czci żołnierzy polskich, poległych w 1920 roku w wojnie z bolszewikami
  • kamienna baba – ciekawy głaz z okresu wczesnego średniowiecza
  • kaplica Mierzejewskich – neogotycka kaplica-grobowiec z 1829 roku
  • czołg Armii Czerwonej, który jako pierwszy miał przejechać Bug i wraz z innymi wyprzeć Niemców z Polski

PrzypisyEdytuj

  1. a b GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  3. Вялікі гістарычны атлас Беларусі Т.2, Mińsk 2013, s. 106.
  4. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 18.11.2015].
  6. Kopiec Piłsudskiego dawniej i dziś

Linki zewnętrzneEdytuj