Otwórz menu główne

Szaraszka

Biuro doświadczalne na prawach więzienia w ZSRR
(Przekierowano z OKB)

Szaraszka, szaraga, ros. Шарашка – w żargonie więźniów radziecki instytut naukowy lub biuro konstrukcyjne zatrudniające więźniów. Oficjalna ich nazwa – OKB (ОКБ) jest transliteracją rosyjskiego skrótu nazwy Опытное конструкторское бюро (biuro doświadczalno-projektowe).

W czasach Związku Radzieckiego, biura te były tajnymi, na prawach zakładów karnych, instytucjami pracującymi nad projektowaniem i tworzeniem zaawansowanych technologii, zazwyczaj dla zastosowań wojskowych. W większości dysponowały obiektami i zasobami niezbędnymi do budowy prototypów. Projekty były następnie kierowane do fabryk do masowej produkcji. Personel (głównie inżynierowie i naukowcy) nosił status więźniów, choć były wyjątki. Biura były oficjalnie identyfikowane przez nadany im numer, np. OKB-172, niejednokrotnie, pół-oficjalnie przez nazwisko głównego projektanta, na przykład, OKB-51 które prowadził Paweł Suchoj, było też znane jako OKB Suchoj. Szereg z nich zachowało te nazwy nawet po śmierci lub zmianie projektanta. Ważną szaraszką była tzw. Tupolewska szaraga czyli Centralne Biuro Konstrukcyjne 29, w którym pracowali Andriej Tupolew, Siergiej Korolow, Lew Termen i wielu innych[1].

W Polsce problematyka szaraszek znana jest głównie z powieści Krąg pierwszy Aleksandra Sołżenicyna, który pracował jako matematyk w szaraszkach w Rybińsku, Zagorsku i Marfino.

Historia[2]Edytuj

OKB zaczęły powstawać od 1928.

  • Od 1930 były zarządzane przez Oddział Techniczny (Техническое отделение) Zarządu Ekonomicznego OGPU[3],
  • od 29 września 1938 – Oddział Specjalnych Biur Projektów (Отдел особых конструкторских бюро) NKWD,
  • od 21 października 1938 – IV Oddział Specjalny (4 с/о) NKWD,
  • od 9 stycznia 1939 – Biuro Techniki Specjalnej (Особое техническое бюро) NKWD,
  • od 31 lipca 1941 – IV Oddział Specjalny (4 с/о) NKWD-MWD,
  • w dniu 30 marca 1953 – IV Oddział Specjalny (4 с/о) MWD został rozwiązany.

Po upadku Związku Radzieckiego, wiele OKB przekształcono w zjednoczenia naukowo-produkcyjne (Научно-производственное объединение), w skrócie NPO. Było kilka prób połączenia ich w 1990, w latach 2001-2006 były też fuzje tworzące „narodowych czempionów”, takich jak np. Almaz-Antey[4].

Linki zewnętrzneEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Леонид Львович Кербер. Туполевская шарага, www.lib.ru [dostęp 2019-07-28].
  2. НКВД: документы, old.memo.ru [dostęp 2019-07-28].
  3. W latach 1931-1936 w celu konspiracji Oddziałowi Technicznemu konsekwentnie zmieniano numer – kolejno były to biura nr 5, 8, 11 i 7 Zarządu Ekonomicznego OGPU
  4. Акционерное общество «Концерн ВКО «Алмаз - Антей», www.almaz-antey.ru [dostęp 2019-07-28].