Otwórz menu główne

Nowa Słupia

miasto w województwie świętokrzyskim

Nowa Słupia (daw. Słupia Nowa) – miasto w Polsce położone w województwie świętokrzyskim, w powiecie kieleckim, siedziba gminy Nowa Słupia[2].

Nowa Słupia
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Rynek w Nowej Słupi
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  świętokrzyskie
Powiat kielecki
Gmina Nowa Słupia
Prawa miejskie 1351–1869 i od 2019
Burmistrz Andrzej Czesław Gąsior
Powierzchnia 13,97 km²
Wysokość 1,4 m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

1404[1]
100,50 os./km²
Strefa numeracyjna (+48) 41
Kod pocztowy 26-006
Tablice rejestracyjne TKI
Położenie na mapie gminy Nowa Słupia
Mapa lokalizacyjna gminy Nowa Słupia
Nowa Słupia
Nowa Słupia
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Nowa Słupia
Nowa Słupia
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Nowa Słupia
Nowa Słupia
Położenie na mapie powiatu kieleckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu kieleckiego
Nowa Słupia
Nowa Słupia
Ziemia50°51′45″N 21°05′13″E/50,862500 21,086944
SIMC 0255510
Urząd miejski
Rynek 15
26-006 Nowa Słupia
Strona internetowa

Prawa miejskie w latach 1351–1869 oraz ponownie od 1 stycznia 2019[3][4].

Części miejscowościEdytuj

Integralne części miejscowości Nowa Słupia:
Identyfikator SIMC Nazwa miejscowości Rodzaj miejscowości
1017066 Kolonijki część miasta
1017072 Łazy część miasta
1017089 Radoszów część miasta
0255527 Święty Krzyż część miasta
Źródło: Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)

PołożenieEdytuj

Nowa Słupia położona jest w Górach Świętokrzyskich, na wschodnim krańcu Obniżenia Wilkowskiego. Znajduje się u stóp Łysej Góry (zwanej także Świętym Krzyżem) – drugiego co do wysokości wzniesienia Łysogór. Miasto graniczy ze Świętokrzyskim Parkiem Narodowym, znajdując się w jego otulinie.

Około 5 km na południowy wschód od Słupi położony jest szczyt Góry Jeleniowskiej w Paśmie Jeleniowskim. 3 km na północny wschód znajduje się Góra Chełmowa z rezerwatem przyrody chroniącym naturalne stanowiska modrzewia polskiego.

Przez Nową Słupię przebiegają drogi wojewódzkie: droga wojewódzka nr 751 – z Suchedniowa do Ostrowca Świętokrzyskiego, 753 – do Woli Jachowej (łącząca Słupię z Kielcami) oraz 756 – ze Starachowic do Stopnicy

Nowa Słupia jest punktem początkowym   zielonego szlaku turystycznego prowadzącego do Łagowa,   czarnego szlaku turystycznego prowadzącego na Szczytniak,   czerwonego szlaku rowerowego prowadzącego do Cedzyny oraz   czarnego szlaku rowerowego prowadzącego do Opatowa. Przez wieś przechodzi   niebieski szlak turystyczny z Łysej Góry do Pętkowic.

HistoriaEdytuj

Osobny artykuł: Kalendarium Nowej Słupi.

Począwszy od XIII wieku do roku 1819, wieś była własnością opactwa benedyktynów na Świętym Krzyżu. Osada nosiła wówczas nazwę Słup. W 1351 r. opaci świętokrzyscy założyli miasto na mocy przywileju króla Kazimierza Wielkiego. Powstało ono w dogodniejszym miejscu, w porównaniu z poprzednim położeniem wsi, noszącej współcześnie nazwę Stara Słupia.

 
Kościół parafialny w Nowej Słupi

Rozwój miasta związany był z obsługą pielgrzymek na Święty Krzyż. W Nowej Słupi kilkukrotnie zatrzymał się m.in. król Władysław Jagiełło, pielgrzymujący do świętokrzyskiego klasztoru.

W 1405 r. Słupia otrzymała przywilej na odbywanie cotygodniowych targów. Liczba jarmarków z czasem zwiększyła się do dziewięciu. W 1578 r. miasto posiadało 2,5 łana, 21 warsztatów rzemieślniczych, 6 garncy gorzałczanych, młyn i stępę.

Po kasacji klasztoru w 1819 r. miasteczko podupadło. W 1869 r., po powstaniu styczniowym, Nowa Słupia utraciła prawa miejskie.

Przed II wojną światową osada miała 3350 mieszkańców. Na skutek wojny ich liczba zmniejszyła się do 1353 w 1946 r. W 1959 r. w Nowej Słupi wybudowano wodociąg i dom wycieczkowy. W 1960 r. powstało Muzeum Staropolskiego Hutnictwa.

W latach 1975–1998 Nowa Słupia położona była w województwie kieleckim.

Współcześnie Nowa Słupia jest ośrodkiem turystycznym w Górach Świętokrzyskich. W miejscowości tej co roku odbywa się festyn archeologiczny Dymarki Świętokrzyskie, na którym prezentowane są m.in. starożytne metody wytopu żelaza.

Konsultacje lokalne w sprawie nadania statusu miasta (2017)Edytuj

Uchwałą XLII/72/17 Rada Gminy postanowiła o przeprowadzeniu konsultacji w sprawie nadania statusu miasta w terminie 1.01–28.02.2018 r.[5]. Konsultacje społeczne przeprowadzone zostały w terminie od 1 stycznia do 28 lutego 2018[5][6]. Wyniki prezentują się następująco: a) gmina Nowa Słupia (frekwencja 6,73% = 523 osoby): za 94,58% (523 osoby), przeciw 4,34% (24 osoby); wstrzymało się 1,08% (6 osób); b) miejscowość Nowa Słupia (frekwencja 9,42% = 110 osób): za 91,82% (101 osób), przeciw 8,18% (9 osób); wstrzymało się 0% (0 osób)[7]. Uchwałą XLIX/25/18 z dnia 7 marca 2018 Rada Gminy złożyła wniosek o nadanie statusu miasta miejscowości Nowa Słupia[8]. Jeśli decyzja Prezesa Rady Ministrów będzie pozytywna, od 1 stycznia 2019 roku Nowa Słupia po 150 latach znów stanie się miastem[9]. 1 stycznia 2019 status miasta został przywrócony[3].

Zabytki i atrakcje turystyczneEdytuj

 
Kamienny pielgrzym
 
Fragment Centrum Kulturowo-Archeologicznego
 
Dom Opata
  • Kamienny pielgrzym – figura klęczącego mężczyzny usytuowana nieopodal głównego wejścia do Świętokrzyskiego Parku Narodowego, przy drodze na Święty Krzyż. Według legendy to pełen pychy, pielgrzymujący ongiś na Święty Krzyż rycerz, który skamieniał po tym, gdy oświadczył, że bijące na szczycie klasztorne dzwony biją na jego cześć. Od tego czasu ma przesuwać się co rok o ziarenko piasku, a kiedy dotrze na szczyt nastąpi koniec świata.
  • Muzeum Starożytnego Hutnictwa Świętokrzyskiego im. Mieczysława Radwana – wybudowane w miejscu, w którym odkryto pozostałości dymarek pochodzących z okresu od I do III wieku. W muzeum, poza odkrytymi dymarkami, prezentowane są także wyroby żelazne wykonane z pochodzącego z nich surowca. Wyjaśniona jest również technologia wytopów.
  • Centrum Kulturowo-Archeologiczne – w którym znajdują się rekonstrukcje chat wiejskich, dymarek i fragment umocnień wykonanych na wzór Wału Hadriana. Centrum stanowi zaplecze dla festiwalu „Dymarki Świętokrzyskie”, który odbywa się w Nowej Słupi w jeden z weekendów sierpniowych[10].
  • Kościół parafialny pw.Św. Wawrzyńca – wybudowany w 1678 r. w stylu późnorenesansowym; wyposażenie kościoła barokowe.
Wpisany do rejestru zabytków nieruchomych (nr rej.: A.437 z 16.10.1956 i z 15.02.1972)[11].
  • Dom Opata – przy ul. Świętokrzyskiej; dawna plebania, nieistniejącego już kościoła św. Michała; obecnie siedziba biblioteki publicznej i punkt informacji turystycznej.
Wpisany do rejestru zabytków nieruchomych (nr rej.: A.438 z 19.01.1973)[11].
Atrakcje turystyczne umiejscowione na Świętym Krzyżu
Atrakcje turystyczne na terenie Łazów

Badania archeologiczne wykonane przez zespoły badaczy wykazały na obszarze Łaz 24 stacje żużla ponumerowane i opisane z okresu wpływów rzymskich

Ludzie związani z Nową SłupiąEdytuj

  • Mieczysław Fatyga pseud. Kirgiz (ur. 1923, w Nowej Słupi, zm. 1997) – kapitan UB, pułkownik MO.
  • Stanisław Rychter (ur. 1906, w Nowej Słupi, zm. 1940) – major WP, organizator w czasie II wojny światowej pierwszych struktur SZP i ZWZ na Kielecczyźnie.
  • January Zaradny (ur. 1941, w Nowej Słupi) – polski gitarzysta, klawiszowiec i kompozytor muzyki rozrywkowej.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Miasta polskie w Tysiącleciu, przewodn. kom. red. Stanisław Pazyra, Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, Wrocław – Warszawa – Kraków, 1965–1967
  • Kalendarz świętokrzyski 2005. Z dnia na dzień przez stulecia. Kielce 2004.

Linki zewnętrzneEdytuj