Otwórz menu główne

Ołomuniec

miasto w Czechach

Ołomuniec (cz. Olomouc[2], niem. Olmütz, dialekt hanacki Olomóc albo Holomóc, łac. Eburum albo Olomucium) – miasto statutarne we wschodniej części Czech, na Obniżeniu Górnomorawskim, u ujścia Młyńskiego Potoku i Bystrzycy do Morawy. Jest stolicą kraju ołomunieckiego, powiatu Ołomuniec, a także archidiecezji Kościoła rzymskokatolickiego i Czechosłowackiego Kościoła Husyckiego oraz eparchii Kościoła Prawosławnego Czech i Słowacji. Stanowi historyczną stolicę Moraw i jest głównym miastem regionu etnograficznego Haná.

Ołomuniec
Olomouc
Ilustracja
Centrum Ołomuńca
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Czechy
Kraj Flag of Olomouc Region.svg ołomuniecki
Burmistrz Miroslav Žbánek
Powierzchnia 103,36 km²
Wysokość 208–420 m n.p.m.
Populacja (2018)
• liczba ludności
• gęstość

100 494[1]
972,27 os./km²
Kod pocztowy 779 00
Tablice rejestracyjne M
Podział miasta 26 dzielnic
Położenie na mapie Czech
Mapa lokalizacyjna Czech
Ołomuniec
Ołomuniec
Ziemia49°35′38″N 17°15′05″E/49,593889 17,251389
Strona internetowa
Portal Portal Czechy
Ołomuniec na rycinie Jana Willenberga z 1593 r.
Ołomuniec na miedziorycie z 1795 r.
Trzydziestopięciometrowej wysokości kolumna Trójcy Przenajświętszej

Pierwsza wzmianka o Ołomuńcu pochodzi z 1017 r. Pięćdziesiąt lat później był już siedzibą biskupstwa. W 1187 r. miasto (od 1253 r. mające status miasta królewskiego) zostało stolicą Moraw. Przez kolejne setki lat Ołomuniec był drugim, po Pradze, największym ośrodkiem miejskim na obszarze dzisiejszych Czech. W 1573 r. powstał tu uniwersytet (drugi w Czechach pod względem starszeństwa). Kres tego „złotego wieku” przyniosła wojna trzydziestoletnia – w 1642 r. wojska szwedzkie zajęły i zniszczyły zamienione w twierdzę miasto, które wkrótce utraciło tytuł morawskiej stolicy na rzecz Brna. W XIX wieku dzięki industrializacji i szlakom komunikacyjnym (przede wszystkim linii kolejowej z Pragi na Śląsk) Ołomuniec znowu stał się wielkim ośrodkiem miejskim, nigdy jednak już nie zdołał konkurować z Brnem.

Rozległe ołomunieckie Stare Miasto jest drugim, po centrum Pragi, największym zespołem zabytkowym w Czechach. Zabudowa w jego obrębie reprezentuje głównie styl renesansowy i barokowy. Stojąca na Górnym Rynku kolumna Trójcy Przenajświętszej jest wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Równie cenne jest XIX-wieczne śródmieście tworzące wielkomiejski wizerunek miasta oraz dzielnice Klášterní Hradisko i Svatý Kopeček z barokowymi klasztorami. Liczba turystów rocznie odwiedzających miasto jest zbliżona do liczby jego ludności.

Ołomuniec jest jednym z najważniejszych w skali kraju ośrodków administracyjnych, przemysłowych, handlowo-usługowych, akademickich (m.in. Uniwersytet Palackiego) i kulturalnych. Stanowi także ważny węzeł drogowy (drogi ekspresowe w kierunku Brna, Ostrawy/Bielska-Białej i Hradca Králové/Wrocławia) i kolejowy (II korytarz kolejowy z Polski do Austrii i III korytarz kolejowy ze Słowacji przez Ostrawę, Pragę i Pilzno do Niemiec).

Według danych z 2018 r. powierzchnia miasta wynosi 103,36 km², a liczba jego ludności – 100 494 osób[3].

HistoriaEdytuj

  • 1017 – pierwsza wzmianka o Ołomuńcu.
  • 1063 – powstanie biskupstwa w Ołomuńcu dzięki staraniom przyszłego króla Czech Wratysława II[4].
  • 1070 (około) – początek budowy nowego, murowanego zamku ołomunieckiego.
  • 1187 – miasto zostało stolicą Moraw.
  • 1201 – śmierć księcia Brzetysława, wraz z którym wymarła ołomuniecka gałąź Przemyślidów; od tej pory Morawami zarządzał margrabia.
  • 1239–1248 – lokacja królewskiego miasta w rejonie dzisiejszego Dolnego i Górnego Rynku (Dolní i Horní náměstí).
  • 1306 – w pobliżu katedry został zamordowany król Wacław III.
  • 1422 – król Zygmunt Luksemburski zezwolił miastu na bicie własnej monety – to najstarszy tego typu przywilej na Morawach.
  • 1454 – wypędzenie Żydów ze wszystkich królewskich miast Moraw, w tym z Ołomuńca.
  • 1468 – Ołomuniec zdobyty przez wojska Macieja Korwina.
  • 1469 – koronacja Macieja Korwina na króla Czech.
  • 1479 – zawarcie układu pomiędzy Władysławem II Jagiellończykiem a Maciejem Korwinem.
  • 1566 – przybycie do Ołomuńca jezuitów z misją rekatolizacji miasta.
  • 1573 – założenie przez jezuitów akademii, która później przekształciła się w uniwersytet (jednym z wykładowców był polski duchowny, kanonik ołomuniecki Jan Iwicki z Iwiczny, zwolennik kontrreformacji).
  • 1642 – zniszczony przez Szwedów, Ołomuniec utracił tytuł morawskiej stolicy na rzecz Brna.
  • 1645–1650 – okupacja miasta przez wojska szwedzkie pod dowództwem Lennarta Torstenssona.
  • 1655 – miasto zostało przekształcone w twierdzę, co spowodowało zahamowanie jego rozwoju gospodarczego[5].
  • 1741 – 27 grudnia wojska pruskie zajęły miasto (wojny śląskie).
  • 1777 – ustanowienie arcybiskupstwa, któremu podporządkowano nową diecezję w Brnie.
  • 1848 – 2 grudnia w pałacu biskupim proklamowano osiemnastoletniego Franciszka Józefa I cesarzem Austrii.
  • 1864 – w Ołomuńcu Austriacy więzili polskich powstańców styczniowych (m.in. dowódcę powstańczego oddziału, Tadeusza Romanowicza).
  • 1899 – dnia 1 kwietnia na ulice miasta wyjechał pierwszy tramwaj elektryczny.
  • 1905 – austriacki lekarz okulista Eduard Zirm przeprowadził w miejscowym szpitalu pierwszą w świecie udaną operację przeszczepienia rogówki.

ZabytkiEdytuj

Wystawne centrum w stylu barokowym powstało dopiero w czasach królowej Marii Teresy. Ołomuniec jest po Pradze najważniejszym i największym miejskim zabytkowym zespołem urbanistycznym w Czechach.

Ołomuniec dał nazwę serkom ołomunieckim – dojrzewającym w specjalnych warunkach oraz posiadającym oryginalny kształt walca, które są zwykle podawane do piwa.

Ołomuniec jest siedzibą założonego w 1576 r., na bazie szkoły jezuickiej, Uniwersytetu Palackiego (czes. Univerzita Palackého). W mieście tym znajduje się obecnie redakcja założonego w Rzymie w 1971 r. przez Jiříego Pelikana pisma „Listy”, którego współredaktorem jest, piszący również po polsku, poeta, krytyk literacki i tłumacz Václav Burian.

Podział administracyjnyEdytuj

Osoby związane z OłomuńcemEdytuj

W Ołomuńcu dr Edward Zirm dokonał pierwszego przeszczepu rogówki oka (1906 r.).

W Ołomuńcu żył i tworzył Julius Pelikán (1887 – 1969), czeski rzeźbiarz i medalier, tu też znajduje się najwięcej jego prac.

Tutaj urodził się Stanisław Rogalski – polski inżynier i konstruktor lotniczy.

W Ołomuńcu urodziła się Olga Taussky-Todd (1906 – 1995) – matematyczka specjalizująca się w algebraicznej teorii liczb i teorii macierzy.

Tutaj także urodził się syn Juliusa, Jiří Pelikán (1923 – 1999) – czeski publicysta, działacz komunistyczny, od 1969 r. na emigracji we Włoszech.

Większość życia spędził w Ołomuńcu poeta i tłumacz Petr Mikeš (1948-2016).

W Ołomuńcu mieszkał poeta, tłumacz i propagator literatury polskiej, publicysta i dziennikarz Václav Burian (1959-2014).

GaleriaEdytuj

Miasta partnerskieEdytuj

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Český statistický úřad (cz.). 2018-04-30. [dostęp 2019-02-05].
  2. W standardowej czeszczyźnie nazwa miasta jest rodzaju żeńskiego (ta Olomouc), natomiast mieszkańcy regionu tradycyjnie stosują odmianę właściwą dla rodzaju męskiego (ten Olomouc).
  3. Český statistický úřad (cz.). 2018-04-30. [dostęp 2019-02-05].
  4. Praca zbiorowa: Oxford - Wielka Historia Świata. Średniowiecze. Cesarstwo Niemieckie - Arabowie na półwyspie pirenejskim. T. 17. Poznań: Polskie Media Amer.Com, 2006, s. 244. ISBN 978-83-7425-697-1.
  5. Marek Pernal, Tomasz Darmochwał, Marek Rumiński: Przewodniki Wiedzy i Życia - Czechy i Słowacja. Warszawa: Hachette Livre Polska sp. z o.o., 2006, s. 216–217. ISBN 978-83-7184-409-6.

Linki zewnętrzneEdytuj