Otwórz menu główne

„Niedźwiedź” (inna nazwa: „Dzik”[2][1]) – posąg kultowy powstały prawdopodobnie w okresie lateńskim (około 400–200 roku p.n.e.), umieszczony w 1903 roku na szczycie Ślęży[1], związany z kręgiem kultury celtyckiej[3].

„Niedźwiedź”
Obiekt zabytkowy nr rej. 144/453/Arch/1969 z 3 czerwca 1969[1]
Ilustracja
„Niedźwiedź” na szczycie Ślęży (przed 2013)
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Miejscowość Sobótka
Miejsce Ślęża
Typ pomnika posąg kultowy
Materiał granodioryt biotytowy
Całkowita wysokość około 1 m
Data budowy okres lateński, około 400–200 roku p.n.e.
Ważniejsze przebudowy 1903 (przeniesienie na szczyt Ślęży)
Położenie na mapie gminy Sobótka
Mapa lokalizacyjna gminy Sobótka
„Niedźwiedź”
„Niedźwiedź”
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
„Niedźwiedź”
„Niedźwiedź”
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
„Niedźwiedź”
„Niedźwiedź”
Położenie na mapie powiatu wrocławskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu wrocławskiego
„Niedźwiedź”
„Niedźwiedź”
Ziemia50°51′55,0″N 16°42′29,6″E/50,865278 16,708222

CharakterystykaEdytuj

Rzeźba wykonana dość prymitywnie[4] z jasnego granodiorytu biotytowego, tzw. granitu strzeblowskiego[4], zapewne ślężańskiego[4], długa na około 148 cm, o szerokości od 47 do 57 cm, wysoka na około 100 cm przedstawia schematycznie przedstawione zwierzę stojące na czterech łapach, zapewne niedźwiedzia lub dzika[5], z niedźwiedzim ogonem[5]. Pary łap zostały przedstawione jako kolumny[6]. Posąg jest uszkodzony – brak dolnych części łap, a powierzchnia głowy jest zniszczona[5]. Na rzeźbie wyryto dwa znaki: jeden starszy na boku rzeźby (obecnie zatarty) i drugi w postaci ukośnego krzyża na brzuchu[7], wykonany prawdopodobnie na początku XX wieku[5].

HistoriaEdytuj

Obiekt powstał prawdopodobnie w okresie lateńskim[1], w przedziale czasowym od 200 roku p.n.e. do około 400 roku p.n.e.[8] Rzeźba została odkryta przy drodze w okolicy Strzegomian[9][1]; prawdopodobnie nie była to pierwotna lokalizacja posągu[10]. Możliwe, że znajdował się w jednym ze świętych kręgów na Ślęży[11]. W czasach nowożytnych była znana co najmniej od XVIII wieku, leżała wówczas na boku[5]. Rzeźba stała się bardziej znana od 1853 roku, kiedy to została już ustawiona pionowo[2]. W 1903 roku posąg przeniesiono na szczyt Ślęży[7], początkowo w okolice nowego schroniska, następnie w pobliże kościoła Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny[1], gdzie stoi pod jaworem[12].

Drugi posąg niedźwiedzia w obrębie masywu Ślęży znajduje się poniżej, przy żółtym szlaku prowadzącym z Wieżycy. Został umieszczony w zadaszonej wiacie obok posągu znanego jako Panna z rybą. Możliwe, że tworzył „parę” z rzeźbą znalezioną w Strzegomianach[13].

Rzeźba w kulturzeEdytuj

 
Ołtarz kaplicy Matki Bożej Dobrej Rady w Sulistrowiczkach, pod mensą ołtarzową dwa niedźwiedzie (2008)

Posąg był łączony w średniowiecznej legendzie z postacią Piotra Własta, który spotkał dzika na polowaniu[14]. Rzeźbie nadawano ludowe nazwy: „Maciora”, „Dzika Świnia” lub „Dzik”[14]. Mieszkańcy Strzegomian mieli pozdrawiać rzeźbę okrzykiem: Dziku, masz tu prosię, jednocześnie obrzucając ją kamieniami; rzucanie kamieniami w „Niedźwiedzia” zdarzało się w czasach historycznych[14]. Powody tego nie są znane[15]. Obok rzeźby znajdował się kopczyk kamieni, którym została obrzucona[7]. Sylwetka rzeźby znajdowała się w herbie Sobótki, zaprojektowanym w 1960 roku[16]. W Sulistrowiczkach, pod mensą ołtarzową w kaplicy Matki Bożej Dobrej Rady znajdują się dwie rzeźby niedźwiedzi, zbliżone do posągów ze Ślęży, nawiązujące do miejscowych kultów pogańskich[17].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f Walory kulturowe. Dolnośląski Zespół Parków Krajobrazowych. [dostęp 2019-05-20].
  2. a b Woźniak 2004 ↓, s. 133.
  3. „Zagadnienie egzystencji centrum kulturowego w dobie celtyckiej na górze o tej nazwie zwanej też Sobótka ma już sporą literaturę przedmiotu”. W: Witold Hensel. Polska Starożytna. Ossolineum, 1988, s. 459-460
  4. a b c Woźniak 2004 ↓, s. 140.
  5. a b c d e Woźniak 2004 ↓, s. 143.
  6. Woźniak 2004 ↓, s. 143, 147.
  7. a b c Rosen-Przeworska 1963 ↓, s. 79.
  8. Woźniak 2004 ↓, s. 170.
  9. Woźniak 2004 ↓, s. 135.
  10. Woźniak 2004 ↓, s. 171.
  11. Rosen-Przeworska 1963 ↓, s. 72.
  12. Niedźwiedź Ślężański – kamienna rzeźba kultowa. Ślężanie LGD. [dostęp 2019-05-21].
  13. Woźniak 2004 ↓, s. 140, 157, 171.
  14. a b c Rosen-Przeworska 1963 ↓, s. 85.
  15. M. Sadebeck, Góra Ślęża i jej okolice, Wrocław 2008, s. 84
  16. Herby. Sobótka. W: Misie.com.pl [on-line]. [dostęp 2019-05-21].
  17. Atrakcje turystyczne. Sulistrowiczki – Kaplica Matki Bożej Dobrej Rady. W: ww.sleza.sobotka.net [on-line]. [dostęp 2019-05-22].

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj