Nowy Bytom

Nowy Bytom (do 1922 pol. Frydenshuta[2]; śl.: Frydenshuta, Frynsztad, Fryncita, Fryna; niem. Friedenshütte[2]) – dzielnica i centrum administracyjne miasta Ruda Śląska. W latach 1947–1958 odrębne miasto.

Nowy Bytom
Dzielnica Rudy Śląskiej
Ilustracja
Dom Słoneczny przy skrzyżowaniu ulic Pokoju i Piotra Niedurnego (2010)
Herb
Herb
Państwo

 Polska

Województwo

 śląskie

Miasto

Ruda Śląska

Data założenia

1369[1]

Prawa miejskie

[1940] 1947–1958

W granicach Rudy Śląskiej

1959

Strefa numeracyjna

32

Kod pocztowy

41-709

Tablice rejestracyjne

SL, SRS

Położenie na mapie Rudy Śląskiej
Położenie na mapie
50°17′08″N 18°52′31″E/50,285556 18,875278
Portal Polska

Tereny dzisiejszego Nowego Bytomia były na przełomie XVIII i XIX wieku porośnięte lasem, zwanym Czarnym Lasem (niem. Beuthener Schwarzwald). Początkowo był to obszar dworski, odrębna jednostka administracyjna. 1 kwietnia 1890 wcielono ją do odległego miasta Bytomia, przez co Czarny Las stanowił jego eksklawę.

W XIX wieku na terenie Czarnego Lasu zaczęły powstawać huty i kopalnie a przy nich kolonie: Friedenshütte (Frydenshuta), Eintrachthütte (Zgoda) i Schwarzwald Czarny Las. Wszystkie kolonie w Czarnym Lesie (kompleksie leśnym) stanowiły do 1921 wydzieloną geograficznie część (eksklawę) miasta Bytomia (w latach 1891–1921 powiatu miejskiego Bytom). W 1922, po podziale Górnego Śląska, eksklawa Czarnego Lasu została przyłączona do Polski i przekształcona w samodzielną gminę, której nadano urzędową nazwę Nowy Bytom w miejsce tradycyjnej i urzędowej z okresu Plebiscytu nazwy Frydenshuta. W 1929 odłączono od niej kolonię Zgoda (na rzecz Świętochłowic). W 2006 z dzielnicy Nowy Bytom wyłączono kolonię Czarny Las wraz z częścią ulicy Czarnoleśnej, tworząc nową dzielnicę Rudy Śląskiej – Czarny Las.

Z dniem 1 stycznia 1940 Nowy Bytom formalnie uzyskał ustrój miejski na mocy ustawy Sejmu Śląskiego z 10 lipca 1939, ale z powodu wybuchu wojny nie wprowadzono tego w życie. Do wykonania ustawy, czyli utworzenia miasta doszło dopiero w lutym 1947, z mocą wsteczną od 1 stycznia 1947. W 1951 do Nowego Bytomia włączono miasto Wirek[3], a w 1954 Starą Kuźnię[4].

W 1959 Nowy Bytom został połączony z miastem Ruda, tworząc miasto o nazwie Ruda Śląska[5].

Przy nowobytomskim Rynku (obecnie pl. Jana Pawła II) znajduje się ratusz dawnej gminy i miasta Nowy Bytom, będący główną siedzibą władz miasta Ruda Śląska.

Kolonią Nowego Bytomia jest Kaufhaus – przyzakładowe osiedle patronackie Huty Pokój, z najstarszym górnośląskim domem towarowym.

KalendariumEdytuj

Historia tej dzielnicy jest nierozerwalnie związana z rozwojem przemysłu na tym terenie.

  • 1789 – otwarcie kopalni Louise
  • 1805 – otwarcie kopalni Beelowssegen
  • 1830 – otwarcie kopalń Ottilie i Lythandra
  • 1836 – wybudowano hutę cynku Rosamunde
  • 1840 – uruchomienie huty żelaza Friedenshütte (później Pokój). Huta żelaza została założona przez: Davida Loewnfelda, Moritza Friedländera i Simona Loewiego. Kolejnym właścicielem był hr. Andrzej Renard z Wielkich Strzelec.
  • 1843 – otwarcie w gospodzie w okolicach huty Friedenshütte pierwszej szkoły
  • 1846 – wybudowano hutę cynku Beuthener Hütte
  • 1851 – otwarcie prywatnej szkoły w bytomskim Czarnym Lesie (Beuthener Schwarzwald)
  • 1854 – otwarcie linii górnośląskiej kolei wąskotorowej na trasie Tarnowskie Góry – Karb – Frydenshuta (Nowy Bytom) – Nowa Wieś (Wirek Nowowiejski)
  • 1855 – przejęcie huty Friedenshütte przez spółkę Minerva
  • 1859 – otwarcie szkoły w budynku więzienia pomocniczego
  • 1871 – przejęcie huty Friedenshütte przez rodzinę von Ballestrem i ich spółkę Oberbedarf
  • 1873 – rozpoczęcie budowy kolejnej szkoły (zakończenie budowy 1874)
 
Nowy Bytom – ul. Niedurnego
 
Nowy Bytom – budynek B Urzędu Miasta Ruda Śląska
 
Nowy Bytom – ul. Niedurnego
 
Nowy Bytom – tyły kamienic przy ul. Wojska Polskiego (u wylotu ul. Kościuszki)
  • 1880 – rozpoczęcie budowy nowego osiedla patronackiego (przyzakładowego) przy Friedenshütte nazwanego później Kaufhaus (od domu towarowego)
  • 1883 – erygowano wspólną parafię dla Zgody i Frydenshuty
  • 1884 – uruchomienie wodociągu
w latach 1884–1885 zbudowano kościół św. Józefa według projektu Paula Jackischa (zburzony 1931)
  • 1897 – otwarcie poczty
  • 1888 – otwarcie tzw. kasyna hutniczego, późniejszego domu kultury
  • lata 90. XIX wieku – uruchomienie linii tramwajowej z Królewskiej Huty do Bytomia
  • 1900 – oddanie do użytku kolejnej szkoły
  • 1901 – oddanie do użytku szpitala hutniczego
  • 1902 – likwidacja huty cynku Beuthener Hütte
oddano do użytku obecną szkołę nr 4
  • 1904 – otwarcie domu handlowego huty Friedenshütte tzw. Kaufhaus
  • 1905 – otwarcie remizy strażackiej
otwarcie kolejnej szkoły
  • 1906 – uruchomienie kanalizacji (zakończenie prac 1907)
uruchomienie we Frydenshucie (przy ob. ul. Hallera) przystanku kolejowego Friedenshütte na linii normalnotowowej z Chebzia do Kochłowic
  • 1907 – otwarcie pierwszej apteki
otwarcie kolejnej szkoły (zakończenie budowy 1908)
  • 1908 – wybudowanie wieży ciśnień przy zbiegu obecnych ulic Niedurnego i Chorzowskiej
  • 1911–1912 – w centrum Frydenshuty zbudowano drugi kościół pw. św. Pawła Apostoła według projektu Johennesa F. Klompa.
  • 1912 – otwarcie progimnazjum Katholische Höhere Schule
  • 1913 – otwarcie dworca kolejowego Friedenshütte
  • 1920 – założenie Klubu Sportowego Siła (obecnie Pogoń)[6]
  • 1922 – przyłączenie (w wyniku podziału poplebiscytowego) Frydenshuty do Polski
    • przemianowanie Frydenshuty na Nowy Bytom; nazwa nawiązywała do Bytomia, który pozostał po drugiej stronie granicy polsko-niemieckiej
    • huta Friedenshütte została przejęta przez spółkę Friedenshütte AG
  • 1928–1929 – zbudowano ratusz gminny (obecna siedziba Urzędu Miasta Ruda Śląska); gmina też otrzymała nowy herb przedstawiający: pół orła górnośląskiego, św. Barbarę i koło zębate.
  • 1929 – odłączenie na rzecz Świętochłowic kolonii Zgoda
  • 1931 – likwidacja huty cynku Rosamunde
zburzono stary kościół św. Józefa z powodu szkód górniczych, do dziś istnieją fundamenty tego kościoła i plebania.
  • 1933 – uruchomienie walcownię blachy na zimno w oparciu o wynalazek inż. T. Sendzimira. Był to pierwszy zakład, który dysponował taką technologią.
  • 1938 – poświęcenie kościoła Ducha Św. na Czarnym Lesie.
  • 1939 – na mocy ustawy Sejmu Śląskiego z dnia 10 lipca gmina Nowy Bytom miała otrzymać z dniem 1 stycznia 1940 status miasta, który z powodu okupacji niemieckiej wprowadzono w życie dopiero w 1947
  • 1 września 1939 – niemiecki Freikorps zamordował w Nowym Bytomiu 18 Polaków
  • do 1946 – siedziba wiejskiej gminy Nowy Bytom
  • 1 stycznia 1947 – powołanie organów miasta (w myśl ustawy Sejmu Śląskiego z 10 lipca 1939)
  • 1951 – przyłączenie miasta Wirka (wraz z Bielszowicami, Halembą, Kochłowicami i Bykowiną)oraz Starej Kuźni
    • założenie sekcji koszykówki w Klubie Sportowym Pogoń[6]
  • 1959 – Nowy Bytom wraz z Rudą tworzą miasto Ruda Śląska
  • lata 60 XX.w – wybuch w wieży ciśnień, zginęły 4 osoby
  • 2006 – odłączenie od dzielnicy kolonii Czarny Las
  • 2021 – na mocy uchwały Rady Miasta Miejskie Centrum Kultury w Nowym Bytomiu ma zostać zmienione w Śląski Teatr Impresaryjny im. Henryka Bisty[7]

PrzypisyEdytuj

  1. http://www.rudaslaska.com.pl/p,s,200129.html Historia dzielnicy Nowy Bytom na rudaslaska.com.pl
  2. a b Konstanty Prus, Spis miejscowości polskiego Śląska Górnego. Nazwy wszystkich gmin, obszarów dworskich osad i kolonji znaczniejszych, Bytom: Nakładem Polskiego Komisarjatu Plebiscytowego dla Górnego Śląska, 1920, s. 22 [dostęp 2022-10-26], (Pomorska Biblioteka Cyfrowa).
  3. Dz.U. 1951 nr 18 poz. 147
  4. Uchwała Nr 12/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Stalinogrodzie z dnia 5 października 1954 r. w sprawie zmiany granic miast Nowy Bytom, Stalinogród, Zawiercie oraz zmiany granic niektórych powiatów w województwie stalinogrodzkim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Stalinogrodzie z dnia 1 grudnia 1954 r., Nr. 10, Poz. 54)
  5. Dz.U. 1958 nr 69 poz. 342
  6. a b Historia, Klub sportowy Pogoń Ruda Śląska, 28 stycznia 2013 [dostęp 2022-10-26].
  7. Artur Kępa, Śląski Teatr Impresaryjny coraz bliżej, Ruda Śląska [dostęp 2021-12-29] (pol.).

Linki zewnętrzneEdytuj