Otwórz menu główne

Obóz Wielkiej Polski

Obóz Wielkiej Polski (OWP) – radykalna organizacja polityczna obozu narodowego[3], powołana podczas inaugurującego zjazdu 4 grudnia 1926 w Poznaniu z inicjatywy Romana Dmowskiego[3] i członków Związku Ludowo-Narodowego oraz przedstawicieli innych stronnictw prawicowych[4]. Powstanie OWP miało na celu zjednoczenie prawicowych przeciwników sanacji, oddziaływanie na społeczeństwo w duchu idei narodowej[5] oraz walkę z sanacją[3]. Organizacyjnie Obóz był zbliżony do partii faszystowskiej[6].

Obóz Wielkiej Polski
Ilustracja
Lider Roman Dmowski
Data założenia 4 grudnia 1926
Data rozwiązania 28 marca 1933
Ideologia polityczna narodowy katolicyzm, narodowy konserwatyzm, nacjonalizm
Liczba członków 200 000-300 000[1][2]
Młodzieżówka Ruch Młodych

CharakterystykaEdytuj

Największą popularnością cieszył się wśród młodzieży, studentów, intelektualistów oraz wśród szeroko rozumianej klasy średniej[7], jednak starał się pozyskiwać też klasę robotniczą i chłopstwo[8].

OWP miał być strukturą ponadpartyjną, nieangażującą się w bieżące spory polityczne, lecz formującą przyszłą elitę polskiego ruchu narodowego i przygotowującą się do przejęcia przez nią władzy w państwie. Organizacja miała zdyscyplinowane, hierarchiczne struktury, zbliżone do partii faszystowskiej[3], największe wpływy posiadając w Wielkopolsce, Pomorzu, Śląsku, Warszawie oraz miastach uniwersyteckich[9].

HistoriaEdytuj

Na pomysł założenia Obozu Wielkiej Polski wpadł Roman Dmowski zainspirowany podróżą do Włoch, według którego koncepcji elita miała przejąć władze drogą rewolucji[10]. W 1931 roku Dmowski tak wspominał założenie organizacji: "Tworząc Obóz mieliśmy przed oczami faszyzm"[11]. Zgodnie z poglądami Stanisława Kozickiego nieliczna grupa "wiedząca czego chce, przerastająca wartościami duchowymi bierną masę [...] ma moralne prawo narzucenia swoich rządów ogółowi"[10].

OWP stopniowo wyrósł na najsilniejszy ruch polityczny w Polsce, liczący od 200 (wliczając członków Stronnictwa Narodowego i sympatyków)[1] do 300 tysięcy członków[2]. Jednak pomimo starań jego twórców, nie zjednoczył całej prawicowej opozycji, skupiając przede wszystkim młodych narodowców oraz członków ZLN (od 1928 SN)[12]. Autorytarne władze sanacyjne, wyczuwając realne dla siebie zagrożenie, rozpoczęły represje wobec członków OWP. Już w maju 1927 aresztowano 15 czołowych działaczy OWP. Po wykryciu źródła ulotki pt. Prawda o generale Zagórskim i stwierdzeniu, że organizacja OWP rozwija działalność szkodliwą i godzącą w interesy państwa, orzeczeniem Dyrekcji Policji Państwowej z 11 października 1927 zawieszono działalność organizacji Obóz Wielkiej Polski Dzielnicy Małopolskiej, Okręgu województwa lwowskiego i miejscowego dla m. Lwowa oraz Sekcji Młodych oraz zakazała rozwijania działalności tych organizacji[13]. Wzrost represji nastąpił na początku lat 30. Od czerwca do października 1932 w samej tylko Wielkopolsce odbyło się 150 procesów członków OWP. Władze stopniowo rozpoczęły rozwiązywać regionalne oddziały Obozu. Kilku działaczy OWP zostało zwerbowanych przez Wacława Kozielskiego do powstałej w 1933 roku Narodowo-Socjalistycznej Partii Robotniczej[14]. Ostatecznie, 28 marca 1933, Obóz Wielkiej Polski został rozwiązany w całym kraju[15] z powodu „działalności kolidującej z kodeksem karnym i nakazami władz państwowych przez stałe inspirowanie ekscesów i zaburzeń, podsycanie nienawiści partyjnej i rasowej, urządzanie demonstracji i zgromadzeń z wyraźnym zamiarem podburzania ludności przeciwko władzom państwowym”.

StrukturaEdytuj

Naczelnym organem kierowniczym obozu była Wielka Rada, w skład której wchodzili Roman Dmowski jako Wielki Oboźny oraz Tadeusz Bielecki, Roman Rybarski i inni[16][3]. Symbolami organizacji stały się: piaskowe koszule (lub kurtki mundurowe), granatowe spodnie i berety, pieśń organizacyjna „Hymn Młodych”, rzymskie pozdrowienie oraz Szczerbiec (Mieczyk Chrobrego) owinięty w biało-czerwony sztandar[17].

Program OWPEdytuj

 
Roman Dmowski

Program OWP przedstawiony został w broszurach opracowanych przez: Romana Dmowskiego (Zagadnienia Rządu, Kościół, Naród i Państwo), Romana Rybarskiego (Polityka i gospodarstwo), Jerzego Zdziechowskiego (Polityka finansowa), Bohdana Wasiutyńskiego (Praworządność) oraz Zygmunta Berezowskiego (Polityka zagraniczna).

OWP a mniejszości narodoweEdytuj

OWP postulował stworzenie państwa narodowego, realizującego interesy wyłącznie narodu polskiego, nie zaś wszystkich bez wyjątku obywateli. Walczył z dominacją Żydów w sferach gospodarczych, proponując całkowite wyłączenie tej mniejszości z życia publicznego[18]. OWP zakładał prowadzenie konsekwentnej polityki polonizacyjnej mniejszości słowiańskich i stopniowe ich włączanie w nurt polskiego życia narodowego[19]. Dostrzegano problem mniejszości niemieckiej i w ogóle kwestię zagrożenia niemieckiego – formułowano dalekosiężny cel odzyskania rzekomo rdzennie słowiańskich ziem zachodnich, obejmujących: Górny i Dolny Śląsk, ziemię lubuską, Pomorze, a także Warmię i Mazury[20].

OWP a religiaEdytuj

Jak wszystkie organizacje należące do przedwojennego obozu narodowego, OWP silnie akcentowała swoje przywiązanie do religii katolickiej. Według tej organizacji, Polska powinna być państwem wyznaniowym, z tolerancją dla istnienia innych wyznań i zachowaniem wolności woli. W programie OWP czytamy:

Wiara Narodu Polskiego, religia rzymskokatolicka musi zajmować stanowisko religii panującej, ściśle związanej z państwem i jego życiem, oraz stanowić podstawę wychowania młodych pokoleń. Przy zapewnionej ustawami państwowymi wolności sumienia – zorganizowany naród nie może tolerować, ażeby jego wiara była przedmiotem ataków lub doznała obrazy z czyjejkolwiek strony, ażeby religią frymarczono dla jakichkolwiek celów lub prowadzono zorganizowaną akcję w celu rozkładu życia religijnego narodu[21].

Tekst programu nie sugeruje jednak jednoznacznie tolerancji dla innych wyznań.

OWP a gospodarkaEdytuj

W sferze gospodarki w ramach OWP, jak i całego ruchu narodowego w tym okresie ścierały się dwie wizje rozwoju gospodarczego: wolnorynkowa i liberalna Romana Rybarskiego oraz społeczno-korporacyjna[22]. Druga koncepcja najwięcej zwolenników miała wśród zradykalizowanej młodzieży.

OWP a ustrójEdytuj

OWP akcentował konieczność odejścia od demokratyczno-parlamentarnego modelu rządów, postulując wzmocnienie władzy wykonawczej oraz wprowadzenie zasad hierarchizmu i elitaryzmu w życiu politycznym[23]. Dmowski, uznając, że naród jest źródłem władzy[24], postulował powołanie organizacji narodu, czyniącej z niego „ciało zdolne kierować się jedną myślą i działać według jednego planu”[25].

PrzypisyEdytuj

  1. a b Zygmunt Kaczmarek, Obóz Wielkiej Polski. Geneza i działalność społeczno-polityczna w latach 1926–1933, Poznań 1980, s. 76.
  2. a b Rudnicki Szymon: Obóz Narodowo-Radykalny. Geneza i działalność, Warszawa 1985, s. 126–127.
  3. a b c d e Obóz Wielkiej Polski - Encyklopedia PWN - źródło wiarygodnej i rzetelnej wiedzy, encyklopedia.pwn.pl [dostęp 2018-08-30] (pol.).
  4. „Życie i śmierć dla Narodu!”. Antologia myśli narodowo-radykalnej z lat trzydziestych XX wieku, Arkadiusz Meller, Patryk Tomaszewski (red.), Toruń 2009, s. 19; Rudnicki Szymon: Obóz Narodowo-Radykalny. Geneza i działalność, Warszawa 1985, s. 16.
  5. Zygmunt Kaczmarek, Obóz Wielkiej Polski. Geneza i działalność społeczno-polityczna w latach 1926–1933, Poznań 1980, s. 4–5.
  6. J. Tomasiewicz, Naprawa czy zniszczenie demokracji? Tendencje autorytarne i profaszystowskie w polskiej myśli politycznej 1921-1935, Katowice 2012, s. 202.
  7. Rudnicki Szymon: Obóz Narodowo-Radykalny. Geneza i działalność, Warszawa 1985, s. 69, 79.
  8. Zygmunt Kaczmarek, Obóz Wielkiej Polski. Geneza i działalność społeczno-polityczna w latach 1926–1933, Poznań 1980, s. 53; Rudnicki Szymon: Obóz Narodowo-Radykalny. Geneza i działalność, Warszawa 1985, s. 131.
  9. Rudnicki Szymon: Obóz Narodowo-Radykalny. Geneza i działalność, Warszawa 1985, s. 27, 68, 81, 127–128.
  10. a b Jan Rembieliński, Potomstwo "obozowe". Odłamy i prądy w dzisiejszym młodym pokoleniu narodowym, „Podbipięta. Gazeta tygodniowa”, 13 grudnia 1936, s. 1.
  11. Krzysztof Kawalec: Roman Dmowski. Poznań: 2016, s. 413. ISBN 978-83-7785-762-5.
  12. Zygmunt Kaczmarek, Obóz Wielkiej Polski. Geneza i działalność społeczno-polityczna w latach 1926–1933, Poznań 1980, s. 16.
  13. Rozporządzenie. „Dziennik Urzędowy Województwa Lwowskiego”. Nr 10, s. 2, 15 października 1927. 
  14. Szymon Rudnicki: Obóz Narodowo-Radykalny. Warszawa: Czytelnik, 1985, s. 192. ISBN 978-83-07-01221-6.
  15. Rudnicki Szymon: Obóz Narodowo-Radykalny. Geneza i działalność, Warszawa 1985, s. 161.
  16. Rudnicki Szymon: Obóz Narodowo-Radykalny. Geneza i działalność, Warszawa 1985, s. 26.
  17. Rudnicki Szymon: Obóz Narodowo-Radykalny. Geneza i działalność, Warszawa 1985, s. 30–31; Rafał Dobrowolski, Wojciech J. Muszyński, Szczerbiec Chrobrego i symbolika polskiego ruchu narodowego w latach 1926–1939, [w:] „Glaukopis” 2011/2012 nr 23/24.
  18. „Życie i śmierć dla Narodu!”. Antologia myśli narodowo-radykalnej z lat trzydziestych XX wieku, Arkadiusz Meller, Patryk Tomaszewski (red.), Toruń 2009, s. 70–73; Rudnicki Szymon: Obóz Narodowo-Radykalny. Geneza i działalność, Warszawa 1985, s. 114–116, 141–143.
  19. „Życie i śmierć dla Narodu!”. Antologia myśli narodowo-radykalnej z lat trzydziestych XX wieku, Arkadiusz Meller, Patryk Tomaszewski (red.), Toruń 2009, s. 74–76; Rudnicki Szymon: Obóz Narodowo-Radykalny. Geneza i działalność, Warszawa 1985, s. 109–110.
  20. „Życie i śmierć dla Narodu!”. Antologia myśli narodowo-radykalnej z lat trzydziestych XX wieku, Arkadiusz Meller, Patryk Tomaszewski (red.), Toruń 2009, s. 77–80.
  21. „Życie i śmierć dla Narodu!”. Antologia myśli narodowo-radykalnej z lat trzydziestych XX wieku, Arkadiusz Meller, Patryk Tomaszewski (red.), Toruń 2009, s. 58.
  22. Tadeusz Włudyka, „Trzecia droga” w myśli gospodarczej II Rzeczypospolitej, Kraków 1994, s. 59–90.
  23. „Życie i śmierć dla Narodu!”. Antologia myśli narodowo-radykalnej z lat trzydziestych XX wieku, Arkadiusz Meller, Patryk Tomaszewski (red.), Toruń 2009, s. 58.
  24. Dmowski Roman: Pisma. T. IX (Polityka narodowa w odbudowanem państwie – mowy i rozprawy polityczne z lat 1919–1934), Częstochowa 1939, s. 149.
  25. Dmowski Roman: Pisma. T. IX (Polityka narodowa w odbudowanem państwie – mowy i rozprawy polityczne z lat 1919–1934), Częstochowa 1939, s. 157.

BibliografiaEdytuj

  • Zygmunt Kaczmarek, Obóz Wielkiej Polski. Geneza i działalność społeczno-polityczna w latach 1926–1933, Poznań 1980.
  • Henryk Lisiak, Działalność Obozu Wielkiej Polski w Poznańskiem w latach 1930–1932, „Poznańskie Zeszyty Humanistyczne” t. III (2004).
  • Szymon Rudnicki, Obóz Narodowo-Radykalny. Geneza i działalność, Warszawa 1985.
  • Adrian Tyszkiewicz, Obóz Wielkiej Polski w Małopolsce 1926–1933, Kraków 2004.
  • Tadeusz Włudyka, „Trzecia droga” w myśli gospodarczej II Rzeczypospolitej, Kraków 1994.
  • Józef Zieliński, Reorganizacja Obozu Wielkiej Polski z 1931 r., „Studia Historyczne” nr 2 (1975).
  • „Życie i śmierć dla Narodu!”. Antologia myśli narodowo-radykalnej z lat trzydziestych XX wieku, Arkadiusz Meller, Patryk Tomaszewski (red.), Toruń 2009.