Otwórz menu główne

Niemieckie obozy jenieckie 1939–1945

lista w projekcie Wikimedia
nieśmiertelnik noszony w oflagu; tu w Stalagu XIIA Limburg an der Lahn (Hesja)
1 marka,
pieniądz obozowy używany
w obozach jenieckich
2 marki 10 fenigów
Karta wyposażenia jeńca w Stalagu X B Sandbostel
Przejawy życia sportowego

W czasie II wojny światowej Niemcy utworzyli sieć około 12 tys. obozów i więzień, zarówno na terenie własnego kraju, jak i krajów podbitych. Do niewoli wzięli około 18 mln osób z 30 krajów. Część z nich była jeńcami wojennymi, osadzonymi w różnych obozach koncentracyjnych, bądź w specjalnych obozach jenieckich.

Niemiecki system obozów jenieckichEdytuj

  • Kgf-Lager (Kriegsgefangenenlager) – obóz jeniecki
    • Frontstalag (Frontstammlager für Kriegsgefangene) – obóz frontowy
    • Dulag (Durchgangslager für Kriegsgefangene) – obóz przejściowy (filtracyjny)
      • Dulag Luft (Duchgangslager für kriegsgefangene Luftwaffenangehörige) – obóz przejściowy dla lotników
    • Oflag (Offizierslager für kriegsgefangene Offiziere) – dla oficerów
    • Stalag (Stammlager für kriegsgefangene Mannschaften und Unteroffiziere) – dla podoficerów i szeregowych
      • Stalag Luft (Stammlager für kriegsgefangene Luftwaffenangehörige) – dla podoficerów i szeregowych lotnictwa
    • Marlag (Marinekriegsgefangenenlager für Marineangehörige) – dla marynarzy
    • Milag (Marineinterniertenlager für Angehörige der Handelsmarine) – dla marynarzy marynarki handlowej
  • szpitale jenieckie
    • Kgf-Laz (Lazarett für Kriegsgefangene) – szpital dla jeńców wojennych
    • Res-Laz (Reserve-Lazarett) – szpital rezerwowy
  • dla osób cywilnych
    • Heilag (Heimkehrerlager) – przesiedlanych przez wojsko
    • Ilag (Internierungslager für Zivilpersonen) – internowanych przez wojsko
  • Schattenlager (Lager ohne eigene Gefangenenunterkünfte) („obóz w cieniu”) obóz w którym nie wydzielono części dla jeńców wojennych
  • Arb-Kdo (Arbeitskommando) – komando pracy

NazewnictwoEdytuj

Terytorium III Rzeszy zostało podzielone na Okręgi Wojskowe (Wehrkreis), którym podlegały także okręgowe dowództwa obozów jenieckich (Wehrmachtsauskunftstelle für Kriegerverluste und Kriegsgefangene).

Przykładowy zapis:

Oflag VII A Murnau

oznaczał:

obóz jeniecki dla oficerów (Oflag) utworzony jako pierwszy (A) w VII Okręgu Wojskowym (Bawaria) w miasteczku Murnau

Rozbudowane obozy jenieckie dodatkowo nosiły oznaczenia:

  • H (Hauptlager) – obóz główny
    • N (Nebenlager) – podobozy
    • Z (Zweiglager) – podobozy

Lista obozów według podziału na wojskowe okręgiEdytuj

Uwaga: W nawiasach podano lokalizację obozu na aktualnej mapie politycznej świata.

Okręg Wojskowy IEdytuj

Okręg Wojskowy IIEdytuj

 
Stalag II-B
 
Stalag II-B

Okręg Wojskowy IIIEdytuj

 
Karta zwolnienia jeńca ze Stalagu III A Luckenwalde

Okręg Wojskowy IVEdytuj

Okręg Wojskowy VEdytuj

Okręg Wojskowy VIEdytuj

Okręg Wojskowy VIIEdytuj

Okręg Wojskowy VIIIEdytuj

Okręg Wojskowy IXEdytuj

Okręg Wojskowy XEdytuj

Okręg Wojskowy XIEdytuj

Okręg Wojskowy XIIEdytuj

Okręg Wojskowy XIIIEdytuj

 
Stalag w Norymberdze, zima 1939

Okręg Wojskowy XVIIEdytuj

Okręg Wojskowy XVIIIEdytuj

Okręg Wojskowy XXEdytuj

Inne obozyEdytuj

 
Pomnik jeńców Oflag 64 w Szubinie

Odnotowane fikcyjne obozy jenieckieEdytuj

Obozy jenieckie z okresu II wojny światowej pojawiają się również w literaturze i filmach przygodowych. Część z nich są to jednostki stworzone tylko i wyłącznie na potrzeby scenariusza i nie mają nic wspólnego z faktami i historią. Są to m.in.

  • Stalag 13 – miejsce akcji amerykańskiego sitcomu Hogan’s Heroes
  • Stalag 17 – nazwa obozu i jednocześnie tytuł filmu z 1953 produkcji USA

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h Lietz 1982 ↓, s. 219.
  2. Lietz 1982 ↓, s. 106.
  3. a b c d e f g h Lietz 1982 ↓, s. 100.
  4. a b Lietz 1982 ↓, s. 101.

BibliografiaEdytuj

  • Zygmunt Lietz: Obozy jenieckie w Prusach Wschodnich 1939–1945. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1982. ISBN 83-11-06814-3.

Linki zewnętrzneEdytuj