Odo Bujwid

polski bakteriolog i esperantysta

Odo Feliks Kazimierz Bujwid (ur. 30 listopada 1857 w Wilnie, zm. 25 grudnia 1942 w Krakowie) – pierwszy polski bakteriolog, pionier higieny i profilaktyki zdrowotnej, jeden z pierwszych polskich naukowców zajmujących się wytwórczością szczepionek leczniczych, w tym przeciwko wściekliźnie, członek korespondent Towarzystwa Muzeum Narodowego Polskiego w Rapperswilu od 1894 roku[1].

Odo Bujwid
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 30 listopada 1857
Wilno
Data i miejsce śmierci 25 grudnia 1942
Kraków
Miejsce spoczynku Cmentarz Rakowicki
Zawód, zajęcie Bakteriolog
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi
Grobowiec Bujwidów na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie

ŻyciorysEdytuj

 
Odo Bujwid (pierwszy od prawej) w towarzystwie marsz. Józefa Piłsudskiego i jego rodziny. Sulejówek, rok 1925
 
Julia Isbrücker-Dirksen i Odo Bujwid podczas wycieczki do Pompejów. 27. Światowy Kongres Esperantystów w Rzymie, 1935 r.

Urodzony w Wilnie wywodził się ze zubożałej szlachty litewskiej. Jego ojciec przeniósł się do Warszawy i jako urzędnik pracował w magistracie. Na Cesarskim Uniwersytecie Warszawskim studiował medycynę, a przygotowanie fachowe do specjalizacji bakteriologicznej zdobył w Berlinie u Roberta Kocha i w Paryżu w instytucie Ludwika Pasteura. W Warszawie założył pierwszy w Polsce instytut zapobiegania wściekliźnie oraz stacje badania produktów spożywczych.

W 1883 Rada Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego zaproponowała mu objęcie nowo utworzonej katedry higieny. Bujwid przeniósł się do Krakowa, mimo że konserwatywne grupy uniwersyteckie z rezerwą i niechęcią odnosiły się do nowych prądów przyrodniczo-naukowych propagowanych przez przybysza z Kongresówki. Od początku rozwinął niezwykle intensywną działalność naukową, a ponadto stworzył w Krakowie drugi na terenie kraju zakład szczepień pasteurowskich.

Obok publikowania licznych rozpraw naukowych, aktywnie pracował społecznie. W 1896 wybrany radnym m. Krakowa, przyczynił się do założenia wodociągów i sieci kanałów w mieście. Był zwolennikiem upowszechnienia oświaty, współtwórcą miejscowego III koła Towarzystwa Szkoły Ludowej, organizatorem – wraz z żoną – pierwszego gimnazjum żeńskiego, popierał walkę kobiet o dopuszczenie do studiów uniwersyteckich. Przyciągał do siebie młodych ludzi o nowoczesnych poglądach, a jego dom stał się ogniskiem skupiającym przedstawicieli postępowej inteligencji krakowskiej. W okresie międzywojennym był członkiem Rady Przybocznej Prezydenta oraz w latach 1931–1933 Tymczasowej Rady Miejskiej. Propagował język esperanto, został honorowym członkiem Polskiego Klubu Esperanckiego, a także inicjatorem utworzenia Towarzystwa Polsko-Jugosłowiańskiego. W swoim domu przy ulicy Lubicz 34 założył wytwórnię surowic i szczepionek, która w czasie okupacji niemieckiej dostarczała ludności polskiej szczepionek przeciwko durowi plamistemu. Obecnie znajduje się tam muzeum.

Odo Bujwid był człowiekiem niezwykle pracowitym i zorganizowanym. Jak napisała jego córka Jadwiga Demlowa: „Nie znosił lenistwa, marnotrawstwa, był wrogiem zaciętym picia wódki, palenia papierosów, gry w karty i przebywania w knajpach”.

Zainteresowany ideą rotariańską był inicjatorem założenia Krakowskiego Klubu Rotary, był jego prezesem[2], tworząc organizację z wielkim zaangażowaniem, zapraszając do komitetu organizacyjnego znanych sobie i zaprzyjaźnionych ludzi: Juliusza Dunikowskiego i Tadeusza Dyboskiego.

W wieku 75 lat, po śmierci żony zaczął pisać dziennik, najpierw w postaci listów do żony, później w formie klasycznych zapisków[3].

 
Odo i Kazimiera Bujwidowie zaangażowali się w odnowę Zamku na Wawelu w 1921 roku, w zamian za to odwdzięczono się im cegiełką pamiątkową

Był członkiem Komitetu Organizacyjnego Ligi Obrony Praw Człowieka i Obywatela w Krakowie, członkiem Komitetu Przyjaciół Pokoju. Do maja 1933 był prezesem zarządu Okręgu V Związku Rezerwistów, a po ustąpieniu został wybrany członkiem zarządu[4]. W 1935 roku był członkiem krakowskiej loży wolnomularskiej Przesąd Zwyciężony[5].

 
Szczepienie w Instytucie Odo Bujwida

RodzinaEdytuj

Jego żoną od 1886 roku była Kazimiera Bujwidowa, jedna z najważniejszych postaci ruchu feministycznego pierwszej fali w Polsce. Miał z nią sześcioro dzieci: Kazimierę, Zofię, Jadwigę, Helenę, Jana i Stanisława.

Córka Helena, po mężu Jurgielewiczowa, jako pierwsza kobieta otrzymała w dniu 5 maja 1923 dyplom lekarza weterynarii po ukończeniu z ogólnym wynikiem celującym Akademii Medycyny Weterynaryjnej we Lwowie. Helena była porucznikiem 11 Pułku Ułanów Legionowych, odznaczona czterokrotnie Krzyżem Walecznych za męstwo wykazane w czasie Obrony Lwowa[6].

Syn Jan był znanym przed wojną hodowcą bydła, naukowcem oraz wybitnym trenerem wioślarstwa (przed II wojną światową trenował m.in. mistrzów Europy i medalistów olimpijskich Rogera Vereya i Jerzego Ustupskiego, potem był twórcą wrocławskiego powojennego wioślarstwa i trenerem olimpijczyków z AZS Wrocław). W trakcie wojny obronnej we wrześniu 1939 roku był odznaczony za męstwo Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari, potem był żołnierzem Armii Krajowej[7].

Odo Bujwid pochowany został na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie (kwatera XVIII-płd-po lewej Bieleckich)[8].

Ordery i odznaczeniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Sprawozdanie z Zarządu Muzeum Narodowego Polskiego w Rapperswylu za Rok ...., 1899, s. 8.
  2. Narzędziami masonerii anglosaskiej są „Rotary–Cluby”. „Warszawski Dziennik Narodowy”, s. 7, Nr 1B z 1 stycznia 1937. 
  3. Odo Bujwid, Osamotnienie: pamiętniki z lat 1932–1942, Danuta Jarosińska, Tadeusz Jarosiński, Kraków: Wyd. Literackie, 1990, ISBN 83-08-01810-6, OCLC 69499981.
  4. Kronika. Nowy Zarząd Okr. Związku Rezerwistów. „Nowy Dziennik”, s. 13–14, Nr 136 z 19 maja 1933. 
  5. Anna Kargol, Środowisko wolnomularskie w międzywojennym Krakowie, w: Ars Regia, 9/15-16, 2006, s. 151, 157.
  6. Polska Zbrojna Nr 132 z 16 maja 1923 r., s. 4.
  7. Jan Szarek, Senior hodowców polskiego bydła czerwonego mgr inż. Jan Bujwid (1899–1984) – człowiek mocny, twórczy i szlachetny, Wiadomości Zootechniczne, R. LVI (2018), 1: 192–199.
  8. Lokalizator Grobów - Zarząd Cmentarzy Komunalnych w Krakowie.
  9. M.P. z 1932 r. nr 259, poz. 295 „za zasługi na polu pracy społecznej”.
  10. M.P. z 1937 r. nr 64, poz. 96 „za zasługi na polu pracy naukowej i pedagogicznej”.

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj