Olszanka (województwo małopolskie)

wieś w województwie małopolskim

Olszanka (dawniej Mała Olszanka) – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, w gminie Podegrodzie.

Olszanka
wieś
Ilustracja
Centrum wsi
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat nowosądecki
Gmina Podegrodzie
Wysokość 320–430 m n.p.m.
Liczba ludności (2010) 630[1]
Strefa numeracyjna 18
Kod pocztowy 33-386[2]
Tablice rejestracyjne KNS
SIMC 0460859
Położenie na mapie gminy Podegrodzie
Mapa lokalizacyjna gminy Podegrodzie
Olszanka
Olszanka
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Olszanka
Olszanka
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Olszanka
Olszanka
Położenie na mapie powiatu nowosądeckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu nowosądeckiego
Olszanka
Olszanka
Ziemia49°33′23″N 20°32′30″E/49,556389 20,541667

PołożenieEdytuj

Miejscowość położona w dolinie rzeki Jastrzębik, w Beskidzie Wyspowym na wysokości od 320 do 430 m n.p.m. Znajduje się w odległości około 5 km od Podegrodzia i 18 km od Nowego Sącza. Zajmuje 3,22 km² (5% powierzchni gminy)[3]. Graniczy z: Naszacowicami, Olszaną, Szczereżem, Jazowskiem oraz z Kadczą.

Części wsiEdytuj

Integralne części wsi Olszanka[4][5]:

przysiółki
Zalas, Stanęcin, Działy
części wsi
Wieś, Zarzeką, Olszyny, Granica

Toponimika nazwyEdytuj

Nazwa wsi pochodzi od olszyn porastających brzegi potoku Jastrzębik i jest zdrobnieniem sąsiadującej z nią wsią Olszana. W rejestrach poborowych z 1581 i 1629 występuje nazwa Mała Olszanka. Jan Długosz w „Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis” podaje nazwę Olschanka.

HistoriaEdytuj

Pierwsze wzmianki o powstaniu wsi pochodzą z lat 1470–1480. Wieś duchowna Olszanka Mała, własność klasztoru klarysek w Starym Sączu, położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie sądeckim województwa krakowskiego[6]. Znajdowała się tu karczma. Swoje posiadłości posiadały też starosądeckie Klaryski. Po odebraniu dóbr klasztorowi osiedliło się tu kilka rodzin niemieckich[7].

W XVII wieku przechodził tędy ze swoim wojskiem król polski Jan III Sobieski. Istnieje legenda mówiąca, że ugrzązł on w błocie wraz ze swoim wojskiem. Nie mogąc się wydostać zaczęto modlić się do Matki Boskiej o pomoc. Zostali wysłuchani. Na pamiątkę tego zdarzenia ustawiono w tym miejscu kapliczkę.

W 1887 z inicjatywy mieszkańców powstała szkoła, świadczą o tym najstarsze zapiski z kroniki szkolnej[8].

W 1943 założona została Ochotnicza Straż Pożarna. Wybudowany w latach 19821983 został kościół. Wierni kościoła rzymskokatolickiego należą do miejscowej parafii NMP Królowej Polski.

W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie nowosądeckim.

ZabytkiEdytuj

DemografiaEdytuj

Ludność według spisów powszechnych, w 2009 według PESEL[9][10][11][12].

 
Budynki mieszkalne
Rok 1900 1921 1931 2002
Liczba 68 74 76 107
 
Kaplica św. Jana Chrzciciela
 
Kościół NMP Królowej Polski
 
Remiza OSP

EdukacjaEdytuj

SportEdytuj

Osobny artykuł: Sport w Gminie Podegrodzie.

SztukaEdytuj

W Olszance w 1952 roku urodził się Kazimierz Twardowski artysta- malarz. Ukończył liceum plastyczne w Tarnowie i studia na wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu w Toruniu, uzyskując w 1977 roku dyplom z malarstwa. Członek Związku Polskich Artystów Plastyków, współzałożyciel i członek zarządu Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Akwarelistów Polskich w Warszawie. Laureat licznych nagród i wyróżnień. Jego obrazy prezentowano na około 60 wystawach w Polsce i na świecie. Obrazy w zbiorach muzealnych i kolekcjach prywatnych w Polsce i za granicą m.in. w Niemczech, Austrii, Holandii, Japonii, Kanadzie, Meksyku, Norwegii i Francji. Obecnie mieszka w sąsiednich Naszacowiach gdzie wraz z żona prowadzi Wiejską Galerię Malarstwa Kazimierza Twardowskiego.

W Olszance urodziła się Maria Wnęk, malarka należąca do przedstawicieli sztuki z kręgu art brut. Jej prace znajdują się w zbiorach Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie, Muzeum Etnograficznego im. Seweryna Udzieli w Krakowie, Muzeum Okręgowego w Nowym Sączu, Muzeum Etnograficznego w Toruniu, Muzeum Śląskiego w Katowicach oraz Collection de l’Art Brut w Lozannie, American Visionary Museum w Baltimore i Art & Marges Museum w Brukseli[13].

Ochotnicza straż pożarnaEdytuj

Historia

OSP Olszanka założona została w 1943 przez Edwarda Siwulskiego, Wojciecha Olchawę, Józefa Zbożnia. Pierwsza remiza mieściła się w budynku pożydowskim – starej karczmie. Oprócz walki z żywiołami, założeniu OSP towarzyszył również inny powód – ochrona młodych ludzi przed wywozem na przymusowe roboty do Niemiec. W latach 1963–1964 wybudowano nową remizę. W 1992 rozpoczęto rozbudowę remizy, dobudowując do obecnego budynku dwa garaże, a dotychczasowy garaż zaadaptowano na kuchnię. W 1993 jednostka obchodziła jubileusz 50-lecia powstania, z tej okazji OSP została uhonorowana sztandarem. W 2006 została włączona do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego. Również przy OSP powołano Jednostkę Operacyjno-Techniczną. 8 czerwca 2008 jednostka obchodziła jubileusz 65-lecia powstania. Specjalnie na te uroczystości dokonano remontu budynku remizy[14].

Wyposażenie

Na wyposażeniu jednostki znajdują się: dwa samochody pożarnicze: Magirus GBA 2.5/16 oraz Mercedes Benz Atego 1530 GBARt 3,5/35, quad, dwie motopompy PO 5, motopompę szlamową, agregat prądotwórczy, piłę spalinową, aparaty powietrzne oraz inne podstawowe sprzęty ratownicze i gaśnicze.

PrzypisyEdytuj

  1. Liczba ludności w 2010 r. (pol.). [dostęp 2011-07-05].
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  3. Powierzchnia Olszanki (pol.). [dostęp 2011-02-03].
  4. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200).
  5. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-11-18].
  6. Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 103.
  7. Informacje w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego (pol.). [dostęp 2011-08-14].
  8. Informacje na stronie UG Podegrodzie (pol.). [dostęp 2011-02-03].
  9. Gemeindelexikon der im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder. Bearbeitet auf Grund der Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1900, tom XII, „Galizien”, Wien 1907.
  10. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej – Tom XII – Województwo Krakowskie i Śląsk Cieszyński, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1925.
  11. Statystyka Polski, t. XXVI, Warszawa 1926, Główny Urząd Statystyczny.
  12. Statystyka Polski seria C, z. 88 Warszawa 1938 Główny Urząd Statystyczny.
  13. Joanna Kalinowska i inni, Gorzki smak - art brut : badania, kolekcje, wystawy w Polsce na przełomie XX/XXI wieku = The bitter taste : studies, collections, exhibitions in Poland at the turn of 21st century, Warszawa: Państwowe Muzeum Etnograficzne, 2016, ISBN 978-83-88654-82-4, OCLC 971400747 [dostęp 2020-02-11].
  14. Informacje o OSP Olszanka (pol.). [dostęp 2011-02-03].

BibliografiaEdytuj

  • Zenon Piotr Szewczyk: O pochodzeniu nazw miejscowych Gminy Podegrodzie i okolic. Nowy Sącz: UG Podegrodzie, Biblioteka Gminna w Podegrodziu, 2009. ISBN 978-83-60822-59-3.
  • Kościoły i kapliczki w Gminie Podegrodzie. Podegrodzie: UG Podegrodzie, GOK Podegrodzie, 2004.
  • Olszanka. W: Jan Pastuszczak: Gmina Podegrodzie. Jacek Kula, Jerzy Nieć, Krzysztof Bodziony (ilustracje); Stanisław Mendelowski (redakcja). Krosno: P.U.W. „Roksana” Sp. z.o.o., 2006, s. 38–39. ISBN 83-7343-126-8.