Orlęta (organizacja)

Orlęta – tablica informacyjna na budynku przy ul. Podwale 23 w Warszawie
Orzełek Związku Strzeleckiego

Orlęta – organizacja młodzieżowa działająca od 1933 przy Związku Strzeleckim (pojedyncze drużyny powstały w 1932), a także podczas II wojny światowej w konspiracji.

Zasięg działaniaEdytuj

Organizacja skupiała młodzież w wieku 11-16 lat. Miała zasięg ogólnopolski i była w okresie międzywojennym drugim po Związku Harcerstwa Polskiego najliczniejszym stowarzyszeniem młodzieży w Polsce - liczyła ponad 40 tys. członków, przede wszystkim z rodzin robotniczych. Orlęta skupiały prawie wyłącznie młodych ludzi polskiej narodowości, co wynikało z przekonania, że przede wszystkim na nich powinno opierać się bezpieczeństwo państwa.

Drużyny orlęce działały w Warszawie (w 1939 istniało tu 25 hufców skupiających ok. 1200 członków), Poznaniu, Łodzi, na Śląsku, Kielecczyźnie, Podlasiu, w Małopolsce, Kujawach i Pomorzu oraz w województwach: lwowskim, tarnopolskim i stanisławowskim.

Nazwa, cel i formy działaniaEdytuj

NazwaEdytuj

Nazwa organizacji nawiązywała do Orląt Lwowskich - najmłodszych obrońców Lwowa w listopadzie 1918, oraz do godła Rzeczypospolitej Polskiej. Pojedynczego członka organizacji określano jako orlę, niekiedy także orlak, co jednak uznawano za formę niepoprawną.

Cel działaniaEdytuj

Celem organizacji, powstałej z inspiracji obozu politycznego piłsudczyków, było wychowanie młodzieży, kształtowanie postaw patriotycznych, m.in. poświęcenia się idei obrony niepodległości Polski w razie jej zagrożenia, przygotowanie wojskowe, rozwój fizyczny i upowszechnienie uprawiania sportu. Podobnie jak w harcerstwie organizowano coroczne obozy letnie.

Artykuły o pracy instruktorskiej wśród orląt publikował „Strzelec” i od 1937 ukazujący się w nim nieregularnie dodatek „Orlęta” oraz gazetka „Głos Orląt” - dodatek do pisma wojskowego "Wiarus".

Prawo i przyrzeczenie orlątEdytuj

Prawo orląt
  1. Kocham Polskę i pragnę służyć jej wszystkimi siłami.
  2. Dbam o honor i dobre imię orląt.
  3. Jestem dobrym synem i kolegą.
  4. Pokonuję wytrwale wszelkie trudności.
  5. Liczę tylko na własne siły.
  6. Jestem odważny w słowie i czynie.
  7. Gardzę wszelkim kłamstwem.
  8. Chcę być pożytecznym obywatelem i ofiarnym żołnierzem.
Przyrzeczenie orląt
Przyrzekam postępować stale według prawa orlęcego,
aby stać się godnymi tych orląt,
które przelaną swą krwią serdeczną
wskazały nam, jak kochać ziemię ojczystą,
jak żyć dla niej i umierać.
Tak nam dopomóż Bóg!

StopnieEdytuj

Wyróżniano trzy stopnie starszeństwa organizacyjnego: orlę, starsze orlę i junak (później określany jako patrolowy), oznaczane na mundurach, istniały też stopnie instruktorskie. Orlęta musiały wykazać się m.in. wiedzą o obronie Lwowa, znajomością musztry, historii Polski i jej młodych bohaterów, historii i topografii własnej miejscowości, wiedzą z zakresu terenoznawstwa, umiejętnością strzelania i pływania.

UmundurowanieEdytuj

Mundur organizacyjny składał się z bluzy w kolorze khaki z elementami granatowymi (naramienniki, mankiety rękawów), granatowych spodenek lub spódnic oraz granatowego beretu z metalowym orłem strzeleckim.

CzłonkowieEdytuj

Z tym tematem związana jest kategoria: Członkowie organizacji Orlęta.

Okres konspiracji w WarszawieEdytuj

W Warszawie podczas II wojny światowej część orlęcej kadry instruktorskiej i członków Orląt utworzyła konspiracyjną organizację, która została włączona do Armii Krajowej i brała udział w walce z okupantem niemieckim, a następnie w powstaniu warszawskim. W Batalionie „Gozdawa” walczyła Kompania Motorowa Orląt. Twórcą i komendantem orlęcej konspiracji był wcześniejszy organizator orlęcego hufca Praga Stanisław Srzednicki.

OrlinekEdytuj

Po wojnie, w latach 1945-1946 istniała Szkoła Orląt „Orlinek” w Karpaczu (nazwana formalnie Szkołą Orląt Grunwaldzkich dla odwrócenia uwagi władz komunistycznych od tradycji orląt lwowskich), prowadzona w dawnym niemieckim hotelu "Teichmanbaude" przez instruktora harcerskiego i orlęcego Zygmunta Pytlińskiego. W Orlinku utworzono dwie kompanie orląt, obowiązywał tam regulamin wojskowy i umundurowanie. Uczniami szkoły byli m.in. osierocone dzieci oficerów wojskowych i żołnierzy AK, młodociani więźniowie niemieckich więzień i obozów koncentracyjnych. Od szkoły pochodzi nazwa istniejącej dziś skoczni narciarskiej w Karpaczu.

Środowisko Orląt obecnieEdytuj

W 1985 powstał Klub Kombatantów "Orlęta" przy Obwodzie VI Rejonu V Armii Krajowej "Praga", który w 1990 przekształcił się w Środowiskowe Koło Kombatanckie Armii Krajowej Organizacji Orlęta. Dawni członkowie Orląt spotykają się co roku 8 maja w dniu imienin Stanisława Srzednickiego, przy jego mogile na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.

W latach 90. środowisko przedwojennych Orląt podejmowało próby odtworzenia organizacji. W trzech warszawskich szkołach utworzono kompanie Orląt, a jednej z nich nadano imię Stanisława Strzednickiego. W 1995 powołano Stowarzyszenie Przyjaciół Orląt.

Obecnie do tradycji Orląt nawiązują młodsi członkowie Związki Strzeleckiego "Strzelec" Józefa Piłsudskiego, Komenda Główna Rzeszów.[1]

Miejsca pamięciEdytuj

  • tablica na bocznej ścianie oficyny pałacu Raczyńskich przy ul. Podwale 23 w Warszawie (od strony ul. Kilińskiego, odsłonięta w 1999)
  • tablica poświęcona Stanisławowi Srzednickiemu w Szkole Podstawowej nr 325
  • tablica w kruchcie katedry polowej Wojska Polskiego w Warszawie
  • głaz pamiątkowy w miejscu śmierci orląt-żołnierzy w nieistniejącym dziś młynie przy ul. Białostockiej
  • tablica poświęcona Stanisławowi Srzednickiemu w pobliżu jego miejsca śmierci, w wieży dawnego ratusza przy placu Teatralnym (odsłonięta w 2004)

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Związek Strzelecki ,,Strzelec", www.strzelec.erzeszow.pl [dostęp 2018-01-12].

BibliografiaEdytuj