Nieszpory

termin liturgiczny

Nieszpory (łac. Vesperae od vesper - wieczór) – w Kościele katolickim przedostatnia część liturgii godzin, sprawowana w porze wieczornej, według tradycji o zachodzie Słońca. W prawosławiu oraz wschodnich obrządkach katolickich nabożeństwo to rozpoczyna każdy dzień liturgiczny. W Kościele katolickim i w Kościołach protestanckich (zachodnie obrządki liturgiczne wywodzące się z tradycji łacińskiej) zaczynają obchód dnia liturgicznego tylko w niedziele i uroczystości (święta wyższej rangi) – są one nazywane I Nieszporami, natomiast w dniu następnym odprawiane są II Nieszpory danej uroczystości.

I Nieszpory Uroczystości Bożego Narodzenia w klasztorze oo. Benedyktynów w Tyńcu

Nieszpory rzymskokatolickieEdytuj

W obrządku rzymskim Nieszpory rozpoczynają się od śpiewania słów wezwania – Boże, wejrzyj ku wspomożeniu memu, Panie, pośpiesz ku ratunkowi memu. Chwała Ojcu i Synowi, i Duchowi Świętemu, jak była na początku, teraz i zawsze, i na wieki wieków. Amen. (Alleluja.) Kolejne części to hymn, dwa psalmy i pieśń z Nowego Testamentu poprzedzone i zakończone antyfonami, czytanie z Nowego Testamentu, responsorium oraz Magnificat ze swoimi antyfonami, litania próśb ułożona na wzór modlitwy powszechnej, Modlitwa Pańska (Ojcze nasz) i modlitwa na zakończenie. Podczas odmawiania nieszporów obowiązuje postawa stojąca, poza psalmami, pieśnią i ich antyfonami oraz czytaniem z jego responsorium, w czasie których się siedzi.

W Polsce przyjęły się tzw. „nieszpory ludowe”, czyli wieczorne nabożeństwo odprawiane w kościołach w niedziele i święta, dla których charakterystyczny jest archaiczny, rymowany przekład psalmów.

W XVIII w. nieszpory często były głównym muzycznym wydarzeniem świątecznego dnia[1], zaś kompozycje przeznaczone na konkretne święto (z jednym układem opracowywanych psalmów) były wówczas najczęściej spotykaną formą tego gatunku w całej Europie[1]. Od soboru trydenckiego (1543-63) aż po II sobór watykański (1962-1965) podczas nieszporów śpiewano jedynie 35 ze 150 biblijnych psalmów (16 z nich przeznaczone było do szczególnej świątecznej celebracji, a więc wymagającej wielogłosowej oprawy muzycznej – te pogrubiono)[2]:

  1. Ps 110 (109) Dixit Dominus
  2. Ps 111 (110) Confitebor tibi... in consilio
  3. Ps 112 (111) Beatus vir
  4. Ps 113 (112) Laudate pueri
  5. Ps 114-115 (113) In exitu Israel
  6. Ps 116 (114) Dilexisti, quoniam exaudiet Dominus
  7. Ps 116 (115) Credidi
  8. Ps 117 (116) Laudate Dominum
  9. Ps 120 (119) Ad Dominum cum tribularer clamavi
  10. Ps 121 (120) Levavi oculos meos
  11. Ps 122 (121) Laetatus sum
  12. Ps 123 (122) Ad te levavi oculos meos
  13. Ps 124 (123) Nisi quia Dominus erat
  14. Ps 125 (124) Qui confidunt in Domino
  15. Ps 126 (125) In converdento
  16. Ps 127 (126) Nisi Dominus
  17. Ps 128 (127) Beati omnes
  18. Ps 129 (128) Saepe expugnaverunt me
  19. Ps 130 (129) De profundis
  20. Ps 131 (130) Domine, non est exaltum cor meum
  21. Ps 132 (131) Memento Domini David
  22. Ps 133 (132) Ecce quam bonum
  23. Ps 135 (134) Laudate nomen Domini
  24. Ps 136 (135) Confitemini Domino
  25. Ps 137 (136) Super flumina Babylonis
  26. Ps 138 (137) Confitebor tibi... quoniam
  27. Ps 139 (138) Domine probasti me
  28. Ps 140 (139) Eripe me, Domine
  29. Ps 141 (140) Domine, clamavi ad te
  30. Ps 142 (141) Voce mea ad Dominum clamavi
  31. Ps 144 (143) Benedictus Dominus Deus meus
  32. Ps 145 (144) Exaltabo te, Deus meus Rex
  33. Ps 146 (145) Lauda anima mea Dominum
  34. Ps 147 (146) Laudate Dominum quoniam bonus est psalmus
  35. Ps 147 Lauda Jerusalem

Nieszpory mariawickieEdytuj

W Kościele Starokatolickim Mariawitów odprawiane są Nieszpory Eucharystyczne, ku czci Jezusa Chrystusa obecnego w Najświętszym Sakramencie[3]. W Kościele katolickim taka praktyka jest stosowana podczas odmawiania tej modlitwy z ludem w kościele, zwłaszcza II Nieszpory niedziel dopuszcząjących sprawowanie nieszporów wotywnych (są to niedziele zwykłe i okresu Bożego Narodzenia). Podobny zwyczaj jest gdzieniegdzie praktykowany w nieformalnej oktawie święta Bożego Ciała.

Nieszpory wschodnieEdytuj

W Kościołach wschodnich przyjęła się odmienna forma Nieszporów, zwanych Wieczernią.

Na przykład w obrządkach bizantyjskich składają się one z troparionów, kondakionów, litanii zwanych ekteniami, psalmów: Błogosław duszo moja Pana (cs. Błahosłowi dusze moja Hospoda), Błogosławiony mąż (cs. Błażen muż) i Panie, wołam do Ciebie, usłysz mnie (cs. Hospodi wozzwach k Tiebie, usłyszy mia). Są też czytania ze Starego Testamentu, prokimenony, Ewangelia i homilia. Śpiewany jest również Kantyk Symeona (cs. Nynie otpuszczajeszy), Trisagion, antyfona Niech imię Pana będzie błogosławione teraz i na wieki (cs. Budi imia Hospodnie błahosłowieno ot nynie i do wieka) oraz Modlitwa Pańska (Ojcze nasz).

Nieszpory protestanckieEdytuj

W wielu kościołach luterańskich na świecie odprawiane są jeszcze nieszpory, zwłaszcza w ewangelickich diakonatach (zgromadzeniach sióstr ewangelickich), na konferencjach pastorów, w męskich diakonatach i zgromadzeniach braterskich. Nieszpory te odprawiane są według najstarszej Liturgii godzin, a w związku z tym śpiewany jest zawsze hymn maryjny "Magnificat" poprzedzony antyfoną: "Chrystusa naszego Zbawiciela, wiecznego Boga, Syna Marii, uwielbiajmy na wieki"[4].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b Hubert Prochota: Nieszpory Marcina Józefa Żebrowskiego. W: Marcin Józef Żebrowski (XVIII w.). Kompozytor i muzyk kapeli jasnogórskiej. Remigiusz Pośpiech (red.). Wyd. zbiorowe. Opole: 2013, s. 52, seria: Musica Claromontana – Studia 3. ISBN 978-83-7342-371-8 978-83-63950-15-6.
  2. Hubert Prochota: Nieszpory Marcina Józefa Żebrowskiego. W: Marcin Józef Żebrowski (XVIII w.). Kompozytor i muzyk kapeli jasnogórskiej. Remigiusz Pośpiech (red.). Wyd. zbiorowe. Opole: 2013, s. 49-50, seria: Musica Claromontana – Studia 3. ISBN 978-83-7342-371-8 978-83-63950-15-6.
  3. 90 rocznica śmierci św. Marii Franciszki Kozłowskiej
  4. Luteranie.pl (oficjalne strony Kościoła ewangelicko-augsburskiego w Polsce): Stosunek Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego do kultu Marii Panny. [dostęp 2017-01-01].Sprawdź autora:1.