Obóz karno-śledczy w Żabikowie

Więzienie Policji Bezpieczeństwa i Wychowawczy Obóz Pracy Poznań-Junikowo (niem. Polizeigefängnis der Sicherheitspolizei und Arbeitserziehungslager Posen-Lenzingen) – działający podczas II wojny światowej (w latach 1943–1945) niemiecki obóz karno-śledczy w Żabikowie, w którym więziono głównie przedstawicieli inteligencji z ziem polskich włączonych do III Rzeszy, członków organizacji konspiracyjnych, jeńców radzieckich, komunistów niemieckich, Świadków Jehowy[1], a także obywateli innych państw.

Obóz karno-śledczy w Żabikowie
Polizeigefängnis der Sicherhaitspolizei und Arbeitserziehungslager Posen-Lenzingen
Ilustracja
Pomnik „Nigdy wojny”
Typ

Obóz karno-śledczy

Odpowiedzialny

 III Rzesza

Rozpoczęcie działalności

1943

Zakończenie działalności

21 stycznia 1945

Miejsce

Żabikowo (Luboń)

Liczba więźniów

ponad 2000

Narodowość więźniów

Polacy, Rosjanie, Niemcy-antyfaszyści

Liczba ofiar

ponad 300

Liczebność personelu

80–100 SS-manów

Upamiętnienie

Muzeum Martyrologiczne w Żabikowie

Położenie na mapie Lubonia
Mapa konturowa Lubonia, u góry znajduje się punkt z opisem „Obóz karno-śledczy w Żabikowie”
Położenie na mapie Rzeszy Niemieckiej
Mapa konturowa Rzeszy Niemieckiej, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Obóz karno-śledczy w Żabikowie”
Ziemia52°21′16,2″N 16°52′07,0″E/52,354500 16,868611

HistoriaEdytuj

Obóz powstał w kwietniu 1943 r. po likwidacji miejsca kaźni, prawie w centrum Poznania, na terenie starej pruskiej warowni – tzw. Fortu VII, jako jego kontynuacja formalno-organizacyjna.

Przebywało w nim przeciętnie około 2000 osób, z których większość kierowano następnie do innych obozów koncentracyjnych. W Żabikowie przetrzymywano więźniów przesłuchiwanych przez Gestapo. Tu też wykonywane były wyroki śmierci[2]. Cały obóz składał się z ośmiu baraków dla więźniów oraz dziesięciu budynków administracyjnych. W środku znajdował się basen przeciwpożarowy, używany przez hitlerowców jako miejsce kaźni. Dodatkowo zbudowano kilka murowanych bunkrów karnych, żelazny bunkier – karcer oraz specjalnie skonstruowane klatki z drutu kolczastego[potrzebny przypis].

Załogę obozu stanowiło od 80 do 100 SS-manów. Przez obóz żabikowski, zwany przez nazistów obozem krwawej zemsty, przeszło około 40 tysięcy więźniów, z których znaczna część zginęła, m.in. wskutek nieludzkich warunków bytowania, tortur i egzekucji (np. w czerwcu 1944 Niemcy rozstrzelali kierowniczą grupę Szarych Szeregów)[potrzebny przypis].

Pełnej liczby ofiar do dziś nie ustalono. W aktach miejscowego Urzędu Stanu Cywilnego znajduje się 251 aktów zgonu więźniów tego obozu[3].

21 stycznia 1945 r. rozpoczęła się ewakuacja całego więziennego stanu obozu, których w tzw. „marszu śmierci” pognano w kierunku zachodnim. Około osiemdziesięciu chorych i niezdolnych do tego marszu więźniów zostało umieszczonych w jednym z baraków (w pobliżu głównej bramy), który następnie został podpalony. Wszyscy zginęli w płomieniach[4].

W 1946 r. część baraków zostało gruntownie odremontowanych z przeznaczeniem na miejsca hotelowe, m.in. dla osób pracujących przy organizacji Targów Poznańskich[5].

Od 1979 r. na terenie byłego funkcjonuje Muzeum Martyrologiczne w Żabikowie[6]. Jego elementem jest pomnik „Nigdy wojny” autorstwa Józefa Gosławskiego.

Więźniowie obozu żabikowskiegoEdytuj

 
Obwieszczenie o pogrzebie pomordowanych w obozie, 8 kwietnia 1945 r., ze zbiorów Archiwum Państwowego w Poznaniu

PrzypisyEdytuj

  1. Aleksandra Matelska „...w miłości nie ma bojaźni” Nazistowskie prześladowania Świadków Jehowy w Polsce, s. 127–131, Wydawnictwo A Propos, wyd. II, Wrocław 2010, ISBN 978-83-61387-19-0.
  2. Czesław Janicki, Poznańskie Archiwum Historii Mówionej [dostęp 2022-06-27] (pol.).
  3. Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich, 1939-1945. Informator encyklopedyczny. Warszawa 1979, s. 594.
  4. Stanisław Nawrocki, Ewakuacja więzień hitlerowskich w tzw. „Kraju Warty” w styczniu 1945 (maszynopis w Gł. Komisji Padania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce, Warszawa), s. 5, 16-18.
  5. Monika Żeromska, Przypomnienia, pamiątki, powroty; Warszawa 1998, s. 372.
  6. Muzeum Martyrologiczne w Żabikowie.

BibliografiaEdytuj

  • Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich, 1939-1945. Informator encyklopedyczny. Warszawa 1979 (zawiera wybór bibliografii i odsyłacze do niektórych materiałów źródłowych)

Linki zewnętrzneEdytuj