Otwórz menu główne

Oklahoma

stan Stanów Zjednoczonych
Zobacz też: inne znaczenia.

Oklahoma (wymowa:/ˌoʊkləˈhoʊmə/ i) – stan w Stanach Zjednoczonych leżący w środku południowej części kraju. IV od północy ze stanami Kansas i Kolorado, od wschodu ze stanami Missouri i Arkansas, od południa z Teksasem, od zachodu z Nowym Meksykiem.

Oklahoma
State of Oklahoma
stan
46. stan od 16 listopada 1907
Pieczęć Flaga
Pieczęć Flaga
Dewiza: Labor omnia vincit
Państwo  Stany Zjednoczone
Stolica Oklahoma City
Kod ISO 3166-2 US-OK
Gubernator Kevin Stitt (R)
Powierzchnia 181 037[1] km²
Populacja (2017)
• liczba ludności

3 930 864[2]
• gęstość 19,40 os./km²
Strefa czasowa UTC--6:00
Języki urzędowe de iure brak
de facto angielski
Położenie na mapie USA
Położenie na mapie
Strona internetowa
Portal Portal Stany Zjednoczone
Piramida wieku
Oklahoma
Pieczęć Oklahomy

Ten artykuł jest częścią serii:
Polityka stanu
Oklahoma

Na terenie stanu dominują rozległe, równinne wyżyny. Równina wznosi się w kierunku zachodnim. Na wschodzie występują niewysokie pasma górskie, znane jako Kraina Ozark, z wyodrębnionym klimatem, także kulturowym.

Spis treści

HistoriaEdytuj

  • połowa XVI wieku – odkrycie obszaru dzisiejszego stanu przez Hiszpanów.
  • 1682 – Terytorium wchodziło w skład francuskiej Luizjany.
  • 1803 – Zakup Luizjany od Francji.
  • 1819 – Władze federalne przeznaczały terytorium dzisiejszego stanu dla tak zwanych pięciu cywilizowanych plemion indiańskich z terenów wschodnich (Czirokezi, Czoktawowie, Czikasawowie, Seminole, Krikowie).
  • 1837 – Proklamowanie Terytorium Indiańskiego.
  • 1830-1842 – Przesiedlanie kolejnych plemion Indian na Terytorium Oklahomy.
  • 23 marca 1889 – prezydent Benjamin Harrison ogłosił, że za 30 dni w południe większa część Terytorium Indiańskiego zostanie otwarta dla białych.
  • 22 kwietnia 1889, godzina 12.00 – Nowi osadnicy przekroczyli granicę Terytorium (tzw. "wyścig po ziemię").
  • 16 listopada 1907 – Oklahoma została przyjęta do Unii jako 46. stan.
  • lata 30. XX wieku – Susza. W jej wyniku, oraz z powodu kryzysu gospodarczego, wielu farmerów opuściło stan.
  • 19 kwietnia 1995 – największy zamach terrorystyczny na terenie Stanów Zjednoczonych przed atakiem na Nowy Jork i Waszyngton w dniu 11 września 2001 rokuZamach terrorystyczny w Oklahoma City

GeografiaEdytuj

Większość Oklahomy obejmują otwarte równiny i niskie wzgórza prerii. Wiele rzek, które przepływają przez Oklahomę, zostało spiętrzonych w celu utworzenia jezior, a stan ma więcej sztucznych jezior niż jakikolwiek inny stan w kraju[3].

  • Klimat: podzwrotnikowy, suma opadów zmniejsza się w kierunku zachodnim. Oklahoma znajduje się w pasie Alei Tornad.
  • Główne rzeki: Arkansas, Canadian River, Red River
  • Najwyższy szczyt: Black Mesa (1516 m n.p.m.)
  • Liczba hrabstw: 77
  • Największe hrabstwo: Oklahoma
  • Liczba parków stanowych: 51
 
Najwyższy gmach w stanie Oklahoma, The BOK Tower w centrum biznesu petrochemicznego i handlowego, w Tulsa
Największe miasta Oklahomy[4]
Lp. Miasto Ludność
(2017)
1 Oklahoma City 643 648
2 Tulsa 401 800
3 Norman 122 843
4 Broken Arrow 108 303
5 Lawton 93 714
6 Edmond 91 950
7 Moore 61 523
8 Midwest City 57 308
9 Enid 50 122
10 Stillwater 49 829
 
Wodospad w Medicine Park

DemografiaEdytuj

Spis ludności z roku 2010 stwierdza, że stan Oklahoma liczy 3 751 351 mieszkańców, co oznacza wzrost o 300 704 (8,7%) w porównaniu z poprzednim spisem z roku 2000. Dzieci poniżej piątego roku życia stanowią 6,7% populacji, 24,4% mieszkańców nie ukończyło jeszcze osiemnastego roku życia, a 15,3% to osoby mające 65 i więcej lat. 50,5% ludności stanu stanowią kobiety[5].

JęzykEdytuj

W 2010 roku najpowszechniej używanymi językami są[6]:

Rasy i pochodzenieEdytuj

74,3% mieszkańców stanowi ludność biała (65,7% nie licząc Latynosów), 9,2% to rdzenna ludność Ameryki, 7,8% to Murzyni lub Afroamerykanie, 6,1% ma rasę mieszaną, 2,3% to Azjaci, 0,2% to Hawajczycy i mieszkańcy innych wysp Pacyfiku. Latynosi stanowią 10,6% ludności stanu[5].

Do największych grup należą osoby pochodzenia niemieckiego (12,4%), irlandzkiego (10,1%), meksykańskiego (8,3%), „amerykańskiego” (7,6%), afroamerykańskiego i angielskiego (6,8%). Do innych większych grup należały osoby pochodzenia szkockiego, francuskiego, włoskiego i holenderskiego. Liczbę Polaków oszacowano na 28,7 tys. (0,7%)[7][8].

Oklahoma posiada jeden z najwyższych odsetków populacji Indian w USA. Wśród nich największą grupą są Czirokezi.

ReligiaEdytuj

Struktura religijna w 2014 roku[9]:

Wśród większości protestanckiej przeważają południowi baptyści i zjednoczeni metodyści, a polityczny i kulturowy konserwatyzm, który jest wynikiem ich obecności, włączają Oklahomę do tzw. pasa biblijnego. Fundamentalizm tych grup był główną przyczyną utrzymywania przez Oklahomę zakazu sprzedaży alkoholu aż do 1959 roku[11].

Symbole stanuEdytuj

  • Dewiza: Labor Omnia Vincit (w tłumaczeniu z łaciny: Praca wszystko zwycięża)
  • Przydomek: Sooner State
  • Znaczenie przydomka: od wyścigu do działek przez tzw. Sooners
  • Znaczenie nazwy „Oklahoma”: stan czerwonych ludzi (z języka Czoktawów)
  • Symbole: jemioła, judaszowiec, muchołówka

System politycznyEdytuj

Władzę ustawodawczą na szczeblu stanowym sprawuje dwuizbowa Legislatura Oklahomy, składająca się z liczącego 48 członków Senatu oraz Izby Reprezentantów, w której zasiada 101 deputowanych. Głównym organem władzy wykonawczej jest pochodzący z wyborów bezpośrednich gubernator, któremu podlegają urzędnicy i instytucje niższego szczebla.

GospodarkaEdytuj

Głównymi pracodawcami w Oklahomie są usługi, następnie handel hurtowy i detaliczny, produkcja, finanse, ubezpieczenia i nieruchomości, transport i usługi komunalne, budownictwo i górnictwo[11].

RolnictwoEdytuj

PrzemysłEdytuj

Oklahoma należy do piątki stanów USA o największej produkcji ropy naftowej i gazu ziemnego. Chociaż pola naftowe przeważają we wschodniej części stanu, a pola gazu ziemnego na zachodzie, to szyby naftowe znajdują się na obszarze całej Oklahomy[3].

W 2016 roku Oklahoma zajęła trzecie miejsce w kraju pod względem wytwarzania energii elektrycznej z wiatru[3].

Informacje uzupełniająceEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. State Area Measurements and Internal Point Coordinates (ang.). U.S. Census Bureau. [dostęp 2018-04-09].
  2. U.S. Census Bureau QuickFacts: Oklahoma, www.census.gov [dostęp 2018-01-04] (ang.).
  3. a b c Oklahoma - State Energy Profile Analysis - U.S. Energy Information Administration (EIA), www.eia.gov [dostęp 2019-02-01].
  4. Biggest Cities in Oklahoma, www.biggestuscities.com [dostęp 2019-02-01].
  5. a b U.S. Census Bureau QuickFacts: Oklahoma; UNITED STATES, www.census.gov [dostęp 2019-02-01] (ang.).
  6. Data Center Results, apps.mla.org [dostęp 2019-01-31].
  7. U.S. Census Bureau, ACS DEMOGRAPHIC AND HOUSING ESTIMATES 2013-2017 American Community Survey 5-Year Estimates, factfinder.census.gov [dostęp 2019-02-01] (ang.).
  8. U.S. Census Bureau, SELECTED SOCIAL CHARACTERISTICS IN THE UNITED STATES 2017 American Community Survey 1-Year Estimates, factfinder.census.gov [dostęp 2019-02-01] (ang.).
  9. Adults in Oklahoma. Pew Research Center, 2014. [dostęp 2019-01-16].
  10. State Membership Report. The ARDA. [dostęp 2019-01-16].
  11. a b Oklahoma, Encyclopedia Britannica [dostęp 2019-02-01] (ang.).
  12. Rachel Bertone, Oklahoma's Top 10 Agriculture Products, Farm Flavor, 1 lipca 2018 [dostęp 2019-02-01] (ang.).

Linki zewnętrzneEdytuj