Otwórz menu główne

Oliwiny

związek chemiczny
Bazalt z widocznymi oliwinami
Perydot w bazalcie

Oliwiny – grupa minerałów zaliczana do krzemianów. Mają zazwyczaj barwę zieloną w odcieniach, ale też brązową, czarną a wyjątkowo są białe lub bezbarwne.

Ogólny wzór chemiczny oliwinów to (Mg, Fe)2 SiO4.

WłaściwościEdytuj

Oliwiny są bardzo podatne na przeobrażenia (procesy pomagmowe, wietrzenie, procesy hydrotermalne).

Typowe dla nich procesy przeobrażeń to:

Są jednymi z głównych składników meteorytów.

WystępowanieEdytuj

  • Przeważnie występują w zasadowych i ultrazasadowych skalach magmowych: perydotytach, dunitach, iherzolitach, bazaltach oliwinowych, melafirach i diabazach.
  • oliwiny zasobne w magnez lub mangan (forsteryt i tefroit) są składnikami różnych utworów zmetamorfizowanych (żelaza, manganu, skarnów, metasomatytów itd.),
  • oliwiny występują w niektórych meteorytach,
  • w niektórych serpentynitach jako minerał reliktowy
  • w niektórych skałach okruchowych: piaskach i żwirach.

Miejsca występowania: Egipt – kryształy ponad 5 cm; Kenia; Tanzania; Etiopia; USA; Meksyk; Czechy; Rosja – kryształy fajalitu ok. 10 cm (Kołyma), kryształy forsterytu ok. 16cm (Ural); Polska – na Dolnym Śląsku (w trzeciorzędowych bazaltach – najczęściej jest to chryzolit).

ZastosowanieEdytuj

  • stanowią surowiec do produkcji materiałów ogniotrwałych
  • stanowią surowiec do produkcji technicznego szkła kwarcowego
  • mają znaczenie naukowe
  • są poszukiwane i cenione przez kolekcjonerów
  • znajdują zastosowanie w jubilerstwie

Porównanie forsterytu, oliwinu właściwego i fajalituEdytuj

Dane przedstawione poniżej są opisem składu chemicznego modeli wyidealizowanych. W przyrodzie naturalne "czyste" człony szeregu izomorficznego forsteryt-fajalit nie występują.

ForsterytEdytuj

  • Wzór empiryczny: Mg2[SiO4]
  • Masa cząsteczkowa g/cm3: 140,69
    • magnez (Mg) – 34,55% (57,29% MgO)
    • krzem (Si) – 19,96% (42,71% SiO2)
    • tlen (O) – 45,49%

Oliwin właściwyEdytuj

  • Wzór empiryczny: (Mg1,6,Fe2+0,4)Σ=2,0[SiO4]
  • Masa cząsteczkowa g/cm3: 153,31
    • magnez (Mg) : 25,37% (42,06% MgO)
    • żelazo (Fe) – 14,57% (18,75% FeO)
    • krzem (Si) – 18,32% (39,19% SiO2)
    • tlen (O) – 41,74%

FajalitEdytuj

  • Wzór empiryczny: Fe2+2[SiO4]
  • Masa cząsteczkowa g/cm3: 203,78
    • żelazo (Fe) – 54,81% (70,51% FeO)
    • krzem (Si) – 13,78% (29,49% SiO2)
    • tlen (O) – 31,41%

BibliografiaEdytuj

  • J.Żaba: Ilustrowana Encyklopedia Skał i Minerałów, Wyd. Videograf II , pp:321 - 323.

Zobacz teżEdytuj