Orawski Park Etnograficzny w Zubrzycy Górnej

Muzeum - Orawski Park Etnograficzny w Zubrzycy Górnejskansen regionalny otwarty w 1955 roku w Zubrzycy Górnej. Prezentujący architekturę oraz kulturę materialną, społeczną i duchową regionu Górnej Orawy. Ekspozycja jest szczególnie interesująca ze względu na oryginalność regionalnej kultury powstałej w wyniku połączenia dorobku dwóch fali osadniczych – pasterzy wołoskich przepędzających tu swoje stada z terenów Karpat Wschodnich oraz rolników napływających od północy (z Małopolski).

Muzeum – Orawski Park Etnograficzny w Zubrzycy Górnej
Ilustracja
Muzeum - Orawski Park Etnograficzny, Chałupa Paś-Filipka
Państwo  Polska
Miejscowość Zubrzyca Górna
Adres 34-484 Zubrzyca Górna
Data założenia 1955
Zakres zbiorów zabytki architektury i zbiory etnograficzne z rejonu Górnej Orawy
Dyrektor Maria Dominika Wachałowicz-Kiersztyn
Położenie na mapie gminy Jabłonka
Mapa konturowa gminy Jabłonka, u góry nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Muzeum – Orawski Park Etnograficzny w Zubrzycy Górnej”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Muzeum – Orawski Park Etnograficzny w Zubrzycy Górnej”
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa konturowa województwa małopolskiego, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Muzeum – Orawski Park Etnograficzny w Zubrzycy Górnej”
Położenie na mapie powiatu nowotarskiego
Mapa konturowa powiatu nowotarskiego, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Muzeum – Orawski Park Etnograficzny w Zubrzycy Górnej”
Ziemia49°33′59,209″N 19°38′21,941″E/49,566447 19,639428
Strona internetowa

Współzałożycielką i pierwszą dyrektorką parku była urodzona we Lwowie polska etnolożka Wanda Jostowa.

Muzeum - Orawski Park Etnograficzny był plenerem kilku filmów, kręcono tutaj m.in. Janosika oraz Ogniem i Mieczem.

Wnętrze dworu Moniaków

Ekspozycja stałaEdytuj

Ekspozycje stałe prezentują tradycyjną kulturę materialną, społeczną i duchową ludności Polskiej Orawy. Na prawie 12 hektarach znajduje się ponad 60 obiektów, które składają się na 36 wystaw o zróżnicowanej tematyce. Zagrody chłopskie ukazują warunki bytowe ludności od biednych po zamożnych gospodarzy, ich życie codzienne naznaczone ciężką pracą i czas świąteczny – pełen radości i nadziei – oba pełne rozmaitych zabiegów – obrzędów, zwyczajów i obyczajów mających zapewnić życiową pomyślność. Z kolei kuźnie, olejarnia, młynotartak, folusz czy farbiarnia z maglem prezentują nie tylko technologie produkcji, trud żmudnej pracy rzemieślników, ale i umiejętność wprzęgania sił natury w procesy wytwórcze. Wszystko to wespół obiektami sakralnymi, użyteczności publicznej, małą architekturą i otaczającą przyrodą ma tworzyć klimat podróży w czasie do świata naszych przodków.

  1. Czarna karczma – XVIII-wieczny budynek pochodzący z Podwilka. Obecnie punkt sprzedaży biletów, pamiątek i wydawnictw.
  2. Lamus z Podwilka – XVIII-wieczny budynek z pięterkiem i galeryjką.
  3. Chałupa Dziubka z Jabłonki – XIX-wieczny budynek z wyżką (spichlerzem na piętrze) z ekspozycją ukazującą orawską izbę weselną
  4. Pasieka orawska – zespół uli kłodowych, tzw. stojaków
  5. Dwór Moniaków zachowany in situ wraz ze stajniami, owczarnią i chlewem i piwnicą to serce skansenu. Najstarsza część dworu pochodzi z XVII w., młodsza z XVIII. Rodzina Moniaków pełniła funkcje sołtysie od chwili lokacji wsi do połowy XIX w. W 1674 r. uzyskała tytuł szlachecki nadany aktem cesarskim.
  6. Chałupa Paś-Filipka z Jabłonki – XVIII/XIX w., typowy przykład architektury orawskiej, właściwej zamożnym gospodarzom, podania ludowe głoszą, że został niegdyś przewieziony z Zubrzycy Górnej do Jabłonki jako wiano panny młodej. Wewnątrz ekspozycja dot. tkactwa.
  7. Olejarnia z Lipnicy Małej – dwa pomieszczenia, z których jedno mieści stępy do tworzenia mączki lnianej, a w drugim znajduje się wybijac – prasa klinowo-taranowa do tłoczenia oleju.
  8. Chałupa Dziurczaka– k. XIX w., przeniesiona z Zubrzycy Dolnej, prezentuje nowszy typ budownictwa orawskiego
  9. Remiza - kopia budynku z Harkabuza, Obecnie stróżówka i pomieszczenie garażowo-magazynowe.
  10. Chałupa Omylaka – 2. poł. XIX w., przeniesiona z Zubrzycy Dolnej, współtworzy zagrodę z nieco cofniętym budynkiem gospodarczym Wendelina Moniaka z 1924 r., z Zubrzycy Górnej-Zimnej Dziury. Obecnie we wnętrzu ekspozycja dotycząca Piotra Borowego.
  11. Kuźnia Jabłońskich - 1. poł. XX w., przeniesiona z Jabłonki z typowym wyposażeniem, w użyciu do końca XX w., wnętrze nieudostępniane do zwiedzania.
  12. Plebania – budynek z lat 30. XX w. przeniesiony z Podwilka. Obecnie biuro skansenu.
  13. Chałupa Wontorczyka - z jedyna w skansenie zagroda w kształcie litery "L". Składają się na nią XIX-wieczna chałupa z Lipnicy Małej oraz budynki gosp. Solawy z lat 40. XX w. z Zubrzycy Dolnej. Wewnątrz ekspozycja dot. krawiectwa.
  14. Bacówki orawskie – szałasy mieszczące ekspozycję dotyczącą gospodarki pasterskiej
  15. Chałupa Anny Pawlak z Piekielnika, 2. poł XIX w., w środku ekspozycja dot. stolarstwa i snycerstwa. Tworzy zagrodę z budynkiem gospodarczym Piekielnickiego z Piekielnika.
  16. Chałupa Świetlaka z Zubrzycy Górnej z lat '40 XX w., tworzy zagrodę wraz z budynkiem gospodarczym Łukaszczyka z Podwilka. Obecnie pomieszczenia dla zajęć edukacyjnych.
  17. Zagroda Joanny Moniak z Zubrzycy Górnej z 1. poł. XX w., obecnie pomieszczenia dla zajęć edukacyjnych.
  18. Zagroda Miraja z Jabłonki – jednobudynkowa, kryta częściowo słomą, tzw. kicokami, w środku wystrój z 2 poł. XX w.
  19. Zagroda Czarniaka z Zubrzycy Górnej z 1930 r. prezentująca typ zagrody częściowo zamkniętej. Obecnie pomieszczenia dla zajęć edukacyjnych.
  20. Szkoła z Lipnicy Wielkiej, z 2. poł. XIX w., zawiera jedną izbę lekcyjną, kancelarię oraz izbę mieszkalną.
  21. Zagroda Pawlaka z Zubrzycy Górnej, z przełomu XIX/XX w. z zaaranżowaną skromną, przydomową pracownią stolarską, a w części gospodarczej - gonciarnią.
  22. Zagroda Pawlaczek z Jabłonki z 2. poł. XIX w. z typowym wyposażeniem z przełomu XIX i XX w.
  23. Magiel - kopia magla z Šumiaca, budynek wyposażony w kierat, napędzany zwykle siłą zwierząt pociągowych.
  24. Farbiarnia - kopia budynku stojącego do dziś w Orawce, który wybudowano prawdopodobnie w 1. poł. XVIII w. Jest ostatnim śladem w terenie po farbiarstwie i płóciennictwie na Górnej Orawie
  25. Zagroda Zązla z Podwilka, XIX/XX w., wewnątrz ekspozycja dot. szewstwa oraz wyposażenie z poł. XX w.
  26. Zagroda Małysy z Chyżnego – 2. poł. XIX w., kryta słomą, w środku wyposażenie z 1. poł. XX w.
  27. Zagroda Misińców zachowana in situ chałupa (XIX/XX w.) wraz z studnią, piwnicą, stodołą i kuźnią. Wewnątrz typowe wyposażenie oraz ekspozycja poświęcona Janowi Pawłowi II.
  28. Kościół pw. Matki Bożej Śnieżnej z Tokarni – zbudowany w 1. poł. XVII w. pierwotnie pełnił rolę kaplicy dworskiej, która następnie została rozbudowana Wewnątrz oprócz późnobarokowych ołtarzy możemy oglądać chór ozdobiony płaskorzeźbami ludowego twórcy Józefa Wrony.
  29. Chałupa Kotta z Zubrzycy Górnej z 1869 r. – klasyczny przykład budownictwa Orawy z wyposażeniem oddającym życie średnio zamożnej rodziny w 2. poł. XIX w.
  30. Folusz z Łopusznej z XIX w. zakład przemysłu chłopskiego, gdzie folowano - spilśniano materiał tworząc sukno - filc.
  31. Tartak z Łopusznej z 1. poł. XIX w z tzw. wałaską – kołem podsiębiernym napędzającym mechanizm z jedną piłą.
  32. Kuźnia – XIX w. z Zubrzycy Górnej z całym wyposażeniem.
  33. Młynotartak– kopia XIX-wiecznego zespołu przemysłu wiejskiego z Chyżnego z oryginalnie zachowanym wyposażeniem młyna wodnego oraz tartakiem.
  34. Biała karczma – przeniesiona z Podwilka, obecnie przeznaczona na działania edukacyjne i wystawy czasowych.
  35. Zagroda Możdżenia – k. XIX w., przeniesiona z Podszkla i ukazująca warunki bytowe najuboższych gospodarzy.
  36. Dzwonnica – zwana "loretańską", przeniesiona z przysiółka Zimna Dziura.

BibliografiaEdytuj

  • Jadwiga Pilch, Muzeum Orawski Park Etnograficzny w Zubrzycy Górnej, Zubrzyca Górna 2003.
  • Muzeum Orawski Park Etnograficzny w Zubrzycy Górnej. Przewodnik, oprac. Leszek Janiszewski, Zubrzyca Górna 2019.