Opowiadania o Leninie

zbiór opowiadań Michaiła Zoszczenki

Opowiadania o Leninie (ros. Рассказы о Ленине) – zbiór opowiadań autorstwa Michaiła Zoszczenki z 1940.

Włodzimierz Lenin w Szwajcarii w 1916

Charakterystyka ogólnaEdytuj

W ZSRR opowiadania o „wodzu rewolucji” były elementem propagandy radzieckiej i choć napisane dla dzieci w wieku przedszkolnym[1], były lekturą obowiązkową w klasach młodszych[2].

Nie podkreślano przy tym autorstwa Zoszczenki[3], którego jeszcze w 1946 poddano represjom, następnie aż do śmierci pozbawiono możliwości druku[2]. Opowiadania są przekomarzaniem się, subtelną ironią[4], parodią moralizatorskich opowieści o Włodzimierzu Leninie[2]. W jednym z opowiadań rybak prosi Lenina o wsparcie dla rybołówstwa, bo ryby, nie mogąc doczekać się radzieckich sieci (za mało ich wytwarzano, również kutry wymagały remontu), odpływają na wody angielskie[1][5]. Autor bawi się konwencją, gdy ukazuje bohatera jako postać idealną i bez skaz, krynicę cnót[6] – w innym opowiadaniu jako kilkulatek przyznaje się, po dwóch miesiącach wewnętrznej walki, do przypadkowego kłamstwa i zbicia karafki, po czym z ulgą i uśmiechem zasypia[3]. Wszystkie czyny i uwagi bohatera są sprawiedliwe i mądre[6]. Opowiadania były potem materiałem do tworzenia wielu anegdot i parodii[2].

Utworu nie należy mylić z książką Aleksandra Kononowa(ros.) z 1939 pod tym samym tytułem, wydaną w Polsce m.in. przez „Naszą Księgarnię” w tłumaczeniu Andrzeja Miłosza w 1950[7][8].

Recepcja w PolsceEdytuj

 
Znaczek wydany na 100-lecie urodzin Zoszczenki

Polskie tłumaczenie „Opowiadań o Leninie” wydała także „Nasza Księgarnia” w 1970 w niewielkim, jak na tamte czasy, nakładzie 30 tys. egzemplarzy[5]. Z uwagi na przedstawienie bohatera z użyciem elementów hagiograficznych, zakrawające na wyrafinowaną kpinę lub ironię – co było celowym zabiegiem znanego z użycia humoru autora – opowiadania osiągnęły duży sukces, bo w Polsce – odczytując tzw. „drugie dno” – czytano je w domach, głośno się śmiejąc. W rezultacie ambasada radziecka w Warszawie zażądała wycofania przekładu z księgarń[9].

Nawiązania w kulturzeEdytuj

Wojciech Maziarski opublikował w 2017 nawiązujące do Opowiadań Zoszczenki Czytanki o dobrej zmianie. Lektury z ćwiczeniami dla mord zdradzieckich i kanalii. Miejsce Lenina zajmuje tam Jarosław Kaczyński[10].

TytułyEdytuj

Opowiadania zamieszczone w publikacji[6]:

  • Karafka
  • Szary koziołeczek
  • Opowieść o tym, jak się Lenin uczył
  • O tym, jak Lenin przestał palić
  • O tym, jak Lenin przechytrzył żandarmów
  • Czasami można jeść kałamarze
  • O tym, jak Lenin kupił zabawkę pewnemu chłopcu
  • U fryzjera
  • Zamach na Lenina
  • Lenin i wartownik
  • O tym, jak Leninowi podarowano rybę
  • O tym, jak ciocia Teodozja rozmawiała z Leninem
  • Lenin i zdun
  • Omyłka
  • Pszczoły
  • Na polowaniu

Polskie wydaniaEdytuj

  • 1970, Warszawa: Instytut Wydawniczy „Nasza Księgarnia”, tł. Adam Galis, il. Anna Włoczewska, OCLC 830849761, PB 1970/3224[11]
  • 1992, Olsztyn: Wydawnictwo EF-TE-ER ​ISBN 978-83-900115-4-7​.
  • 1999, Bajeczki o towarzyszu Leninie. Według Michaiła Zaoszczenki, tł. i czyta Janusz Horodniczy; koment. Jerzy Stefański, Warszawa: Accord Song, cop. 2004. Audiobook on CD, OCLC 838934320.

Prace naukoweEdytuj

  • Monika Goszczyńska, „To jest wielki człowiek! A jaki skromny!”. Uczłowieczony wizerunek Lenina w opowiadaniach, „Przegląd Rusycystyczny”, R. 36, nr 3 (2014), s. 59–76.

PrzypisyEdytuj

  1. a b Михаил Зощенко, Edited by Alexej Nagel: Рассказы о Ленине. 11. О том, как Ленину подарили рыбу (ros.). [dostęp 2018-02-07].
  2. a b c d Артем Костюковский. Наша маленькая лениниана. 1937–1947. Произведение Сборник „Рассказы о Ленине” (1940). „Русский репортер”. 2018, 5 lutego 2018. ISSN 0860-908X (ros.). 
  3. a b Психологизм в детской художественной литературе 20-30-х гг. (на материале произведений Р.И. Фраермана и М.М. Зощенко) (ros.). studbooks.net. [dostęp 2018-02-08].
  4. Zoszczenko Michaił M., [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2018-02-05].
  5. a b Andrzej Rostocki. O tym, jak Lenin przestał palić. „Tygodnik Powszechny”. 2003 (Nr 4 (2794)), 26 stycznia 2003. ISSN 0041-4808 (pol.). 
  6. a b c Dariusz Krajewski: Opowiadania o Leninie (pol.). lubimyczytac.pl. [dostęp 2018-02-06].
  7. Aleksander Kononow: Opowiadania o Leninie (pol.). tezeusz.pl. [dostęp 2018-02-08].
  8. Aleksander Kononow, Andrzej Miłosz: Opowiadania o Leninie (ang.). worldcat.org. [dostęp 2018-02-10].
  9. Michał Ogórek. „Czytanki o dobrej zmianie”. Wojciech Maziarski z szatańską dwuznacznością wychwala PiS, jak niegdyś Zoszczenko Lenina. „Gazeta Wyborcza”. 2018, 5 lutego 2018. ISSN 0860-908X (pol.). 
  10. Piotr Bratkowski. Król podwórka. „Newsweek Polska”. 2017 (51), 5 lutego 2018. Ringier Axel Springer Polska. Ringier Axel Springer Polska. ISSN 1642-5685 (pol.). 
  11. Michaił Zoszczenko: Opowiadania o Leninie (pol.). [dostęp 2018-02-05].