Otwórz menu główne

Nur czarnoszyi (Gavia arctica) – duży, wędrowny ptak wodny z rodziny nurów.

Nur czarnoszyi
Gavia arctica[1]
(Linnaeus, 1758)
Nur czarnoszyi
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd nury
Rodzina nury
Rodzaj Gavia
Gatunek nur czarnoszyi
Podgatunki

G. arctica arctica (Linnaeus, 1758)
G. arctica viridigularis Dwight, 1918

Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Spis treści

WystępowanieEdytuj

Zamieszkuje północną Eurazję (obszary tundry i lasotundry) oraz arktyczne i subarktyczne rejony Ameryki Północnej. W Europie zimuje nad Morzem Północnym, Bałtykiem i Morzem Śródziemnym. Po okresie lęgowym syberyjskie ptaki kierują się na zimowiska nad Morzem Czarnym i Kaspijskim, wracają jednak najpierw przez Bałtyk i z zachodu dolatują lotem pętlowym do lęgowisk podążając wraz za roztapiającym się lodem.

Dawniej w północnej Polsce gniazdował, obecnie jedynie zimuje. W Europie Środkowej spotykany też regularnie na przelotach głównie na wybrzeżach Bałtyku, uznany za nielicznie występującego. Rzadko widuje się go w większych stadach. Przelatuje w marcu – kwietniu i wrześniu – grudniu. Pojedyncze ptaki zalatują w głąb lądu – nawet na akweny południowej Polski.

CharakterystykaEdytuj

Cechy gatunkuEdytuj

Szata spoczynkowa zimą ma szarobrązowy wierzch ciała, a spód biały. Szata godowa z wierzchem głowy i tyłem szyi popielatymi. W czasie godów mają na szyi dużą prostokątną czarną plamę, a na jej bokach i piersiach czarno-białe pasy. Na czarnych plecach widnieją dwie duże plamy poprzecinane czarnymi paskami na łopatkach. W czasie czyszczenia piór na brzuchu widać jego biel, przewracają się w tym celu na grzbiet. W każdej szacie widać białe pole w tylnej części ciała. Charakterystyczne jest też białe zakole z tyłu głowy. Ptaki pochodzące z Syberii pokonują nawet 15 000 km, lecąc z głębi Azji w stronę Bałtyku i wybrzeżem morza do ujścia Leny i Jeniseju. W locie widać jego smukłe skrzydła i nogi, które wystają mu poza ciało ze względu na krótki ogon. Wprawdzie jego lot jest wytrwały, ale mało zwrotny. O doskonałym przystosowaniu do pływania w wodzie świadczą łapy opłetwione aż do pięty i nieruchoma goleń. Palce są krótkie, spłaszczone z szeroką błoną pławną między drugim a czwartym. Dziób jest szary, krótki i mocny. Osiąga rozmiary porównywalne do gęsi i jest mocniej zbudowany niż nur rdzawoszyi. Samiec i samica nie różnią się upierzeniem.

GłosEdytuj

Ich obecność da się słyszeć po dźwięcznym „waua” w okolicach gniazd lub jako klangor w czasie lotu nad tundrą. W czasie toków jest to przenikliwe wołanie, które kojarzy się ze śmiechem, jodłowaniem i szczekaniem.

 
Porównanie szaty godowej i spoczynkowej
 
Na grzbiecie charakterystyczne pola z czarno-białym prążkowaniem

Wymiary średnieEdytuj

  • długość ciała ok. 60–65 cm
    • długość czaszki: 11,8 cm[3]
    • długość dzioba: 6,8 cm[3]
  • rozpiętość skrzydeł 115 cm
  • masa ciała ok. 2–3 kg

BiotopEdytuj

Większe otwarte zbiorniki wody stojącej np. jeziora, zbiorniki zaporowe, stawy hodowlane, duże rzeki i wybrzeża.

Okres lęgowyEdytuj

 
Jaja
 
Nur czarnoszyi z młodym

TokiEdytuj

Nury dobierają się w pary na lęgowiskach i zazwyczaj pozostają sobie wierne przez całe życie.

GniazdoEdytuj

Gniazdo jest ulokowane na lądzie, w bezpośrednim sąsiedztwie dużych, głębokich jezior, nawet ubogich w ryby. Zbudowane niedbale z traw, mchu i liści w postaci małego kopca, może unosić się na wodzie lub na małej wyspie. Zdarza się, że jaja leżą w dołku wykopanym w ziemi.

JajaEdytuj

W ciągu roku wyprowadza jeden lęg, składając w końcu kwietnia (w Europie Środkowej) 2 (rzadziej 1 do 3) oliwkowobrunatne jaja z ciemnymi plamkami na tępym końcu.

Wysiadywanie i dorastanieEdytuj

Jaja wysiadywane przez 28 do 30 dni w maju i czerwcu na północy oraz w kwietniu na południu. Pisklęta są zagniazdownikami, ubarwione podobnie jak rodzice. Rodzice opiekują się młodymi przez 2 miesiące. Para jest sobie wierna i wraz z młodymi pozostają razem do jesiennych odlotów. W ich czasie, na Dalekiej Północy już w środku sierpnia, młode, które niezbyt dobrze jeszcze latają część drogi przebywają wodą. Główne przeloty odbywają się jednak w październiku i listopadzie.

PożywienieEdytuj

Głównie ryby, rzadziej wodne bezkręgowce morskie i słodkowodne i żaby.

Potrafią w czasie żerowania pokonać duże odległości. W trakcie polowania gdy nurkują mogą pozostawać pod wodą przez 2–3 minuty i dopływać do głębokości 45–50 metrów.

OchronaEdytuj

Objęty ochroną gatunkową ścisłą[4]. Duża liczba ptaków ginie w sieciach rybackich.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Gavia arctica, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Gavia arctica. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. a b Black-throated Diver (Gavia arctica) (ang.). W: skullsite.com [on-line]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-10-21)].
  4. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 6 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2014 r. poz. 1348).

BibliografiaEdytuj