Otwórz menu główne

Operacja nadbałtycka (1944) – strategiczna ofensywa przeprowadzona przez Armię Czerwoną w dniach od 14 września do 24 listopada 1944 roku. Jej celem było odbicie Litwy, Łotwy i Estonii z rąk armii niemieckiej. Skutkowała ona zajęciem krajów nadbałtyckich przez ZSRR i okrążeniem wojsk niemieckich w Kurlandii. Ofensywa ta jest zaliczana do grupy dziesięciu stalinowskich uderzeń.

Operacja nadbałtycka
II wojna światowa, front wschodni
Ilustracja
Żołnierze radzieccy na Łotwie. 16 października 1944.
Czas 14 września24 października 1944
Terytorium Estońska SRR ,
Łotewska SRR ,
Litewska SRR  /
Komisariat Rzeszy Wschód III Rzesza
Przyczyna chęć zajęcia okupowanej przez Niemców Litwy, Łotwy i Estonii przez ZSRR
Wynik zwycięstwo radzieckie
Strony konfliktu
 ZSRR  III Rzesza
Dowódcy
L. Goworow F. Schörner
Siły
900 000
  • 17 500 dział
  • 3000 czołgów
  • 2640 samolotów
730 000
  • 7000 dział
  • 1200 czołgów
  • 400 samolotów
Straty
≈ 280 000 nieznane
brak współrzędnych
Front wschodni (II wojna światowa)
1941

Brześć • Białystok – Mińsk • Rosienie • Dubno – Łuck • Besarabia • Karelia • Smoleńsk (I) • Humań • Kijów (I) • Tallinn • Jelnia • Odessa • Sewastopol • Charków (I) • Leningrad • Rostow • Moskwa • Tichwin • Kercz

1942

Barwienkowo • Toropiec – Chołm • Diemiansk • Charków (II) • Fall Blau • Siniawino • Rżew • Stalingrad

1943

Operacja Iskra • Operacja Polarna Gwiazda • Charków (III) • Kursk • Orzeł • Mga • Smoleńsk (II) • Lenino • Dniepr • Tamań • Kijów (II)

1944

Leningrad – Nowogród • Ukraina • Krym • Wyborg • Operacja Bagration • Wilno • Lwów – Sandomierz • Jassy – Kiszyniów • Karpaty • Ryga • Petsamo • Belgrad

1945

Wisła – Odra • Prusy Wschodnie • Dolny Śląsk • Pomorze • Górny Śląsk • Balaton • Wiedeń • Morawy • Berlin • Praga
kapitulacja III Rzeszy

Spis treści

Znaczenie strategiczneEdytuj

Dla Niemiec utrzymanie w panowaniu Bałtyku było bardzo ważne. Zapewniał on stałe połączenie ze Skandynawią, skąd III Rzesza pozyskiwała strategiczne materiały. Ponadto kraje nadbałtyckie były ważnym źródłem pożywienia, a Estonia również ropy naftowej.

Przygotowania do operacjiEdytuj

Pod koniec sierpnia 1944 roku nad Niemcami stanęła groźba odcięcia sił Wehrmachtu, dlatego zdecydowano o wzmocnieniu obrony. Najbardziej rozbudowana była ta w okolicach Rygi oraz pomiędzy Zatoką Fińską oraz Jeziorem Pejpus. W okolicach Rygi stacjonowało 5 dywizji pancernych, a dostępu do miasta broniły 4 linie obrony. Natomiast w okolicach Narwy zlokalizowano 3 strefy obrony o głębokości 25-30 kilometrów. W Zatoce Fińskiej ustawiono przeszkody mające przeszkodzić w działaniach Floty Bałtyckiej. Ponadto wybrzeże było zaminowane.

SiłyEdytuj

Operacja została wykonana przez wojska 1, 2 i 3 Frontu Nadbałtyckiego, Frontu Leningradzkiego, części 3 Frontu Białoruskiego oraz Flotę Bałtycką. Naprzeciw nim stanęła 16 i 18 Armia oraz 3 Armia Pancerna. Siły sowieckie liczyły 900 tysięcy ludzi, około 17 500 dział, więcej niż 3000 czołgów oraz 2640 samolotów. Niemcy dysponowali natomiast 730 tysiącami ludzi, 7000 działami i moździerzami, ponad 1200 czołgami oraz 400 samolotami.

Przebieg operacjiEdytuj

Podczas tej ofensywy Armia Czerwona przeprowadziła szereg mniejszych działań zakończonych sukcesem i w konsekwencji odbiciem kluczowych punktów tej części Europy. Oto lista takich działań przeprowadzonych podczas Operacji nadbałtyckiej:

– Ofensywa na Rygę (14.09 – 24.10) – jej celem było zlikwidowanie niemieckich jednostek na wybrzeżu Zatoki Ryskiej.

– Ofensywa na Tallin (17.09 – 26.10) – miała na celu wyparcie Niemców z Estonii.

– Ofensywa na Memel (5.10 – 22.10) – miała za zadanie przerwać połączenie pomiędzy Grupami Armii „Środek” i „Północ”.

– Lądowanie na Wyspach Moonsundzkich (Archipelag Zachodnioestoński) (27.09 – 24.11) – desant na estońskie wyspy Dagö, Ösel, i Moon mający na celu zablokowanie dostępu do Zatoki Ryskiej.

Natomiast Niemcy przeprowadzali operacje defensywne i kontrataki:

– Operacja Aster (17 – 26.09) – miała na celu ewakuacje wojsk niemieckich z kontynentalnej Estonii.

– Operacja Cäsar (16 – 21.09) – kontratak, którym Niemcy chcieli przekreślić radzieckie plany przerwania połączenia pomiędzy Grupami Armii „Środek” i „Północ”

– Bitwa o Memel (5 – 22.10) – obrona miasta i portu Memel.

Skutki i stratyEdytuj

W konsekwencji Operacji nadbałtyckiej armia niemiecka został całkowicie wyparta z Estonii i Litwy. Na Półwyspie Kurlandzkim została okrążona i zablokowana reszta jednostek broniących krajów nadbałtyckich. 26 spośród 59 niemieckich dywizji została dotkliwie pobita i poniosła znaczne straty, 3 zostały całkowicie rozbite. Armia Czerwona straciła około 61 tysięcy żołnierzy. Ponadto porażka w tym rejonie Europy miała dla Hitlera bardzo negatywne konsekwencje. Stracił swobodę działania na wschodnim Bałtyku, co w zły sposób wpłynęło na niemiecki przemysł i bazę surowcową III Rzeszy.

BibliografiaEdytuj