Otwórz menu główne

Niewinni czarodzieje

polski film fabularny

Niewinni czarodzieje – czarno-biały polski film fabularny z 1960 w reżyserii Andrzeja Wajdy, do którego scenariusz napisali Jerzy Andrzejewski oraz Jerzy Skolimowski. Bohaterem filmu jest młody lekarz Bazyli (Tadeusz Łomnicki), który nawiązuje przygodną znajomość z Pelagią (Krystyna Stypułkowska).

Niewinni czarodzieje
Gatunek film psychologiczny[1]
melodramat[2]
Rok produkcji 1960
Data premiery 17 grudnia 1960
Kraj produkcji  Polska
Język polski
Czas trwania 87 min
Reżyseria Andrzej Wajda
Scenariusz Jerzy Andrzejewski
Jerzy Skolimowski
Główne role Tadeusz Łomnicki
Krystyna Stypułkowska
Muzyka Krzysztof Komeda
Zdjęcia Krzysztof Winiewicz
Scenografia Leszek Wajda
Montaż Wiesława Otocka
Produkcja Zespół Filmowy „Kadr”

Spis treści

Opis fabułyEdytuj

Bazyli, młody lekarz o blond włosach, umywszy się, odsłuchuje na taśmie swoje rozmowy z przygodnie poznanymi dziewczętami. Kiedy czyta „Przekrój”, nadchodzą jego koledzy. Ci podwożą go samochodem marki Warszawa pod Halę Mirowską, gdzie Bazyli kwalifikuje zawodników do udziału w turnieju bokserskim. Natomiast wieczorem gra na perkusji w zespole jazzowym, w którym występuje między innymi Krzysztof Komeda. Z nowo poznaną dziewczyną, Pelagią, wyrusza na nocny spacer po mieście, a późną nocą oboje trafiają do jego mieszkania i spisują „umowę” poświęconą ich przyszłej znajomości, gawędzą, uprawiają swoistą grę towarzyską, a w końcu zasypiają na osobnych łóżkach[3][4].

Niespodziewanie kumple z zespołu jazzowego budzą Bazylego, aby wyszedł na zewnątrz. Przywitawszy się z kolegami, odjeżdża na skuterze, zostawiając w mieszkaniu Pelagię. Kiedy wraca do apartamentu, już jej nie zastaje. Poszukując swojej nowo poznanej dziewczyny, przyjeżdża ponownie pod Halę Mirowską, gdzie zapytuje swojego kolegę Edmunda o losy obiektu swoich zalotów. Nagle atakuje go bokser, który ma żal do lekarza o to, że ten nie pozwolił mu startować w turnieju. Bazyli jednak go pokonuje, po czym powoli wraca do swojego mieszkania[5][6].

Na miejscu ze zdumieniem Bazyli dostrzega Pelagię, która oferuje mu herbatę. Oboje zachowują się, jakby nic poważnego się nie zdarzyło. Na koniec Pelagia, wypiwszy filiżankę herbaty, zbiera się do wyjścia. Bazyli jej nie powstrzymuje. Jednak w ostatnim ujęciu filmu Pelagia powraca do mieszkania Bazylego, co zapowiada bardziej zażyły związek[7].

ObsadaEdytuj

 
Tadeusz Łomnicki, odtwórca roli Bazylego

Źródło: Filmpolski.pl[1]

ProdukcjaEdytuj

 
Andrzej Wajda, reżyser filmu

Po niepowodzeniu Lotnej Andrzej Wajda zamierzał zrealizować film poświęcony tematyce współczesnej, który po latach osobiście oceniał jako jeden ze swoich „najbardziej obojętnych politycznie” dzieł[8]. Scenariusz do Niewinnych czarodziejów napisał Jerzy Andrzejewski wraz z Jerzym Skolimowskim, przy czym celem Andrzejewskiego było ukazanie rodzącego się zjawiska „społecznego egoizmu” wśród młodzieży. Tytuł filmu Andrzejewski zapożyczył z fragmentu I części Dziadów Adama Mickiewicza:

 
Mędrce dawnych wieków
Zamykali się szukać skarbów albo leków
I trucizn – my niewinni młodzi czarodzieje
Szukajmy ich, by otruć własne swe nadzieje[9].

5 maja 1959 roku odbyło się posiedzenie Komisji Ocen Scenariuszy prowadzone przez wiceministra kultury i sztuki Tadeusza Zaorskiego, na którym dyrektor artystyczny Zespołu Filmowego „Kadr”, Tadeusz Konwicki, osobiście poparł projekt, przekonując sceptycznego wobec filmu Zaorskiego do udzielenia zgody na rozpoczęcie produkcji[10].

Dla samego reżysera, nieobeznanego z życiem towarzyskim i nieporadnego w obserwacji „codziennych przemian obyczajowych”, realizacja Niewinnych czarodziejów nastręczała sporych trudności. Wajda do roli głównego bohatera wybrał Tadeusza Łomnickiego, mając w pamięci długoletnią współpracę z aktorem. Łomnicki starał się upodobnić pod względem wyglądu do Krzysztofa Komedy, rozjaśniając swe włosy oraz zmieniając fryzurę[11]. Ponadto nauczył się wszystkich kwestii na długo przed okresem zdjęciowym, odgrywając zdaniem reżysera film, „jakby to była sztuka teatralna”[9]. Wajda później żałował, że w głównych rolach obsadził Łomnickiego i Krystynę Stypułkowską, nie zaś Elżbietę Czyżewską oraz samego Skolimowskiego. Temu ostatniemu przypadła drobna rólka boksera, z której Skolimowski wywiązał się nader rygorystycznie – scena walki bokserskiej z udziałem przyszłego twórcy Rysopisu nie była symulowana, a z łuku brwiowego Skolimowskiego płynęła autentyczna krew[12]. Swą obecność zaznaczyli również Zbigniew Cybulski, Roman Polański jako szef zespołu jazzowego oraz sam Komeda, który skomponował muzykę do filmu[13]. Jako plenery do realizacji filmu posłużyły głównie obiekty w Warszawie: Torwar, podwórko przy ul. Chmielnej 10, Rynek Starego Miasta, Plac Konstytucji, ulica Górskiego, Hala Mirowska Wschodnia oraz Dworzec PKP Śródmieście[1].

OdbiórEdytuj

Niewinni czarodzieje spotkali się z mieszanymi recenzjami krytyków w Polsce. Zajadły atak na dzieło Wajdy, Skolimowskiego i Andrzejewskiego przypuścił Janusz Wilhelmi z „Trybuny Ludu”, zarzucając twórcom portretowanie „istot nader ograniczonych, bez realnych ludzkich pasji i realnych ludzkich zainteresowań” i promowanie wartości znajdujących się w kategoriach „społecznej szkodliwości”[14]. Jerzy Płażewski, pisząc dla „Przeglądu Kulturalnego”, wyraził bardziej zdystansowaną opinię. Zdaniem Płażewskiego Wajda, „porzuciwszy z pokorą pozycję stwórcy-demiurga, wcale nie udaje, że jest mądrzejszy od swoich postaci”, a sam film – porównany przez krytyka do filmów Federica Felliniego – „wyrósł z litości” dla bohaterów[14]. Stefan Morawski w recenzji dla pisma „Ekran” uznał film za „społecznie użyteczny”, ukazujący „bankructwo reprezentowanej tu postawy życiowej”, aczkolwiek krytykował zakończenie osłabiające oskarżycielską wymowę filmu[14].

O ile w polskich recenzjach zwracano uwagę na krytyczny portret młodzieży, o tyle inaczej Niewinni czarodzieje zostali przyjęci za granicą. Robert Vas z brytyjskiego „Sight and Sound” stwierdził, że reżyser portretuje swoich bohaterów „jako sympatycznych i niewinnych, jako zbuntowane ofiary światowego klimatu przesyconego strachem i nihilizmem”[14]. Anonimowy recenzent włoskiego „Il Globo” zarzucał wprawdzie filmowi brak oryginalności, jednak zauważał, że sposób opowiadania o zwykłych ludziach „w krajach zza żelaznej kurtyny” był dotąd rzadko spotykany[15]. Pierre Lefebur w recenzji dla belgijskiej „La Cité” docenił grę aktorów i inscenizację, konstatując, że Niewinni czarodzieje są „bardziej przekonywający, nawet bardziej olśniewający niż bezładne szkice młodych realizatorów paryskich”[15]. Louis Seguin pisał dla pisma „Positif”, iż „oglądając Niewinnych czarodziejów otrzymacie lekcję kina”[15].

Niewinni czarodzieje spotkali się z potępieniem ze strony Kościoła katolickiego. Wajda w styczniu 1961 roku otrzymał list od Wydziału Pomocy Duszpasterskich Archidiecezji Warszawskiej. Zwracano w nim uwagę, iż film „odsłaniając problem okazuje swą zupełną bezradność, gdy chodzi o praktyczne wychowawcze wskazania”, a w konsekwencji „wydaje się zupełnie nieodpowiedni dla młodzieży, jaką ukazuje”[16]. Przede wszystkim jednak Niewinni czarodzieje zostali skrytykowani przez władze komunistyczne jako film „apoteozujący brak wszelkich zdrowych ambicji i celów”[17], co stanowiło dla Wajdy jasny komunikat, że – jak pisał Sebastian Jagielski – „tą drogą daleko się nie zajdzie”[17].

W późniejszych analizach filmowych próbowano łączyć Niewinnych czarodziejów z hipotetycznym zjawiskiem „polskiej Nowej Fali”, o którym miała świadczyć nie tyle wspólnota pokoleniowa Wajdy, Skolimowskiego i Polańskiego, ile motyw miłosnej inicjacji młodzieży oraz zupełne pominięcie w owych filmach tematyki wojennej, charakterystycznej dla polskiej szkoły filmowej[18][19].

Nagrody i festiwaleEdytuj

Martin Scorsese uznał film za jedno z arcydzieł polskiej kinematografii i w 2014 roku wytypował go do prezentacji w Stanach Zjednoczonych oraz Kanadzie w ramach festiwalu polskich filmów Martin Scorsese Presents: Masterpieces of Polish Cinema[20][21].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Niewinni czarodzieje w bazie filmpolski.pl
  2. Innocent Sorcerers, MUBI [dostęp 2019-04-17].
  3. Kot 2014 ↓, s. 102.
  4. Falkowska 2007 ↓, s. 75.
  5. Kot 2014 ↓, s. 103.
  6. Falkowska 2007 ↓, s. 76–77.
  7. Falkowska 2007 ↓, s. 77.
  8. Wajda 1996 ↓, s. 99.
  9. a b Wajda 1996 ↓, s. 101.
  10. Wajda 1996 ↓, s. 99–100.
  11. Jachymek 2018 ↓, s. 66.
  12. Wajda 1996 ↓, s. 100.
  13. Jachymek 2018 ↓, s. 67.
  14. a b c d Wajda 1996 ↓, s. 103.
  15. a b c Wajda 1996 ↓, s. 104.
  16. Wajda 1996 ↓, s. 102.
  17. a b Jagielski 2015 ↓, s. 1178.
  18. Gwóźdź 2017 ↓, s. 52–53.
  19. Jagielski 2015 ↓, s. 1178–1180.
  20. Martin Scorsese Presents: Masterpieces of Polish Cinema – oficjalna strona projektu w języku angielskim. mspresents.com. [dostęp 2014-02-26].
  21. Polskie filmy Martina Scorsese. vice.com. [dostęp 2014-03-24].

BibliografiaEdytuj

  • Janina Falkowska, Andrzej Wajda: History, Politics, Nostalgia in Polish Cinema, New York – Oxford: Berghahn Books, 2007.
  • Andrzej Gwóźdź, Nowa Fala w Polsce albo wola (nowoczesnego) stylu w polskim kinie [w:] Andrzej Gwóźdź, Margarete Wach (red.), W poszukiwaniu polskiej Nowej Fali, Kraków: Universitas, 2017, s. 43–74.
  • Karol Jachymek, Bezsenni czarodzieje. O pokoleniu w filmach Andrzeja Wajdy i Michała Marczaka, „Kwartalnik Filmowy” (103), 2018, s. 65–78.
  • Sebastian Jagielski, Polska Szkoła Filmowa na tle rodzimego kina [w:] Tadeusz Lubelski, Iwona Sowińska, Rafał Syska (red.), Historia kina, t. 3. Kino epoki nowofalowej, Kraków 2015, s. 1165–1222.
  • Wiesław Kot, Sto najważniejszych scen filmu polskiego, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2014.
  • Andrzej Wajda, Wajda. Filmy, Jerzy Płażewski (red.), t. 1, Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1996.

Linki zewnętrzneEdytuj