Operacja Cezary

Operacja „Cezary” – utworzenie przez Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego (MBP) w okresie 1948-1952 fałszywej struktury Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość (WiN), tak zwanej „V Komendy” lub „V Zarządu”, kontrolowanej przez funkcjonariuszy MBP, celem objęcia kontrolą operacyjną struktur WiN na terytorium Polski po 1945 oraz dezinformacji wywiadów zachodnich jak Centralna Agencja Wywiadowcza (CIA) i Secret Intelligence Service (SIS). Operacja MBP była działaniem o charakterze prowokacji, czyli m. in. nakłanianiem do popełniania przestępstw i tworzeniem fałszywych dowodów, a w efekcie skierowaniem postępowań karnych przeciwko osobom działającym w Zrzeszeniu Wolność i Niezawisłość (WiN).

Zakres, przebieg i ocenaEdytuj

Utworzenie przez MBP fikcyjnej struktury – tak zwanej V Komendy lub V Zarządu Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość, kontrolowanej przez funkcjonariuszy MBP – oznaczało wzięcie pod kontrolę operacyjną resztek WiN-u. Celem operacji miało być działanie o charakterze prowokacji, czyli nakłanianie do popełniania przestępstw i tworzenie fałszywych dowodów, w celu skierowania postępowania karnego przeciwko osobom działającym w imieniu organizacji niepodległościowej.

Głównym celem gry operacyjnej była dezinformacja wywiadów zachodnich CIA i SIS, które liczyły, że WiN, oprócz prowadzenia wywiadu, posłuży w przypadku wybuchu wojny do sabotażu i dywersji. W trakcie gry od wiosny 1948 do grudnia 1952 przejęto między innymi 17 przesłanych z Zachodu radiostacji, ponad milion dolarów i kilkaset kilogramów złota. Przejmowano przerzucanych z Zachodu drogą lotniczą, lądową i morską agentów, wysyłając w zamian emisariuszy z fałszywymi meldunkami i ludzi na przeszkolenie dywersyjne i wywiadowcze. Utrzymywano z CIA i SIS łączność radiową. CIA przesłało V Komendzie „Plan Wulkan”, to jest plan zniszczenia węzłów komunikacyjnych i głównych fabryk w Polsce po 1945 przez WiN na wypadek wybuchu III wojny światowej, oraz „Plan X”, to jest wytyczne do działania dla podziemia na okres bezpośrednio przedwojenny i na czas wojny. Wielu informacji dostarczyły MBP także delegatury zagraniczne WiN-u. Rezultatem prowokacji było przeprowadzenie procesów karnych w stosunku do domniemanych członków WiN-u i przerzuconych z Zachodu agentów, w wyniku których obok kilkudziesięciu zasądzonych kar więzienia zapadło także 15 wyroków śmierci, z czego 6 wykonano. Stracono między innymi Stefana Skrzyszowskiego i Dionizego Sosnowskiego, którzy po przejściu kursu radiotelegraficzno-dywersyjnego zostali zrzuceni w listopadzie 1952 na spadochronach do Polski, gdzie złożyli sprawozdanie ze szkolenia. Miesiąc później obu aresztowano[1]. MBP przerwało na polecenie Moskwy grę w grudniu 1952, publikując w prasie tak zwane „Oświadczenia Kosa i Wiktora” – rzekomych przywódców organizacji, którzy mieli w ten sposób się ujawnić[potrzebny przypis]. Jednocześnie podano, że ujawniający się przywódcy przekazali aparatowi bezpieczeństwa będące w ich posiadaniu dolary i obszerne archiwum Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość.

Likwidacja WiN-u spowodowała „aferę Bergu” – ujawnienie faktu współpracy emigracyjnych stronnictw skupionych w Radzie Politycznej z CIA w prowadzeniu wywiadu i dywersji w Polsce, za co otrzymywały pieniądze na działalność – spowodowało to rozłam na emigracji i potępienie tej działalności między innymi przez emigracyjnego prezydenta Augusta Zaleskiego oraz wielu byłych oficerów Armii Krajowej i Narodowej Organizacji Wojskowej. Emigracyjny premier Stanisław Mackiewicz napisał w tej sprawie artykuł „O handel śmiercią”, w którym zarzucił emigracyjnym współpracownikom CIA kupczenie losem rodaków w kraju dla osiągnięcia osobistych materialnych korzyści[2].

Według Sławomira Cenckiewicza operacja została zakończona kompromitacją wywiadów amerykańskiej Centralnej Agencji Wywiadowczej (CIA) i brytyjskiej Secret Intelligence Service (SIS) oraz aferą Bergu oznaczającą pogrążenie polskiej emigracji w chaosie i rozbiciu[3].

PrzypisyEdytuj

  1. Michał Wenklar: V komenda WiN.
  2. Jak okazało się później, sam Mackiewicz był zarejestrowany jaki kontakt operacyjny wywiadu PRL, jednak odmawiał stanowczo wszelkiej współpracy mającej charakter agenturalny.
  3. Sławomir Cenckiewicz: Oczami bezpieki, Kraków 2006, s. 26.

BibliografiaEdytuj

  • Sławomir Cenckiewicz: Oczami bezpieki. Szkice i materiały z dziejów aparatu bezpieczeństwa PRL. Kraków: Wydawnictwo ARCANA, 2006, s. tak. ISBN 83-89243-76-8.

Linki zewnętrzneEdytuj