Obserwatorium Astronomiczne im. Tadeusza Banachiewicza na Lubomirze

Obserwatorium Astronomiczne im. Tadeusza Banachiewicza na Lubomirzeobserwatorium astronomiczne oddane do użytku w 2007 na szczycie góry Lubomir w okolicy wsi Węglówka, w gminie Wiśniowa, w Beskidzie Wyspowym. Zbudowane w miejscu przedwojennego obserwatorium, dzięki inicjatywie wójta gminy Wiśniowa, Juliana Murzyna. Powstało dzięki współpracy z wiodącymi uniwersyteckimi ośrodkami astronomicznymi w Polsce. Przedsięwzięcie, jako projekt „Odbudowa przedwojennego Obserwatorium Astronomicznego – Miasteczko Gwiezdne Lubomir” zostało dofinansowane w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego, ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, budżetu państwa oraz budżetu gminy.

Obserwatorium Astronomiczne
im. Tadeusza Banachiewicza
na Lubomirze
Ilustracja
Południowa fasada obserwatorium
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Miejscowość Lubomir
Kondygnacje 2
Ukończenie budowy 1922
Zniszczono 1944
Odbudowano 2007
Właściciel Gmina Wiśniowa
Położenie na mapie gminy Wiśniowa
Mapa konturowa gminy Wiśniowa, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Obserwatorium Astronomiczneim. Tadeusza Banachiewiczana Lubomirze”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Obserwatorium Astronomiczneim. Tadeusza Banachiewiczana Lubomirze”
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa konturowa województwa małopolskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Obserwatorium Astronomiczneim. Tadeusza Banachiewiczana Lubomirze”
Położenie na mapie powiatu myślenickiego
Mapa konturowa powiatu myślenickiego, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Obserwatorium Astronomiczneim. Tadeusza Banachiewiczana Lubomirze”
Ziemia49°46′00″N 20°03′35″E/49,766667 20,059722
Strona internetowa
Obserwatorium Astronomiczne
im. Tadeusza Banachiewicza
na Lubomirze
Ilustracja
Duża kopuła obserwatorium
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Położenie Lubomir
Wysokość 904 m n.p.m.
Zarządzający Gmina Wiśniowa
Teleskopy

HistoriaEdytuj

Wkrótce po objęciu stanowiska dyrektora Obserwatorium Krakowskiego w 1919 profesor Tadeusz Banachiewicz wpadł na pomysł wybudowania zamiejskiej stacji obserwacyjnej. Wybrano szczyt Lubomir (wtedy – do 1932 – zwany Łysiną) dzięki niewielkiej odległości od Krakowa (33 km), statystycznie dobrej pogodzie oraz brakowi źródeł zanieczyszczenia powietrza i świateł w najbliższej okolicy.

Właściciel terenu, książę Kazimierz Lubomirski podarował 10 ha lasu na szczycie góry oraz leśniczówkę na rzecz stacji. Budowę zakończono w 1922 i oddano stację do użytku 2 czerwca. Pierwszym jej kierownikiem został Jan Gadomski.

Początkowo stacja była wyposażona w 2 refraktory: o średnicy 135 mm i o średnicy 76 mm. Znajdowała się tu również stacja meteorologiczna. W obserwatorium nie było prądu elektrycznego ani telefonu. W późniejszych latach zainstalowano kolejny teleskop, o średnicy 115 mm.

W stacji na Lubomirze pracowali – poza Janem Gadomskim – m.in. Lucjan Orkisz, Jan Mergentaler, Rozalia Szafraniec, Kazimierz Kordylewski i Fryderyk Koebcke.

Ważniejsze odkrycia przed wojnąEdytuj

Zniszczenie w czasie wojnyEdytuj

15 września 1944 obserwatorium z biblioteką zostało spalone przez Niemców. Sprzęt został przez nich skonfiskowany. Pozostały jedynie fundamenty, które z czasem porósł las.

Obserwatorium współcześnieEdytuj

22 marca 2003 powstał Komitet Odbudowy Obserwatorium Astronomicznego na Lubomirze. Przewodniczącym komitetu został Julian Murzyn, wójt gminy Wiśniowa, a przewodniczącym zespołu programowego prof. dr hab. Jerzy Kreiner, astronom, dyrektor Instytutu Fizyki Uniwersytetu Pedagogicznego im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie.

15 kwietnia 2005 został złożony wniosek o dofinansowanie odbudowy Obserwatorium Astronomicznego w ramach projektu „Odbudowa przedwojennego Obserwatorium Astronomicznego – Miasteczko Gwiezdne Lubomir”. 27 grudnia 2005 Zarząd Województwa Małopolskiego podjął uchwałę o dofinansowaniu budowy obserwatorium. Głównym wykonawcą robót została firma Budostal-5 S.A. w Krakowie.

17 lipca 2006 – w 70. rocznicę odkrycia drugiej komety przez Władysława Lisa – wmurowano kamień węgielny pod budowę. 18 kwietnia 2007 podjęto uchwałę o nadaniu Obserwatorium imienia Tadeusza Banachiewicza. Oficjalne otwarcie Obserwatorium Astronomicznego im. Tadeusza Banachiewicza nastąpiło 6 października 2007[1].

Gmina Wiśniowa zawarła umowy o współpracy z:

Współpraca ta jest podstawą działania obserwatorium.

Obserwatorium jest wyposażone m.in. w:

  • w pełni zautomatyzowany teleskop o średnicy 43,2 cm f/6,7 w kopule o średnicy 5 m, na montażu 10micron GM4000QCI;
  • w pełni zautomatyzowana kamera Schmidta o średnicy lustra 35 cm (średnica płyty korekcyjnej – 30 cm, a ogniskowa – 72 cm, światłosiłaf/2,4) w kopule o średnicy 3 m;
  • teleskop Schmidta-Cassegraina o średnicy lustra i płyty korekcyjnej 35,6 cm i ogniskowej 391 cm (światłosiła – f/11);
  • teleskop Schmidta-Cassegraina o średnicy lustra 20 cm i ogniskowej 203 cm;
  • refraktor o średnicy obiektywu 12 cm i ogniskowej 90 cm (f/7,5),
  • refraktor o średnicy 8 cm i ogniskowej 48 cm (f/6);
  • teleskop Coronado SolarMax 60 (średnica soczewki 6 cm) z 0,5 Å pasmem przepuszczania, przepuszczający jedynie promieniowanie w paśmie emisji wodoru, używany tylko do pokazów Słońca.

Obserwatorium na Lubomirze jest jedynym obserwatorium w Polsce, które jest stale udostępnione zwiedzającym. W okresie od połowy czerwca, do połowy września obserwatorium można odwiedzić od czwartku do niedzieli w godzinach od 12:00 do 18:00. Wieczorami (w okresie wiosennym, letnim i jesiennym) odbywają się pokazy nieba. Obecnym kierownikiem obserwatorium jest Marcin Cikała[2].

GaleriaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Budowa obserwatorium astronomicznego (pol.). Urząd Gminy Wiśniowa. [dostęp 2017-01-14].
  2. Michał Rembas. Wenus na Łysinie. „Gazeta Wyborcza, dodatek Turystyka”. 35 (395) (2), s. 7, 2011-09-03. Warszawa: Agora S.A.. ISSN 14254832. 

BibliografiaEdytuj