Otwórz menu główne

Operalnia (niem. Opernhaus - opera) – nazwa budynku teatralnego używana w Polsce za panowania Sasów[1]. Pierwszą operalnię otworzono w Warszawie.

Operalnia w WarszawieEdytuj

Warszawska Operalnia była pierwszym publicznym teatrem operowym. Zainaugurowała działalność w dniu imienin króla, 3 sierpnia 1748[2]. Znajdowała się on w południowo-zachodniej części Ogrodu Saskiego (przy dzisiejszym skrzyżowaniu ul. Marszałkowskiej z ul. Królewską).

Budynek został wzniesiony w 1725[3] z inicjatywy Augusta II, który przeznaczył początkowo na ten cel 5000 dukatów. Wśród potencjalnych twórców projektu budowli wymieniani są: Józef Galli-Bibiena, Mateusz Daniel Pöppelmann, Carl Friedrich Pöppelmann[4] i Joachim Daniel Jauch. Zdobieniem budynku zajmowali się: Mock (malarz) i Yinache (rzeźbiarz)[5]. Pierwowzorem budynku warszawskiej Operalni był Teatr Mały w Dreźnie z 1687[6].

Operalnia reprezentowała typ włoskiego teatru barokowego[6] Prostokątna budowla dzieliła się na trzy części:

  • przedsionek i klatki schodowe;
  • sala widzów z miejscem dla orkiestry;
  • scena wraz z systemem kulisowym.

W budynku znajdowały się cztery kondygnacje lóż oraz ławy na parterze, które były podzielone na dwie części: dla szlachty i mieszczan. Po obu stronach sceny umieszczono jednopiętrowe loże prosceniowe. Na pierwszym piętrze, naprzeciw sceny znajdowała się loża wysunięta do przodu i wyższa. Przekrój projektu Operalni jest podobny do przekroju Małego Komedienhauzu w Dreźnie (podobny kształt wycięć otworów lóż, ta sama ich liczba na piętrach, to samo umieszczenie lóż prosceniowych i reprezentacyjnej). Ogółem w teatrze mogło zmieścić się ok. 500 widzów. W budynku teatru nie znajdowały się pomieszczenia magazynowe przeznaczone m.in. do składu dekoracji. Ulokowano je w oddzielnym budynku zlokalizowanym nieopodal[5].

Na początku w Operalni przedstawienia były rzadkie i występowały obce zespoły operowe, które wykonywały opery włoskie. Za panowania Augusta III stały się regularne. W latach 1758–1762 odbywały się tam występy Opery drezdeńskiej Johanna Adolfa Hassego. Za czasów panowania Stanisława Augusta w repertuarze Operalni znalazły się francuskie wodewile i włoskie opery komiczne.

19 listopada 1765[2] została tam wystawiona komedia Natręci Józefa Bielawskiego, którą przedstawił pierwszy stały zespół polskich aktorów.

Budynek rozebrano w 1772 roku z powodu fatalnego stanu technicznego. Od 1773 przedstawienia operowe odbywały się w Pałacu Radziwiłłowskim przy Krakowskim Przedmieściu[2].

Dla upamiętnienia Operalni położono głaz, wokół którego rozwieszone są plakaty reklamujące aktualne przedstawienia warszawskiego Teatru Narodowego. Znajduje się on na skrzyżowaniu ulicy Marszałkowskiej i Królewskiej.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Wielka encyklopedia PWN. T. 19. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003, s. 509. ISBN 83-01-14113-1. (pol.)
  2. a b c Encyklopedia Warszawy. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1975, s. 439.
  3. Według Encyklopedii Warszawy. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1975, s. 439. budynek został wybudowany w 1746 r.
  4. Według Encyklopedii Warszawy. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1975, s. 439. Carl Friedrich Pöppelmann jest twórca projektu budynku.
  5. a b Budynek Operalni saskiej w Warszawie, fragmenty artykułu Barbary Król, Budynek Operalni saskiej w Warszawie; Pamiętnik Teatralny 1956, z. 4, ss. 631–650
  6. a b Elżbieta Charazińska: Ogród Saski. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979, s. 38. ISBN 83-01-00061-9.