Otwórz menu główne

Ortografia

zbiór konwencji regulujących sposób zapisu słów danego języka
Wielki słownik ortograficzny PWN z zasadami pisowni i interpunkcji, wyd. 2016

Ortografia (z gr. ορθο-, ortho- „poprawny”, γραφος, grafos „piszący”), inaczej pisownia (dawniej prawopis[1]) – zbiór umownych przepisów regulujących sposób zapisu słów danego języka za pomocą liter alfabetu lub innych symboli[2][3][4]. Sposób reprezentacji mowy w postaci pisemnej jest w przypadku każdego języka oparty na pewnych zasadach oraz mniejszej lub większej zgodności między dźwiękami a znakami[4]

W szerszym rozumieniu pojęcie ortografii pokrywa się z systemem pisma, w węższym ujęciu ortografię rozumie się zaś jako ustalony sposób posługiwania się systemem pisma, powiązany z koncepcją kultury językowej[3]. Niekiedy rozróżnia się grafikę jako sposób pisania (obejmującą nie tylko sposób reprezentacji fonemów, ale także zasady stosowania dużych liter i znaków interpunkcyjnych) oraz ortografię jako przyjęte normy zapisu, poddawane autorytatywnej kodyfikacji[5]. Grafika stanowi bezpośredni obraz fonetyki języka, ortografia właściwa zaś bierze pod uwagę inne czynniki, dostosowując zapis do pewnych przyjętych konwencji (np. etymologicznych)[6].

Konwencje ortograficzne, mające z natury charakter sztuczny, należy odróżnić od gramatyki, czyli naturalnie wykształconych zasad systemu językowego[7]. Ortografia nie jest bowiem składową języka w ścisłym tego słowa znaczeniu; stanowi ona jedynie zewnętrzne narzędzie do jego reprezentacji piśmiennej[8][9]. Jako sztuczny system opracowany świadomie i celowo przez człowieka, ortografia zawsze służy do odwzorowania jakiejś formy mowy[10].

Powstawanie prawideł ortograficznych jest ściśle powiązane z rozwojem piśmiennictwa i kształtowaniem się języków standardowych[11][12]. Normy ortograficzne z założenia podlegają kodyfikacji, przy czym kształt ortografii niektórych języków (jak na przykład angielski) jest uzależniony od uzusu (zwyczaju); natomiast w przypadku innych, jak np. język polski, dąży się do wyraźniejszej kodyfikacji normatywnej[2], choć mogącej uwzględniać istniejące tendencje pisowniowe[3].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. prawopis [w:] Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego [online], PWN [dostęp 2019-09-10].
  2. a b Kazimierz Polański: Encyklopedia językoznawstwa ogólnego. Wrocław: Ossolineum, 1999, s. 409. ISBN 83-04-04445-5.
  3. a b c Ondřej Šefčík: ORTOGRAFIE. W: Petr Karlík, Marek Nekula, Jana Pleskalová: Nový encyklopedický slovník češtiny. 2017. (cz.)
  4. a b Šimon Ondruš, Ján Sabol: Úvod do štúdia jazykov. Bratysława: Slovenské pedagogické nakladateľstvo, 1987, s. 152. OCLC 28427817. (słow.)
  5. Jozef Mistrík: Encyklopédia jazykovedy. Wyd. 1. Bratysława: Obzor, 1993, s. 337. ISBN 80-215-0250-9. OCLC 29200758. (słow.)
  6. Roman Zawiliński, Ortografia a grafika, „Poradnik Językowy”, IV (3), 1904, s. 33–34.
  7. Karel Sýkora, Jaký je vlastně rozdíl mezi gramatikou a pravopisem?, Blog iDNES.cz, 26 stycznia 2016 [dostęp 2019-06-03] (cz.).
  8. Nils Langer, The Rechtschreibreform – A Lesson in Linguistic Purism, „German as a foreign language”, 3/2000, University of Bristol, 2000, s. 17–18 (ang.).
  9. Andrzej Markowski: Wielki słownik poprawnej polszczyzny PWN. Warszawa: 2004, s. 1636.
  10. Asya Pereltsvaig: On the primacy of the spoken language (ang.). W: Language Acquisition [on-line]. Languages Of The World, 2011-08-30. [dostęp 2018-11-29].
  11. Ulrich Ammon, Standard variety [w:] Sociolinguistics, t. 1, Walter de Gruyter, 2004, s. 273–283, ISBN 978-3-11-014189-4 (ang.).
  12. František Trávníček, Nástroj myšlení a dorozumělní: hrst úvah o spisovné češtině, F. Borový, 1940, s. 206 (cz.).