Orelec

wieś w województwie podkarpackim

Orelec (w latach 1977–1981 Orle) – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie leskim, w gminie Olszanica[3][4].

Artykuł

49°26′41″N 22°26′46″E

- błąd

39 m

WD

49°27'N, 22°27'E, 49°28'N, 22°23'E

- błąd

2335 m

Odległość

687 m

Orelec
wieś
Ilustracja
Zabytkowa cerkiew
Państwo

 Polska

Województwo

 podkarpackie

Powiat

leski

Gmina

Olszanica

Liczba ludności (2020)

462[1]

Strefa numeracyjna

13

Kod pocztowy

38-623[2]

Tablice rejestracyjne

RLS

SIMC

0358291[3]

Położenie na mapie gminy Olszanica
Mapa konturowa gminy Olszanica, na dole znajduje się punkt z opisem „Orelec”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Orelec”
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa konturowa województwa podkarpackiego, na dole znajduje się punkt z opisem „Orelec”
Położenie na mapie powiatu leskiego
Mapa konturowa powiatu leskiego, u góry nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Orelec”
Ziemia49°26′41″N 22°26′46″E/49,444722 22,446111
Strona internetowa

PołożenieEdytuj

Orelec leży około 8 km na południe od Leska w drodze do Soliny[5]. Przez wieś przebiega droga wojewódzka nr 895. Z trzech stron jest otoczona przez zalesione szczyty: od północy Polowanka w paśmie Żukowa (491 m), od wschodu Stefkowa Góra tzw. Sinica (511 m), od południa Rubeń unaczej Mikołajec lub Michałowiec (464 m)[5].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.

HistoriaEdytuj

Pierwsza wzmianka wymieniająca Orelec (tamtejszy folwark) to lustracja starosty sanockiego z 1580[5]. Przypuszcza się, że wieś została założona na początku XVI wieku na prawie wołoskim[5]. Nazwa wsi pochodzi od słowa oreł i ma oznaczać miejsce życia orłów[5].

W XIX wieku właścicielami posiadłości tabularnej w Orelcu byli: Józef Jordan (lata 50.)[6], Kajetan Dominikowski (lata 60.)[7], Izak Kanner (lata 70.)[8], August Ścibor-Rylski (lata 80.)[9], Bolesław Zatorski (pocz. lat 90.)[10], Tzikos Perikles (koniec lat 90.)[11]. W XX wieku właścicielami byli: ponownie Bolesław Zatorski (pierwsza dekada)[12][13], Ch. Richter (druga dekada)[14][15].

Z Orelca pochodzili:

W okresie II Rzeczypospolitej w Orelcu działały: koło oddziału Związku Szlachty Zagrodowej (w 1938 liczące 36 członków), TSL (w 1938 licząca 26 członków), koo gospodyń (w 1939 liczące 18 członkiń), kółko rolnicze (w 19389 liczące 50 członków)[17].

22 kwietnia 1942 w lesie koło Orelca Niemcy dokonali egzekucji Żydów.

W okresie PRL w Orelcu funkcjonowała Gromadzka Rada Narodowa (w połowie lat 50. jej przewodniczącym był Pawłowski)[18]. W latach 80 we wsi działało leśne gospodarstwo szkółkarskie oraz tzw. „sierociniec dla dzikich zwierząt”[5].

W 1964 we wsi wybudowano nową szkołę (dyrektorem był Tadeusz Śnieżek)[5]. W wyborach parlamentarnych w 1989 do Senatu RP I kadencji kandydował w okręgu krośnieńskim nauczyciel i dyrektor Szkoły Podstawowej w Orelcu, Stanisław Orłowski[19].

W pobliżu wsi znajduje się pomnik przyrody: Kamień Orelecki, wychodnia skalna o wysokości 4 m[20] nazywany też Sercem Złej Macochy. Z kamieniem wiąże się legenda[21].

ZabytkiEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Raport o stanie gminy za rok 2020. Stan ludności 31.12.2020 str. 10 [dostęp 2021-11-26]
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 871 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  3. a b GUS. Wyszukiwarka TERYT
  4. Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. a b c d e f g Stanisław Orłowski. Wieś potrzebuje pomocy. Orelecka przeszłość i teraźniejszość. „Podkarpacie”. Nr 35 (973), s. 8, 31 sierpnia 1989. 
  6. Hipolit Stupnicki: Skorowidz wszystkich miejscowości położonych w królestwie Galicyi i Lodomeryi jakoteż w wielkim księstwie Krakowskiem i księstwie Bukowińskiem, pod względem politycznej i sądowej organizacyi kraju wraz z dokładnem oznaczeniem parafii, poczt i właścicieli tabularnych, ułożony porządkiem abecadłowym. Lwów: Karol Wild, 1855, s. 152.
  7. Skorowidz wszystkich miejscowości położonych w Królestwie Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. Lwów: 1868, s. 150-151.
  8. Konrad Orzechowski: Przewodnik statystyczno topograficzny i skorowidz obejmujący wszystkie miejscowości z przysiółkami w Królestwie Galicyi W.X. Krakowskiem i X. Bukowinie, według najświeższych skazówek urzędowych. Kraków: 1872, s. 58.
  9. Jan Bigo: Najnowszy skorowidz wszystkich miejscowości z przysiółkami w Królestwie Galicyi, Wielk. Księstwie Krakowskiem i Księs. Bukowińskiem z uwzględnieniem wszystkich dotąd zaszłych zmian terytoryalnych kraju. Złoczów: 1886, s. 138.
  10. Tadeusz Pilat: Skorowidz dóbr tabularnych w Galicyi z Wielkiem Ks. Krakowskiem. Lwów: 1890, s. 144.
  11. Jan Bigo: Najnowszy skorowidz wszystkich miejscowości z przysiółkami w Królestwie Galicyi, Wielkim Księstwie Krakowskiem i Księs. Bukowińskiem z uwzględnieniem wszystkich dotąd zaszłych zmian terytoryalnych kraju. Lwów: 1897, s. 135.
  12. Jan Bigo: Najnowszy skorowidz wszystkich miejscowości z przysiółkami w Królestwie Galicyi, Wielkim Księstwie Krakowskiem i Księstwie Bukowińskiem z uwzględnieniem wszystkich dotąd zaszłych zmian terytoryalnych kraju. Lwów: 1904, s. 125.
  13. Skorowidz dóbr tabularnych w Galicyi z W. Ks. Krakowskiem. Kraków: 1905, s. 106.
  14. Jan Bigo: Najnowszy skorowidz wszystkich miejscowości z przysiółkami w Królestwie Galicyi, Wielkiem Księstwie Krakowskiem i Księstwie Bukowińskiem z uwzględnieniem wszystkich dotąd zaszłych zmian terytoryalnych kraju. Lwów: 1914, s. 118.
  15. Jan Bigo: Najnowszy skorowidz wszystkich miejscowości z przysiółkami w Królestwie Galicyi, Wielkiem Księstwie Krakowskiem i Księstwie Bukowińskiem z uwzględnieniem wszystkich dotąd zaszłych zmian terytoryalnych kraju. Lwów: 1918, s. 118.
  16. † Wincenty Ścibor-Rylski. „Echo z nad Sanu”. Nr 6, s. 3, 7 czerwca 1885. 
  17. Archiwum 1939 ↓, s. 1.
  18. I.T.. Czy gromadzkie rady narodowe spełniają oczekiwania swoich wyborców?. „Nowiny”. Nr 142, s. 3, 16 czerwca 1955. 
  19. Marian Struś. Walczę o wiejskie dzieci. „Podkarpacie”. Nr 22 (960), s. 4, 1 czerwca 1989. 
  20. Bieszczady Przewodnik. Pruszków: Oficyna Wydawnicza "Rewasz" , 2012, s. 335. ISBN 978-83-62460-21-2.
  21. Orelecki kamień - pomnik przyrody. [dostęp 2013-04-09]. (pol.).

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj