Niełazowate

Niełazowate[2] (Dasyuridae) – rodzina ssaków z rzędu niełazokształtnych (Dasyuromorphia), występujących w krainie australijskiej[3].

Niełazowate
Dasyuridae[1]
Goldfuss, 1820
Ilustracja
Przedstawiciel rodziny – niełaz plamisty (Dasyurus viverrinus)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Podkrólestwo

Bilateria

(bez rangi) wtórouste
Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Infratyp

żuchwowce

Nadgromada

czworonogi

Gromada

ssaki

Podgromada

żyworodne

Infragromada

ssaki niższe

Nadrząd

torbacze

Rząd

niełazokształtne

Rodzina

niełazowate

Typ nomenklatoryczny

Dasyurus É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1796

Podrodziny

3 podrodziny (w tym 1 wymarła) – zobacz opis w tekście

SystematykaEdytuj

Do rodziny należą następujące występujące podrodziny[4][2]:

Zawierają one w sumie 30 rodzajów i 75 gatunków[5].

Opisano również podrodzinę wymarłą[6]:

oraz rodzaje wymarłe o niepewnej pozycji systematycznej:

BudowaEdytuj

Niełazowate osiągają zróżnicowane rozmiary. Najmniejszy z nich nocołazik waży zaledwie 5 g, podczas gdy największy przedstawiciel rodziny diabeł tasmański osiąga masę 8 kg[5].

Wzór zębowy I C P M
42-46 = 4 1 2-3 4
3 1 2-3 4

Niełazowate cechują się wydłużoną głową o dobrze rozwinietych kłach. Tułów jest nieznacznie wydłużony. Nie występują na nim u niektórych niełazowatych marsupium, czyli torba lęgowa. Samice mają zaś wtedy sutki w ułożeniu okółkowym. Niekiedy zamiast torby występują tylko fałdy brzuszne. Ciało kończy ogon, również długi, porosły sierścią, zwierzęta nie potrafią nim chwytać. Kończyny są raczej krótkie. Naziemni przedstawiciele rodziny mają tylne łapy dłuższe niż u nadrzewnych niełazowatych. Występuje stopochodność, nie stwierdza się syndaktylii. Tylne łapy mogą mieć mały, ruchomy kciuk, zwłaszcza taksony żyjące na drzewach, podczas gdy ich naziemni krewni cechują się redukcją aż do całkowitego zaniku tegoż kciuka[5].

EkologiaEdytuj

Niełazowate żywią się pokarmem mięsnym, najczęściej są owadożerne[5].

PrzypisyEdytuj

  1. Dasyuridae, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 6–9. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
  3. D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Family Dasyuridae. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-10-22].
  4. C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 60–70. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
  5. a b c d Błaszak, Skoracki i Gliwicz 2020 ↓, s. 77.
  6. S. Wroe. The geologically oldest dasyurid, from the Miocene of Riversleigh, north-west Queensland. „Palaeontology”. 42 (3), s. 503, 1999. DOI: 10.1111/1475-4983.00082. (ang.). 
  7. C.R. Campbell, Tertiary Dasyuridae and Peramelidae (Marsupialia) from the Tirari Desert, South Australia, [w:] Praca doktorska, University of California, Berkeley 1976 (Dissertation Abstracts International), s. 4375 (ang.).
  8. S. Wroe. A new 'bone-cracking' dasyurid from the Miocene of Riversleigh, northwestern Queensland. „Alcheringa”. 22 (3), s. 278, 1998. DOI: 10.1080/03115519808619205. (ang.). 
  9. R.A. Stirton. Tertiary marsupials from Victoria, Australia. „Memoirs of the National Museum of Victoria”. 21, s. 129, 1957. DOI: 10.24199/j.mmv.1957.21.09. (ang.). 

BibliografiaEdytuj

  • Czesłąw Błaszak, Maciej Skoracki, Joanna Gliwicz, Infragromada: ssaki żyworodne niższe – Metatheria; torbacze – Marsupialia, [w:] Czesław Błaszak, Zoologia, t. Tom 3, część 3. Ssaki, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2020, ISBN 978-83-01-17337-1 (pol.).
  • Kazimierz Kowalski: Ssaki, zarys teriologii. Warszawa: PWN, 1971.
  • Mały słownik zoologiczny: Ssaki. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1978.
  • Phil Myers: Dasyuridae (dasyurids). Animal Diversity Web, 2001. [dostęp 2008-04-07]. (ang.).
  • Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Dasyuridae. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 2015-06-28]