Otwórz menu główne

Nocnicowate[2][3], dziwaczkowate (Nyctaginaceae Juss.) – rodzina szeroko rozpowszechnionych głównie na terenach tropikalnych roślin zielnych, rzadziej niskich drzew i pnączy. Należy do rzędu goździkowców i składa się z 30[4]–33[5] rodzajów i około 400 gatunków[6]. Rodzina jest najbardziej zróżnicowana na obu kontynentach amerykańskich[7] i tu jej przedstawiciele sięgają do chłodniejszych obszarów w Ameryce Północnej oraz do południowej Argentyny[3]. Jako popularne rośliny ozdobne uprawiane są bugenwilla i dziwaczek, pisonia spożywana jest jako warzywo, niektóre gatunki są chwastami w strefie międzyzwrotnikowej[7]. Rośliny z tej rodziny wyróżniają się efektownym okwiatem i często barwnymi liśćmi kwiatostanowymi.

Nocnicowate
Ilustracja
Dziwaczek jalapa
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Rząd goździkowce
Rodzina nocnicowate
Nazwa systematyczna
Nyctaginaceae Juss.
Gen. Pl.: 90. 4 Aug 1789
Synonimy

Mirabilidaceae W. R. B. Oliv.

MorfologiaEdytuj

 
Pisonia grandis
Pokrój
Należą tu głównie drzewa i krzewy[3], ale są też pnącza[7], półkrzewy, zielne (jednoroczne i byliny)[3]. Często ich pędy są zgrubiałe w węzłach, część przedstawicieli ma też mięsiste korzenie[7].
Liście
Naprzeciwległe[3][2], rzadziej skrętoległe lub w okółkach[7], ogonkowe[7], pojedyncze, całobrzegie i bez przylistków[3][7].
Kwiaty
Zwykle obupłciowe i promieniste[7] o niezróżnicowanym okwiecie składającym się z 5 listków, tworzących rurkę. Są one trwałe w dolnej części i podczas owocowania rozrastają się i drewnieją wokół owocu tworząc antokarp[3]. Liczba pręcików jest zróżnicowana od jednego do wielu, najczęściej jest ich 5. Ich nitki są wolne, zrośnięte u dołu, czasem też rozgałęziają się w górnej części[7]. Słupek jest jeden, górny, powstaje z pojedynczego owocolistka i zawiera pojedynczy zalążek[7][3]. Kwiaty bywają wsparte okazałymi i barwnymi liśćmi kwiatostanowymi tworzącymi powabnię[2][3].
Owoce
Niełupki[7] i torebki[2], zwykle cienkościenne[3] i otoczone przez rozrośnięte i zdrewniałe nasady listków okwiatu, służące także jako narząd lotny[7].

Biologia i ekologiaEdytuj

Rośliny zdrewniałe z tej rodziny wyróżniają się anomalnym przyrostem wtórnym pni i często także korzeni[3]. U części przedstawicieli kwiaty zapylane są przez ptaki (ornitogamia)[3]. Nocnicowate spotykane są na różnych siedliskach od plaż, poprzez lasy do stoków wzgórz, przy czym jednak zwykle nie występują na wyżej położonych terenach górskich[7].

SystematykaEdytuj

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)

Rodzina siostrzana dla Petiveriaceae, blisko spokrewniona też z szkarłatkowatymi i Sarcobataceae. Tworzy wraz z nimi i z szeregiem innych rodzin rząd goździkowców w obrębie dwuliściennych właściwych:

caryophylloids

Rhabdodendraceae




Simmondsiaceaesimondsjowate





Asteropeiaceae



Physenaceae





Macarthuriaceae




Microteaceae





Caryophyllaceaegoździkowate




Achatocarpaceae



Amaranthaceaeszarłatowate






Stegnospermataceae




Limeaceaelibawowate





Lophiocarpaceae




Kewaceae




Barbeuiaceae




Gisekiaceae



{{Expansion depth limit exceeded| 1=Aizoaceaepryszczyrnicowate

1={{Expansion depth limit exceeded| 1=Phytolaccaceaeszkarłatkowate 2=Sarcobataceae

}}

1=Nyctaginaceaenocnicowate 2=Petiveriaceae
          }} }} }}







Molluginaceaeugłastowate




Montiaceaezdrojkowate





Halophytaceae



{{Expansion depth limit exceeded| 1=Basellaceaewyćwiklinkowate

2=Didiereaceae

}}





Talinaceaeporwinkowate















Pozycja w systemie Reveala (1994-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist, podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa goździkowe (Caryophyllidae Takht.), nadrząd Caryophyllanae Takht., rząd goździkowce (Caryophyllales Perleb), rodzina nocnicowate (Nyctaginaceae Juss.)[5].

Wykaz rodzajów według Compleat Botanica[5]

PrzypisyEdytuj

  1. Stevens P.F.: Caryophyllales (ang.). Angiosperm Phylogeny Website, 2001–. [dostęp 2009-10-07].
  2. a b c d Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.): Słownik botaniczny. Wyd. wydanie II, zmienione i uzupełnione. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 563. ISBN 83-214-1305-6.
  3. a b c d e f g h i j k l Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe 1. Warszawa: Muza SA, 1998, s. 425-428. ISBN 83-7079-778-4.
  4. List of genera in family NYCTAGINACEAE (ang.). Vascular Plant Families and Genera, Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2009-09-18].
  5. a b c Crescent Bloom: Nyctaginaceae (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-09-18].
  6. Maarten J.M. Christenhusz, James W. Byng: The number of known plants species in the world and its annual increase (ang.). W: Magnolia Press, Auckland, New Zealand [on-line]. Biotaxa: Online library for taxonomic journals. [dostęp 1 sierpnia 2016].
  7. a b c d e f g h i j k l m Heywood V. H., Brummitt R. K., Culham A., Seberg O.: Flowering plant families of the world. Ontario: Firely Books, 2007, s. 230. ISBN 1-55407-206-9.