Nowosielce (powiat sanocki)

wieś w województwie podkarpackim, powiecie sanockim
Ten artykuł dotyczy wsi w województwie podkarpackim, w powiecie sanockim. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.

Nowosielce (daw. Nowosielce-Gniewosz) – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie sanockim, w gminie Zarszyn[2][3]. Leży nad potokiem Pielnica.

Artykuł 49°33′56″N 22°4′32″E
- błąd 39 m
WD 49°35'N, 22°1'E
- błąd 19402 m
Odległość 688 m
Nowosielce
wieś
Ilustracja
Główna arteria Nowosielec, po prawej park dworski
Państwo  Polska
Województwo  podkarpackie
Powiat sanocki
Gmina Zarszyn
Liczba ludności (2018) 1362[1]*
Strefa numeracyjna 13
Kod pocztowy 38-533
Tablice rejestracyjne RSA
SIMC 0362909
Położenie na mapie gminy Zarszyn
Mapa lokalizacyjna gminy Zarszyn
Nowosielce
Nowosielce
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Nowosielce
Nowosielce
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Nowosielce
Nowosielce
Położenie na mapie powiatu sanockiego
Mapa lokalizacyjna powiatu sanockiego
Nowosielce
Nowosielce
Ziemia49°33′56″N 22°04′32″E/49,565556 22,075556

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa krośnieńskiego. Nowosielce zamieszkuje 1362 mieszkańców[1].

HistoriaEdytuj

 
Budynek dworski w Nowosielcach
 
Dwór na mapie z 1851 roku
 
Pomnik 2. Czechosłowackiej Samodzielnej Brygady Spadochronowej w Nowosielcach autorstwa Adama Przybysza. Żołnierze tej jednostki brali udział w walkach w powiecie sanockim oraz operacji dukielskiej latem 1944

Najstarszy dokument dotyczący Nowosielec związany jest z Jaćmierzem i pochodzi z 6 listopada 1390 roku. W dokumencie tym Król Władysław Jagiełło nadaje Fryderykowi Mysnarowi wieś Jaćmierz i zawiera on m.in. stwierdzenie, ze granice Jaćmierza opierają się na drodze prowadzącej z tej miejscowości do wsi Nowosielce.

Inny dokument z 1426 roku mówi o zmianie lokacji Nowosielec z prawa ruskiego na magdeburskie. Wsią zarządzał sołtys, stąd wiemy, że była ona wsią Królewską.

W 1624 roku Nowosielce zostały zniszczone podczas najazdu Tatarów. Nieliczni ocaleni mieszkańcy z czasem odbudowali swoje zagrody na zalesionych wzgórzach od strony Strachociny i Kostarowiec. Znacząca rozbudowa i powrót ożywienia Nowosielec, datują się około roku 1660 za czasów panowania Króla Jana Kazimierza, kiedy tu osiedlono jeńców Kozackich. Od roku 1885 dla odróżnienia od innych miejscowości o tej samej nazwie, których jest w Polsce kilkanaście przy okazji budowy kolei podkarpackiej, zmieniono nazwę wsi na Nowosielce-Gniewosz, od rodziny Gniewoszów, w piątym pokoleniu właścicieli obszaru dworskiego w tej wsi, rodziny bardzo zasłużonej Polsce i byłemu Krajowi Koronnemu-Galicji. Od końca XVIII wieku dobra ziemskie w Nowosielcach należały do rodziny Gniewoszów; najpierw do Stanisława Gniewosza, następnie jego syna Piotra Gniewosza (1756-1811), żonatego z Joanną z Borkowskich, a potem do najstarszego syna tych ostatnich, Wiktora Gniewosza (1792-1840), żonatego z Łucją z Ostaszewskich (1802-1894), która była córką Sebastiana Ostaszewskiego. Kolejnym właścicielem byli syn Wiktora i Łucji, Edward Gniewosz (w połowie XIX wieku wraz z matką)[4], Feliks Gniewosz[5], następnie jego syn, Wiktor (1879-1921). W 1905 Janina Gniewosz wraz z dwoma współwłaścicielami posiadała we wsi obszar 415 ha[6]. Do 1921 właścicielem dóbr był Wiktor Gniewosz (1879-1921), który w 1911 posiadał 352 ha[7]. Od 1921 do końca II wojny światowej dobra Nowosielce posiadała ostatnia dziedziczka rodu Helena Gniewosz.

Osobny artykuł: Dwór w Nowosielcach.

W sierpniu i wrześniu 1920 w Nowosielcach-Gniewosz przemysłowiec lwowski, rotmistrz Henryk Towarnicki sformował 209 Ochotniczy Pułk Ułanów[8].

W okresie międzywojennym miały ok. 290 domów i według spisu ludności z 1922 roku liczyły 1641 mieszkańców narodowości mieszanej, polskiej i ruskiej. Mieszkało tu także 9 rodzin żydowskich, liczących 50 osób, z czego jedna rodzina trudniła się rolnictwem, a pozostałe handlem i krawiectwem. Ludność katolicka wsi trudniła się głównie rolnictwem i w niewielkim stopniu rzemiosłem – przeważnie kołodzieje i szewcy. Część mieszkańców pracowała w fabrykach i warsztatach w Sanoku oraz przy robotach kolejowych na trasie Zagórz-Sanok-Nowosielce-Zarszyn.

W nocy z 29 na 30 grudnia 1945 w Nowosielcach ukraińscy nacjonaliści z UPA zamordowali siedemnastu Polaków oraz spalili 152 domy[9]. Sygnałem do napadu na wieś było wysadzenie pobliskiej stacji kolejowej. Tablica upamiętniająca to wydarzenie wraz z nazwiskami osób pomordowanych znajduje się w nowosielskim kościele. Po odbudowie stacja kolejowa w Nowosielcach została oddana do użytku 22 czerwca 1986[10].

 
Nowosielce z lotu ptaka[11]

KościółEdytuj

Osoby związane z miejscowościąEdytuj

Czynni w NowosielcachEdytuj

  • Ochotnicza Straż Pożarna[13]
  • Ludowy Klub Sportowy "Szarotka" [14]
  • Zespół Ludowy "Ziemia Sanocka"
  • Stowarzyszenie Koło Gospodyń Wiejskich "Gniewoszanki" (założone w 1929)[15]
  • Szkoła Podstawowa

Drogi krajoweEdytuj

Wieś położona przy drodze krajowej 28 Zator - Wadowice - Nowy Sącz - Gorlice - Biecz - Jasło - Krosno - Sanok - Medyka.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b Raport o stanie Gminy Zarszyn za rok 2018. s.5
  2. GUS. Wyszukiwarka TERYT
  3. Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  4. Karol Wild: Skorowidz wszystkich miejscowości położonych w królestwie Galicyi i Lodomeryi jakoteż w wielkim księstwie Krakowskiem i księstwie Bukowińskiem, pod względem politycznej i sądowej organizacyi kraju wraz z dokładnem oznaczeniem parafii, poczt i właścicieli tabularnych, ułożony porządkiem abecadłowym. Lwów: 1855, s. 146.
  5. Tadeusz Pilat: Skorowidz dóbr tabularnych w Galicyi z Wielkiem Ks. Krakowskiem. Lwów: 1890, s. 138.
  6. Alojzy Zielecki, Życie gospodarcze, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995. s. 405.
  7. Skorowidz powiatu sanockiego wydany na podstawie dat zebranych w roku 1911. Sanok: 1911, s. 12.
  8. Władysław Laudyn, Zarys historii wojennej 22-go Pułku Ułanów Podkarpackich, Warszawa 1929, s. 3, 14-16.
  9. "W czasie walki z wysiedleniami Ukraińcy prowadzili akcje przede wszystkim przeciwko wojsku i administracji państwowej. Ale niejednokrotnie w odpowiedzi na działania wojska atakowano polskie miejscowości. Spalono między innymi Nowosielce, Bukowsko, Nagórzany i Nadolany. Polskie wsie niszczono nie tylko w rewanżu za wysiedlenia ukraińskich osiedli, lecz także po to, by wojsko nie miało gdzie kwaterować, skąd brać żywności. I choć istnieją rozkazy dowódców UPA zakazujące zabijania cywilów, takie ofiary padały. Np. w grudniu 1945 w Nowosielcach zginęło 17 osób." w: Grzegorz Motyka Akcja Wisła-nic tylko wstyd, Gazeta Wyborcza 26 kwietnia 2002. [1]
  10. Nowoczesne obiekty stacji PKP w Nowosielcach. „Nowiny”, s. 1, Nr 145 z 23 czerwca 1986. 
  11. Start, www.zarszyn.pl [dostęp 2019-07-17] (pol.).
  12. Stanisław Bieleń: „Licejskie” lata 1968–1972. W: Księga pamiątkowa 1928-2008 II Liceum Ogólnokształcącego im. Marii Skłodowskiej-Curie w Sanoku wydana z okazji jubileuszu 80-lecia szkoły. Sanok: 2008, s. 235.
  13. Strona OSP
  14. Strona klubu LKS Szarotka
  15. Portal nowiny24.pl

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj