Orzech (województwo śląskie)

wieś w województwie śląskim
Ten artykuł dotyczy wsi w województwie śląskim. Zobacz też: inne znaczenia słowa orzech.

Orzech (niem. Orzech) – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie tarnogórskim, w gminie Świerklaniec. Leży w połowie drogi z Nakła Śląskiego do Radzionkowa.

Artykuł 50°25′33″N 18°55′21″E
- błąd 39 m
WD 50°26'N, 18°56'E
- błąd 2322 m
Odległość 1197 m
Orzech
wieś
Ilustracja
Widok na Orzech od wschodu (2019)
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Powiat tarnogórski
Gmina Świerklaniec
Sołectwo Orzech
Liczba ludności (2011) 1989
Strefa numeracyjna 032
Kod pocztowy 42-622
Tablice rejestracyjne STA
SIMC 0222226
Położenie na mapie gminy Świerklaniec
Mapa lokalizacyjna gminy Świerklaniec
Orzech
Orzech
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Orzech
Orzech
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Orzech
Orzech
Położenie na mapie powiatu tarnogórskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu tarnogórskiego
Orzech
Orzech
Ziemia50°25′33″N 18°55′21″E/50,425833 18,922500

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa katowickiego.

HistoriaEdytuj

Pierwsze zapisy o miejscowości Orzech znajdują się w księdze parafialnej kościoła św. Małgorzaty w Bytomiu i pochodzą z około 1224 roku. Są to zarysy szkiców granic osady w pisowni Oreh w języku łacińskim. W spisanym po łacinie dokumencie z października 1277 roku biskup krakowski Paweł z Przemankowa zakłada parafię kamieńską, do której zostaje włączona osada Orzech – wymieniona w nim jako Orech[1]. Pierwszym właścicielem wsi był książę Kazimierz bytomski[2]. W 1307 roku Orzech przeszedł w posiadanie Piotra z Panowa[2].

Stara osada górnicza, ośrodek średniowiecznego górnictwa kruszcowego (rud ołowiu, srebra i cynku). W 1545 roku istniało tu 8 szybów, odwadnianych kunsztami wodnymi napędzanymi konnymi kieratami, płuczka rudy i piec do jej wytopu[3]. W XIX wieku właścicielem wsi był hrabia Henckel von Donnersmarck[2].

ArchitekturaEdytuj

 
Romantyczne ruiny w Orzechu (2019)

Przy ulicy Wieczorków znajduje się kościół poświęcony w 1984 roku[2], podlegający parafii Najświętszej Maryi Panny Jasnogórskiej w Orzechu.

Za wschód od centrum wsi znajduje się jej jedyny zabytek – sztuczne ruiny zamku z XIX wieku[4]. Ponadto w gminnej ewidencji zabytków gminy Świerklaniec figurują: krzyż przydrożny z 1877 roku u zbiegu ulic Szkolnej i Lompy oraz kapliczka przydrożna z 1895 roku[5].

PrzypisyEdytuj

  1. Piekosiński 1886 ↓, s. 45.
  2. a b c d Parafia Najświętszej Maryi Panny Jasnogórskiej w Orzechu. Parafia Orzech. [dostęp 2019-09-16].
  3. Gajdzik Bonifacy, Zięba Stanisław: Czarny Śląsk. Monografia krajoznawcza, Spółdzielczy Instytut Wydawniczy „Kraj”, Warszawa 1952, s. 106.
  4. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie. 2019-12-31. s. 116. [dostęp 2019-09-16].
  5. Grzegorz Żmijewski, Ewa Trojan: Karty adresowe zabytków nieruchomych. 2012. [dostęp 2019-09-16].

BibliografiaEdytuj

  • Franciszek Piekosiński: Monumenta Meadievii Historica. Codex diplomaticus Poloniae minoris, Volumes 9-10. Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 1886, s. 40–41.

Linki zewnętrzneEdytuj