Otwórz menu główne

Obóz pracy przymusowej w Prawieniszkach

Więzienie w Prawieniszkach – więzienie w niewielkiej osadzie Prawieniszki leżącej na trasie linii kolejowej Kowno-Koszedary, na terenie Litwy. W okresie II wojny światowej obóz pracy przymusowej (Zwangsarbeitslager), często ze względu na ciężkie warunki nazywany obozem koncentracyjnym.

Więzienie w Prawieniszkach
Państwo  III Rzesza
Miejscowość Prawieniszki
Rodzaj więzienie, przedtem obóz odosobnienia, obóz pracy przymusowej
Przeznaczenie odosobnienie i eksterminacja
Data powstania po 1918
Położenie na mapie Litwy
Mapa lokalizacyjna Litwy
Więzienie w Prawieniszkach
Więzienie w Prawieniszkach
Ziemia54°55′02″N 24°12′57″E/54,917278 24,215944

Spis treści

Okupacja sowieckaEdytuj

Po 1918 roku w Prawieniszkach utworzono litewskie więzienie, a następnie obóz odosobnienia z okresu panowania Antanasa Smetony. Po klęsce wrześniowej 1939 r. kierowano do niego polskich oficerów i uchodźców wojennych. W późniejszym okresie przybywały tu również osoby z łapanek oraz aresztowane z terenów międzywojennej Litwy oraz Wileńszczyzny, podejrzewane o udział w polskim ruchu oporu, ale również pospolici przestępcy. Obóz usytuowany był wśród lasów i mokradeł. Więźniowie wykorzystywani byli głównie do prac przy wydobywaniu i osuszaniu torfu, wyrębu drzew ale również do pracy w gospodarstwach rolnych w pobliskich majątkach Pamierys i Wasiliszki. Więźniami byli również Żydzi. Załogę wartowniczą stanowili Litwini. Prowieniszki były obozem przejściowym. Stąd wywożono więźniów do innych łagrów. Po ataku Niemiec na ZSRR w dniu 26 czerwca 1941 r. NKWD dokonało masakry w obozie. Zastrzelono 477 osób – przeżyły tylko dwie (zob. masakry więzienne NKWD w 1941).

Okupacja hitlerowskaEdytuj

Niemcy utrzymali funkcjonowanie obozu. Na początku więźniami byli Żydzi i radzieccy jeńcy wojenni. Załogę wartowniczą również stanowili Litwini. 4 września 1941 r. rozstrzelano tu 353 (253) Żydów. W listopadzie 1943 r. obóz w Prowieniszkach został włączony w KL Kauen (Obóz koncentracyjny Kowno) jako podobóz. Przywożono tu profesorów Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie oraz kleryków i księży seminariów duchownych. 3 marca 1942 roku aresztowano profesorów Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Stefana Batorego i Wileńskiego Seminarium Duchownego oraz kleryków. Uwięziono ich w więzieniu na Łukiszkach. Profesorów internowano później w Wiłkowyszkach, w budynku Seminarium Duchownego, a w październiku 1942 roku wywieziono do obozu pracy w Szałtupiu koło Kowna. Polskich księży więziono również w obozie pracy w Poniewieżyku koło Kowna. Od 1941 roku ucieczki i wykup Polaków z obozu organizował Zbigniew Skłodowski.

Dwa- trzy razy w tygodniu odbywały się rozstrzeliwania, w grupach po kilka osób. Zabijano Żydów, komunistów, komsomolców oraz osoby nie wykonujące norm pracy przymusowej, więźniów naruszających dyscyplinę obozową.

W ciągu prawie trzyletniego istnienia obozu więziono tu kilkuset Polaków, m.in. 100 zakładników, aresztowanych 15 września 1943 roku w związku z zamachem polskiego podziemia na litewskiego inspektora policji Mariona Podabasa.

10 lipca 1944 roku w pobliskim lesie rozstrzelano około 200 Żydów francuskich, pochowanych przez grupę 20 więźniów, którzy również zostali rozstrzelani i zakopani. 11 lipca personel więzienny wraz z rodzinami pociągiem wyruszył do Kowna, co umożliwiło ucieczkę pozostałym przy życiu więźniom.

Znani więźniowieEdytuj

ObecnieEdytuj

Od jesieni 1944 r. do dzisiaj w Prowieniszkach nadal utrzymywane jest więzienie, którego nazwa i profil zmieniały się wielokrotnie zarówno w czasie Litewskiej Republiki Radzieckiej, jak w okresie niepodległej Litwy.

BibliografiaEdytuj

  • Bruno Zawieyski – "Prawienieszki - litewska katownia" Tygodnik Wileńszczyzny Nr 07/2005

Linki zewnętrzneEdytuj

Zobacz teżEdytuj