Otwórz menu główne

Nowy Bytom (do 1921 roku pol. Frydenshuta, w 1922 roku przejściowo pol. Polski Bytom, niem. Friedenshütte, dialekt śl. Frynsztad, Fryncita, Fryna) – dzielnica i centrum administracyjne miasta Ruda Śląska.

Herb Rudy Śląskiej Nowy Bytom
Dzielnica Rudy Śląskiej
Ilustracja
Dom Słoneczny przy skrzyżowaniu ulic Pokoju i Piotra Niedurnego (2010)
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Miasto Ruda Śląska
Data założenia 1369[1]
W granicach Rudy Śląskiej 1959
Nr kierunkowy 32
Kod pocztowy 41-709
Tablice rejestracyjne SL, SRS
Położenie na mapie Rudy Śląskiej
Położenie na mapie
50°17′08″N 18°52′31″E/50,285556 18,875278
Portal Portal Polska

Tereny dzisiejszego Nowego Bytomia były na przełomie XVIII i XIX wieku porośnięte lasem, zwanym Czarnym Lasem (niem. Beuthener Schwarzwald), należącym do miasta Bytomia. W XIX wieku na terenie Czarnego Lasu zaczęły powstawać huty i kopalnie a przy nich kolonie: Friedenshütte (Frydenshuta), Eintrachthütte (Zgoda) i Schwarzwald Czarny Las. Wszystkie kolonie w Czarnym Lesie stanowiły do 1921 roku wydzieloną geograficznie część (eksklawę) miasta Bytomia (w latach 1891-1921 powiatu miejskiego Bytom). W 1922 roku, po podziale Górnego Śląska, eksklawa Czarnego Lasu została przyłączona do Polski i przekształcona w samodzielną gminę, której nadano urzędową nazwę "Nowy Bytom" w miejsce tradycyjnej Frydenshuta i przejściowej Polski Bytom. W roku 1929 odłączono od niej kolonię Zgoda (na rzecz Świętochłowic), a w roku 2006 dawną kolonię Czarny Las wraz z częścią ulicy Czarnoleśnej tworząc nową dzielnicę Rudy Śląskiej – Czarny Las.

W latach 1947-1958 Nowy Bytom posiadał prawa miejskie (miał je uzyskać z dniem 1 stycznia 1940 roku, ale z powodu wybuchu wojny nie wprowadzono tego w życie). W 1951 roku do Nowego Bytomia włączono miasto Wirek. W 1959 roku Nowy Bytom został połączony z miastem Ruda, tworząc miasto o nazwie Ruda Śląska.

Przy nowobytomskim Rynku (obecnie pl. Jana Pawła II) znajduje się ratusz dawnej gminy i miasta Nowy Bytom, będący główną siedzibą władz miasta Ruda Śląska.

Kolonią Nowego Bytomia jest Kaufhaus – przyzakładowe osiedle patronackie Huty Pokój, z najstarszym górnośląskim domem towarowym.

KalendariumEdytuj

Historia tej dzielnicy jest nierozerwalnie związana z rozwojem przemysłu na tym terenie.

  • 1789 – otwarcie kopalni Louise
  • 1805 – otwarcie kopalni Beelowssegen
  • 1830 – otwarcie kopalń Ottiliengrube i Lythandra
  • 1836 – wybudowano hutę cynku Rosamunde
  • 1840 – uruchomienie huty żelaza Friedenshütte (później Pokój). Huta żelaza została założona przez: Davida Loewnfelda, Moritza Friedländera i Simona Loewiego. Kolejnym właścicielem był hr. Andrzej Renard z Wielkich Strzelec.
  • 1843 – otwarcie w gospodzie w okolicach huty Friedenshütte pierwszej szkoły
  • 1846 – wybudowano hutę cynku Beuthener Hütte
  • 1851 – otwarcie prywatnej szkoły w Beuthener Schwarzwald (pol. Czarnym Lesie)
  • 1854 – otwarcie linii górnośląskiej kolei wąskotorowej na trasie Tarnowskie Góry-Karb-Nowy Bytom-Wirek Nowowiejski
  • 1855 – przejęcie huty Friedenshütte przez spółkę Minerva
  • 1859 – otwarcie szkoły w budynku więzienia pomocniczego
  • 1871 – przejęcie huty Friedenshütte przez rodzinę von Ballestrem i ich spółkę Oberbedarf
  • 1873 – rozpoczęcie budowy kolejne szkoły. Zakończenie budowy 1874.
 
Nowy Bytom – ul. Niedurnego
 
Nowy Bytom – budynek B Urzędu Miasta Ruda Śląska
 
Nowy Bytom – ul. Niedurnego
 
Nowy Bytom – tyły kamienic przy ul. Wojska Polskiego (u wylotu ul. Kościuszki)
  • 1880 – rozpoczęcie budowy nowego osiedla przy hucie Friedenshütte nazwanego później Kaufhaus (od domu towarowego)
  • 1883 – erygowano wspólną parafię dla Zgody i Frydenshuty.
  • 1884 – uruchomienie wodociągu
W 1884-85 r. zbudowano kościół św. Józefa według projektu Paula Jackischa.
  • 1897 – otwarcie poczty
  • 1888 – otwarcie tzw. kasyna hutniczego, późniejszego domu kultury
  • lata 90. XIX wieku – uruchomienie linii tramwajowej z Chorzowa do Bytomia
  • 1900 – oddanie do użytku kolejnej szkoły
  • 1901 – oddanie do użytku szpitala hutniczego
  • 1902 – likwidacja huty cynku Beuthener Hütte
Oddano do użytku obecną szkołę nr 4
  • 1904 – otwarcie domu handlowego huty Friedenshütte tzw. Kaufhaus
  • 1905 – otwarcie remizy strażackiej
Uruchomienie kolejnej szkoły
  • 1906 – uruchomienie kanalizacji (zakończenie prac 1907)
Uruchomienie w Beuthener Schwarzwald (pol. Czarnym Lesie) przystanku kolejowego na linii z Chebzia do Kochłowic
  • 1907 – otwarcie pierwszej apteki
Uruchomienie kolejne szkoły (zakończenie budowy 1908).
  • 1908 – wybudowanie wieży ciśnień przy zbiegu obecnych ulic Niedurnego i Chorzowskiej
  • 1911 – 12 zbudowano w centrum Nowego Bytomia osobny kościół pw. Św. Pawła Apostoła według projektu Johennesa F. Klompa.
  • 1912 – otwarcie progimnazjum Katholische Höhere Schule
  • 1913 – otwarcie dworca kolejowego Friedenshütte
  • 1922 – Przyłączenie w wyniku podziału poplebiscytowego Frydenshuty do Polski. Dzięki temu staje się samodzielna jednostką administracyjną. Przejściowo nazwano ją Polskim Bytomiem. Nazwa nawiązywała do Bytomia który pozostał po drugiej stronie granicy polsko-niemieckiej
huta Friedenshütte została przejęta przez spółkę Friedenshütte AG
  • 1928-29 – zbudowano ratusz gminny (obecna siedziba Urzędu Miasta Ruda Śląska). Gmina też otrzymała nowy herb przedstawiający: pół orła górnośląskiego, św. Barbarę i koło zębate.
  • 1929 – odłączenie na rzecz Świętochłowic kolonii Zgoda.
  • 1931 – likwidacja huty cynku Rosamunde
zburzono stary kościół św. Józefa z powodu szkód górniczych, do dziś istnieją fundamenty tego kościoła i plebania.
  • 1933 – uruchomienie walcownię blachy na zimno w oparciu o wynalazek inż. T. Sendzimira. Był to pierwszy zakład, który dysponował taką technologią.
  • 1938 – poświęcenie kościoła Ducha Św. na Czarnym Lesie.
  • 1939 – na mocy ustawy z dnia 10 lipca, wydanej przez Sejm Śląski, wieś Nowy Bytom otrzymała prawa miejskie, które potwierdzono i weszły w życie dopiero w okresie PRL (1947).
  • 1 września 1939 – niemiecki Freikorps zamordował w Nowym Bytomiu 18 Polaków.
  • do 1946 – siedziba wiejskiej gminy Nowy Bytom
  • 1947 – nadanie statusu miasta
  • 1951 – przyłączenie miasta Wirka (wraz z Bielszowicami, Halembą, Kochłowicami i Bykowiną).
  • 1959 – Nowy Bytom wraz z Rudą tworzą miasto Ruda Śląska
  • lata 60 XX.w – Wybuch w wieży ciśnień, zginęły 4 osoby
  • 2006 – odłączenie Czarnego Lasu.

Linki zewnętrzneEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. http://www.rudaslaska.com.pl/p,s,200129.html Historia dzielnicy Nowy Bytom na rudaslaska.com.pl