Orszelinowate

Orszelinowate (Clethraceae) – rodzina krzewów i drzew z rzędu wrzosowców. Należy do niej 75 gatunków z dwóch rodzajów. Rośliny te występują we wschodniej i południowej części Ameryki Północnej, w Ameryce Środkowej, w północnej części Ameryki Południowej, na Maderze oraz we wschodniej i południowo-wschodniej Azji[2][4]. Znaczenie użytkowe ma kilka gatunków drzewiastych z tropików kontynentów amerykańskich dostarczających drewna. Liście występującej w Chinach orszeliny szarej Clethra barbinervis są tam jadane. Uprawiane jako ozdobne są głównie dwa gatunki ze względu na wonne kwiaty – orszelina olcholistna Clethra alnifolia i Clethra arborea[5].

Orszelinowate
Ilustracja
Clethra alnifolia
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo rośliny zielone
Nadgromada rośliny telomowe
Gromada rośliny naczyniowe
Podgromada rośliny nasienne
Nadklasa okrytonasienne
Klasa Magnoliopsida
Nadrząd astropodobne
Rząd wrzosowce
Rodzina orszelinowate
Nazwa systematyczna
Clethraceae Klotzsch
Linnaea 24: 12. Mai 1851[3]
Typ nomenklatoryczny

Clethra L. (1753)[3]

Clethra barbinervis
Purdiaea cubensis

MorfologiaEdytuj

Pokrój
Krzewy, rzadziej drzewa, zrzucające liście lub zimozielone[5].
Liście
Skrętoległe, pojedyncze, ogonkowe, bez przylistków, o brzegach blaszki ząbkowanych lub piłkowanych, czasem z gruczołkami[5].
Kwiaty
Zebrane w grona (także zebranych w kwiatostany złożone wiechowatych i baldachowych) lub pojedyncze. Kwiaty są zwykle promieniste i obupłciowe. Działek i płatków jest po 5 (rzadko 6)[5]. Pręcików 10 w dwóch okółkach po 5. Słupek pojedynczy z trzech do pięciu owocolistków, z zalążnią górną, trój- lub pięciokomorową. Pojedyncza szyjka słupka zwieńczona jest trzema lub pięcioma równowąskimi znamionami[5][4].
Owoce
Torebki zawierające liczne nasiona[2][4], zamknięte w trwałych działkach kielicha[5].

SystematykaEdytuj

Pozycja systematyczna rodziny według APweb (aktualizowany system APG IV z 2018)

Orszelinowate są grupą siostrzaną dla kladu obejmującego zwichrotowate i wrzosowate w obrębie rzędu wrzosowców wchodzącego w skład grupy astrowych (asterids) w obrębie dwuliściennych właściwych (eudicots)[2]. Dawniej do rodziny należał tylko rodzaj orszelina Clethra, ale okazał się on być siostrzanym dla rodzaju Purdiaea dawniej umieszczanym w rodzinie zwichrotowatych Cyrillaceae[5].

wrzosowce


Marcgraviaceae




Balsaminaceaeniecierpkowate



Tetrameristaceae







Polemoniaceaewielosiłowate



Fouquieriaceaeokotijowate




Lecythidaceaeczaszniowate





Sladeniaceae



Pentaphylacaceae





Sapotaceaesączyńcowate




Ebenaceaehebankowate



Primulaceaepierwiosnkowate





?

Mitrastemonaceae



Theaceaeherbatowate




Symplocaceaesymplokowate




Styracaceaestyrakowate



Diapensiaceaezimnicowate







Sarraceniaceaekapturnicowate




Actinidiaceaeaktinidiowate



Roridulaceaetuliłezkowate






Clethraceaeorszelinowate




Cyrillaceaezwichrotowate



Ericaceaewrzosowate









Wykaz rodzajów[2][4]

PrzypisyEdytuj

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2021-03-04] (ang.).
  2. a b c d e Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-04] (ang.).
  3. a b James L. Reveal: Indices Nominum Supragenericorum Plantarum Vascularium – C (ang.). [dostęp 2013-09-10].
  4. a b c d Gordon C. Tucker, Sean C. Jones: Clethraceae Klotzsch (ang.). W: Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2013-09-10].
  5. a b c d e f g Maarten J.M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World. Richmond UK, Chicago USA: Kew Publishing, Royal Botanic Gardens, The University of Chicago Press, 2017, s. 504–505. ISBN 978-1-842466346.