Otwórz menu główne
Ten artykuł dotyczy jednostki administracyjnej utworzonej przez Cesarstwo Niemieckie na części okupowanego w latach 1915-1918 terytorium imperium rosyjskiego. Zobacz też: odrębny artykuł dotyczący dowództwa niemieckiego frontu wschodniego podczas pierwszej wojny światowej.

Obszar Głównodowodzącego Wschodu (niem. Gebiet des Oberbefehlshabers Ost) – wydzielona część terytorium Imperium Rosyjskiego, okupowanego przez Cesarstwo Niemieckie od 1915 r., planowana do oderwania od Rosji[2][3].

Gebiet des Oberbefehlshabers Ost
Obszar Głównodowodzącego Wschodu
1915-1919
Flaga Drugiej Rzeszy Niemieckiej
Godło Drugiej Rzeszy Niemieckiej
Flaga Drugiej Rzeszy Niemieckiej Godło Drugiej Rzeszy Niemieckiej
Położenie Drugiej Rzeszy Niemieckiej
Język urzędowy niemiecki
Stolica Königsberg
(kwatera główna)
Status terytorium terytorium okupowane
Zależne od Niemiec
Ostatnia głowa terytorium Naczelny Dowódca Leopold Bawarski
Powierzchnia
 • całkowita

108 808[1] km²
Liczba ludności (1916)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia

2 909 935[1]
27[1] osób/km²
Jednostka monetarna Ostrubel, Ostmarka

Spis treści

UtworzenieEdytuj

Po pokonaniu Armii Imperium Rosyjskiego w 1915 r. armia niemiecka opanowała Litwę, Łotwę do linii Dźwiny, wschodnią część Królestwa Polskiego, oraz zachodnie części Ukrainy i Białorusi. Na ziemiach sąsiadujących z Prusami Wschodnimi utworzono sześć okręgów administracyjnych, składające się na obszar Ober-Ost, tj.:

Następnie okręgi były łączone, tak iż w 1917 r. istniały już tylko okręgi: Kurlandia, Białystok-Grodno i Litwa.

Oderwanie powyższego obszaru od Rosji zostało usankcjonowane w traktacie pokojowym pomiędzy państwami centralnymi a Rosją z dnia 3 marca 1918 r., który uprawomocnił się 29 marca tego roku.

Polityka wobec mieszkańcówEdytuj

SzkolnictwoEdytuj

Władze Ober-Ost wprowadziły zasadę równouprawnienia mieszkańców pod względem edukacji we własnym języku narodowym. Umożliwiło to zakładanie szkół prowadzących naukę w językach polskim, litewskim i białoruskim[2].

Polityka specjalnaEdytuj

W przeciwieństwie do realizowanej na terenie Królestwa Polskiego polityki 5 listopada, w celu zneutralizowania wpływów polskich na terenie Ober-Ost, władze niemieckie faworyzowały nacjonalistów litewskich oraz utrudniały polską działalność polityczną. Wyrazem tego było m.in. uznanie 23 marca 1918 r. przez Niemcy niepodległości Królestwa Litwy, ze stolicą w Wilnie[4], oraz wspieranie powstającej Republiki Litewskiej[2].

LikwidacjaEdytuj

Od 11 listopada 1918 r. podstawą do przebywania wojsk niemieckich na terenach należących przed wojną do Rosji, tj. m.in. w Królestwie Polskim, jak również na obszarze Ober-Ost, był punkt 12 rozejmu pomiędzy Ententą a Niemcami[5]. Zgodnie z postanowieniami rozejmu o czasie wycofaniu wojsk niemieckich miała zdecydować Ententa, biorąc pod uwagę sytuację wewnętrzną powyższych terytoriów.

Po podpisaniu zawieszenia broni pomiędzy Niemcami a Ententą, rząd bolszewickiej Rosji uznał traktat brzeski za nieobowiązujący. Proces likwidacji niemieckiej okupacji na wschodzie, w tym Ober-Ostu, przebiegał w faktycznym porozumieniu pomiędzy wojskami niemieckimi a bolszewikami, i odbywał się równocześnie z marszem Armii Czerwonej na zachód. M.in. 5 stycznia 1919 r. bolszewicy zajęli Wilno. Na podstawie zawartej w Białymstoku umowy Wojsko Polskie zostało dopuszczone na terytorium Ober-Ost przez Niemców dopiero 9 lutego 1919 r.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Herbert Becker: [http://www.brest-litowsk.libau-kurland-baltikum.de/Ober-Ost/ober-ost.html Das Baltikum (Kurland, Livland, Estland, Litauen) und die Friedensverhandlungen in Brest-Litowsk 1917/18] (niem.). [dostęp 2013-08-18].
  2. a b c Joanna Gierowska-Kałłaur: Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich. W-wa: Neriton, 2003.
  3. Jerzy Turonek: Białoruś pod okupacją niemiecką. W-wa: Książka i Wiedza, 1993. ISBN 83-05-12611-0.
  4. Informacja w dziale nieurzędowym Monitora Polskiego Nr 32 z 25 marca 1918 r.
  5. Tekst rozejmu pomiędzy Ententą a Niemcami (ang.) (Wikisource)


BibliografiaEdytuj

  • Das Land Ober Ost. Stuttgart-Berlin: 1917.
  • Jan Dąbrowski: Wielka Wojna 1914-1918. W-wa: Trzaska, Evert i Michalski, 1937.
  • Aleksy Deruga: Polityka wschodnia Polski wobec ziem Litwy, Białorusi i Ukrainy (1918-1919). W-wa: Książka i Wiedza, 1969.