Osady w Królestwie Polskim

Osady w Królestwie Polskim – kategoria osiedli o charakterze miejskim, do której najczęściej zaliczano miasta pozbawione praw miejskich (przed 1869 r. – oddolnie, z inicjatywy mieszkańców lub dziedziców, a od 1869 r. – odgórnie, przez zaborcze władze rosyjskie), rzadziej zurbanizowane osiedla wiejskie. Osady, mimo że nie posiadały praw miejskich, podobnie jak miasteczka galicyjskie i kresowe pełniły funkcje lokalnych ośrodków handlowych i drobnego rzemiosła dla otaczających ich wsi. Osady miejskie były od 1864 poddane mocy obowiązującej ukazu z dnia 19 lutego 1864 r. „o urządzeniu gmin wiejskich”. Miano osady, mimo że nie dawało żadnych dodatkowych praw, pozwalało lokalnej społeczności na wyróżnianie się spośród wsi o tradycyjnie wiejskiej przeszłości, o czym nadal świadczą przydawki stanowiące integralne części nazw niektórych dawnych miast/osad (np. Gorzków-Osada, Komarów-Osada czy Kuczbork-Osada)[1]. Maksymalnie było jednocześnie w Królestwie Polskim 359 osad (w latach 1910-1915).

Osady utworzone przed 1869Edytuj

W latach 1815–1869 na terenie Kongresówki istniało 16 osad, utworzonych przeważnie ze zdegradowanych miast[1].

Herb Osada Powiat Gubernia Rok utworzenia Status od 1867 Status obecnie
  Błędów grójecki warszawska osada w gminie Błędów wieś
  Czerwin ostrołęcki łomżyńska osada w gminie Czerwin wieś
  Goworowo ostrołęcki łomżyńska osada w gminie Goworowo wieś
  Irena nowoaleksandryjski lubelska 1854 osada w gminie Iwanowskie Sioło[2] część miasta Dęblin (od 1944)
  Jabłonka mazowiecki łomżyńska osada w gminie Jabłonka[3] wieś
  Jedwabne kolneński łomżyńska osada w gminie Jedwabne miasto (od 1927-10-31)
  Kibarty wyłkowyski suwalska 1856 osada stanowiąca gminę[4] miasto (od 1919), Litwa
  Komarówka radzyński siedlecka osada w gminie Żelizna wieś
  Osjaków wieluński kaliska osada w gminie Radoszewice wieś
  Ryki garwoliński siedlecka osada w gminie Ryki miasto (od 1957-01-01)
  Siedliszcze chełmski lubelska 1821[5] osada w gminie Siedliszcze miasto (od 2016-01-01)
  Sobienie Jeziory garwoliński siedlecka osada w gminie Sobienie Jeziory wieś
  Sosnowica włodawski siedlecka 1822[6] osada w gminie Turno wieś
  Świerże chełmski lubelska 1822[7] osada w gminie Świerże wieś
  Zaręby Kościelne ostrowski łomżyńska osada w gminie Zaręby Kościelne wieś
  Zieluń mławski płocka osada w gminie Zieluń wieś

Osady utworzone w następstwie reformy miejskiej 1869–1870Edytuj

Największa liczba osad w Królestwie Polskim została utworzona ukazem najwyższym z dnia 13 lipca 1869 r.[8] Postanowieniami Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim w latach 1869-1870 z ogólnej liczby 452 miast 336 odebrano prawa miejskie i zaliczono do osad, włączając do istniejących gmin wiejskich lub tworząc z nich osobne osady stanowiące gminy.

Osady uporządkowane są według daty degradacji (daty wydania postanowienia), zachowując oryginalną pisownię (tak jak w odpowiednich postanowieniach).

Herb Miasto Powiat Gubernia Ludność 1869[9] Ludność 1897[10] Ludność 1911[11] Status tuż po zmianie Status obecny
  Wierzbica radomski radomska 1671 1429 2281 osada stanowiąca gminę[12] wieś
  Wyśmierzyce radomski radomska 1287 1454 1518 osada w gminie Radzanów[12] miasto (od 1922-07-01)
  Wolanów radomski radomska 375 491 289 osada w gminie Wolanów[12] wieś
  Jedlińsk radomski radomska 911 1361 2139 osada w gminie Jedlińsk[12] wieś
  Skaryszew radomski radomska 1312 1756 2884 osada w gminie Skaryszew[12] miasto (od 1922-07-01)
  Jastrzemb radomski radomska 517 623 1219 osada w gminie Rogów[12] wieś
  Przytyk radomski radomska 1441 1802 4288 osada w gminie Przytyk[12] wieś
  Białobrzegi radomski radomska 1292 2307 5624 osada w gminie Białobrzegi[12] miasto (od 1958-01-01)
  Iłża iłżecki radomska 2843 4230 5910 osada stanowiąca gminę[12] miasto (od 1925-04-01)
  Solec iłżecki radomska 3622 2614 4808 osada stanowiąca gminę[12] miasto (od 2021-01-01)
  Wąchock iłżecki radomska 1229 2128 3347 osada w gminie Wielka Wieś[12] miasto (od 1994-01-01)
  Wierzbnik iłżecki radomska 613 1787 2606 osada w gminie Wierzbnik[12] część m. Starachowice (od 1939-04-01; miasto 1919–1939)
  Grabowiec iłżecki radomska 494 591 637 osada w gminie Rzeczniew[12] wieś
  Kazanów iłżecki radomska 1036 1335 1241 osada w gminie Miechów[12] wieś
  Lipsko iłżecki radomska 1862 2443 2947 osada w gminie Lipsko[12] miasto (od 1958-01-01)
  Tarłów iłżecki radomska 1571 1924 3248 osada w gminie Ciszyca[12] wieś
  Ciepielów iłżecki radomska 694 961 1815 osada w gminie Ciepielów[12] wieś
  Sienno iłżecki radomska 1317 1938 3725 osada w gminie Sienno[12] wieś
  Zwoleń kozienicki radomska 3573 6011 6252 osada stanowiąca gminę[13] miasto (od 1925-04-01)
  Gniewoszew kozienicki radomska 800 1078 2241 osada stanowiąca gminę[13] wieś
  Granica kozienicki radomska 1400 1553 2904 osada stanowiąca gminę[13] część wsi Gniewoszów (od 1965)
  Głowaczew kozienicki radomska 1192 1801 2258 osada w gminie Marjampol[13] wieś
  Magnuszew kozienicki radomska 1185 1632 1570 osada w gminie Trzebień[13] wieś
  Ryczywół kozienicki radomska 1126 1087 1813 osada w gminie Świerże Górne[13] wieś
  Sieciechów kozienicki radomska 801 983 1091 osada w gminie Sieciechów[13] wieś
  Janowiec kozienicki radomska 1014 1185 1430 osada w gminie Oblassy[13] wieś
  Radoszyce konecki radomska 2786 3549 5035 osada stanowiąca gminę[13] miasto (od 2018-01-01)
  Gowarczew konecki radomska 1436 1528 2701 osada w gminie Gowarczew[13] wieś
  Waśniów opatowski radomska 361 570 980 osada w gminie Waśniów[13] wieś
  Gliniany opatowski radomska 367 600 977 osada w gminie Julianów[13] wieś
  Kunów opatowski radomska 1186 1481 2073 osada w gminie Kunów[13] miasto (od 1990-01-01)
  Łagów opatowski radomska 1886 2440 3606 osada w gminie Łagów[13] miasto (od 2018-01-01)
  Lasocin opatowski radomska 672 797 724 osada w gminie Lasocin[13] wieś
  Słupia Nowa opatowski radomska 854 1674 2052 osada w gminie Słupia[13] miasto (od 2019-01-01)
  Ćmielów opatowski radomska 1394 1940 2315 osada w gminie Ćmielów[13] miasto (od 1962-07-18)
  Raków opatowski radomska 1916 2090 3134 osada w gminie Rembów[13] wieś
  Ożarów opatowski radomska 2260 3339 5170 osada w gminie Ożarów[13] miasto (od 1988-01-01)
  Denków opatowski radomska 706 1196 1193 osada w gminie Czenstocice[13] część m. Ostrowiec Św. (od 1954)
  Iwaniska opatowski radomska 1834 2406 3641 osada w gminie Iwaniska[13] wieś
  Przysucha opoczyński radomska 2561 2903 3892 osada w gminie Przysucha[13] miasto (od 1958-01-01)
  Drzewica opoczyński radomska 863 1361 2393 osada w gminie Drzewica[13] miasto (od 1987-01-01)
  Klwów opoczyński radomska 1010 1075 2288 osada w gminie Klwów[13] wieś
  Żarnów opoczyński radomska 1157 2035 3740 osada w gminie Topolice[13] wieś
  Odrzywół opoczyński radomska 757 1033 1507 osada w gminie Ossa[13] wieś
  Gelniów opoczyński radomska 623 840 1366 osada w gminie Geździków[13] wieś
  Skrzynno opoczyński radomska 480 544 703 osada w gminie Skrzynsko[13] wieś
  Białaczew opoczyński radomska 1020 1239 2102 osada w gminie Białaczew[13] wieś
  Koprzywnica sandomierski radomska 1269 2152 3476 osada w gminie Koprzywnica[13] miasto (od 2001-01-01)
  Bogorja sandomierski radomska 704 1185 1870 osada w gminie Wiśniewa[13] wieś
  Połaniec sandomierski radomska 2189 2595 4411 osada w gminie Połaniec[13] miasto (od 1980-01-01)
  Osiek sandomierski radomska 1267 1431 1645 osada w gminie Osiek[13] miasto (od 1994-07-01)
  Daleszyce kielecki kielecka 1859 1987 3631 osada w gminie Daleszyce[14] miasto (od 2007-01-01)
  Bodzentyn kielecki kielecka 1551 3550 3865 osada w gminie Bodzentyn[14] miasto (od 1994-12-30)
  Słomniki miechowski kielecka 2401 3690 4760 osada stanowiąca gminę[14] miasto (od 1917-02-01)
  Proszowice miechowski kielecka 1636 2627 3461 osada stanowiąca gminę[14] miasto (od 1923-03-01)
  Brzesko miechowski kielecka 885 1287 1557 osada w gminie Gruszew[14] miasto (od 2011-01-01)
  Książ Wielki miechowski kielecka 1160 1412 2839 osada w gminie Książ Wielki[14] wieś
  Jędrzejów jędrzejowski kielecka 2639 4717 6793 osada stanowiąca gminę[14] miasto (od 1916-08-18)
  Małogoszcz jędrzejowski kielecka 1280 1883 2764 osada w gminie Małogoszcz[14] miasto (od 1996-01-01)
  Wodzisław jędrzejowski kielecka 2977 3622 6620 osada w gminie Wodzisław[14] miasto (od 2021-01-01)
  Sobków jędrzejowski kielecka 1023 1117 1293 osada w gminie Sobków[14] wieś
  Szczekociny włoszczowski kielecka 2864 3393 4107 osada stanowiąca gminę[14] miasto (od 1923-01-01)
  Włoszczowa włoszczowski kielecka 2585 3724 7656 osada w gminie Włoszczowa[14] miasto (od 1919-02-07)
  Lelów włoszczowski kielecka 847 1236 1866 osada w gminie Lelów[14] wieś
  Kurzelów włoszczowski kielecka 1177 1194 1419 osada w gminie Kurzelów[14] wieś
  Secemin włoszczowski kielecka 905 1203 1784 osada w gminie Secemin[14] wieś
  Nowy Korczyn stopnicki kielecka 3849 3787 5478 osada stanowiąca gminę[14] miasto (od 2019-01-01)
  Stopnica stopnicki kielecka 2990 4420 5048 osada w gminie Stopnica[14] miasto (od 2015-01-01)
  Pacanów stopnicki kielecka 1734 2451 3165 osada w gminie Pacanów[14] miasto (od 2019-01-01)
  Szydłów stopnicki kielecka 1802 2368 2491 osada w gminie Szydłów[14] miasto (od 2019-01-01)
  Kurozwęki stopnicki kielecka 835 1031 1251 osada w gminie Kurozwęki[14] wieś
  Oleśnica stopnicki kielecka 1012 1164 1814 osada w gminie Oleśnica[14] miasto (od 2019-01-01)
  Busk stopnicki kielecka 1213 2169 2465 osada w gminie Busk[14] miasto (od 1916-08-18)
  Pierzchnica stopnicki kielecka 765 1113 1494 osada w gminie Drugnia[14] miasto (od 2019-01-01)
  Skalbmierz pińczowski kielecka 695 1258 1605 osada w gminie Topole[14] miasto (od 1927-04-01)
  Opatowiec pińczowski kielecka 482 650 1183 osada w gminie Rogów[14] miasto (od 2019-01-01)
  Koszyce pińczowski kielecka 591 1049 1039 osada w gminie Filipowice[14] miasto (od 2019-01-01)
  Wiślica pińczowski kielecka 2333 2508 3305 osada w gminie Hotel Czerwony[14] miasto (od 2018-01-01)
  Sławków olkuski kielecka 2682 4243 6410 osada stanowiąca gminę[14] miasto (od 1958-01-01 do 1977-01-31[15] i od 1984-03-15)
  Żarnowiec olkuski kielecka 1801 2472 3665 osada w gminie Żarnowiec[14] wieś
  Pilica olkuski kielecka 3883 3975 7515 osada w gminie Pilica[14] miasto (od 1993-12-31)
  Skała olkuski kielecka 1227 2460 3831 osada w gminie Minoga[14] miasto (od 1987-01-01)
  Kromołów olkuski kielecka 1672 2155 3464 osada w gminie Kromołów[14] część m. Zawiercie (od 1977-02-01)
  Ogrodzieniec olkuski kielecka 1122 1618 2709 osada w gminie Ogrodzieniec[14] miasto (od 1973-01-01)
  Wolbrom olkuski kielecka 3085 4815 6563 osada w gminie Wolbrom[14] miasto (od 1930-05-19)
  Mordy siedlecki siedlecka 2171 2520 4047 osada w gminie Mordy[16] miasto (od 1919-02-07)
  Mokobody siedlecki siedlecka 1338 1416 2373 osada w gminie Skupie[16] wieś
  Miedzna węgrowski siedlecka 1066 1013 1618 osada w gminie Miedzna[16] wieś
  Liw węgrowski siedlecka 1416 1168 1931 osada w gminie Ruchna[16] wieś
  Kamieńczyk węgrowski siedlecka 1094 1215 1698 osada w gminie Kamieńczyk[16] wieś
  Janów konstantynowski siedlecka 2000 3861 6365 osada stanowiąca gminę[16] wieś (miasto 1919–40 i 1944–46)
  Łosice konstantynowski siedlecka 2282 3338 5451 osada stanowiąca gminę[16] miasto (od 1919-10-22)
  Sarnaki konstantynowski siedlecka 993 1367 2046 osada w gminie Chlebczyn[16] wieś
  Konstantynów konstantynowski siedlecka 1059 1147 2392 osada w gminie Zakanale[16] wieś
  Piszczac bialski siedlecka 1507 1938 2658 osada stanowiąca gminę[16] wieś
  Łomazy bialski siedlecka 2853 3183 5202 osada stanowiąca gminę[16] wieś
  Kodeń bialski siedlecka 2442 2772 3984 osada stanowiąca gminę[16] wieś
  Rossosz bialski siedlecka 1775 1929 2969 osada stanowiąca gminę[16] wieś
  Sławatycze bialski siedlecka 2097 2769 4553 osada w gminie Sławatycze[16] wieś
  Ostrów włodawski siedlecka 3000 6079 7754 osada stanowiąca gminę[16] miasto (od 1919-10-13)
  Orchówek włodawski siedlecka 493 613 754 osada w gminie Włodawa[16] wieś (część m. Włodawa 1973–1992)
  Wisznice włodawski siedlecka 1668 2039 3010 osada w gminie Horodyszcze[16] wieś
  Horodyszcze włodawski siedlecka 786 1022 1095 osada w gminie Horodyszcze[16] wieś
  Wochyń radzyński siedlecka 2260 2768 3877 osada w gminie Lisia Wólka[16] wieś
  Kock łukowski siedlecka 3400 4724 6436 osada stanowiąca gminę[16] miasto (od 1919-02-07)
  Adamów łukowski siedlecka 858 1514 1671 osada w gminie Gułów[16] wieś
  Stoczek łukowski siedlecka 417 1910 2532 osada w gminie Prawda[16] miasto (od 1919-02-07)
  Łysobyki łukowski siedlecka 1028 1411 1963 osada w gminie Łysobyki[16] wieś
  Serokomla łukowski siedlecka 532 1051 1721 osada w gminie Serokomla[16] wieś
  Łaskarzew garwoliński siedlecka 1491 2821 3626 osada w gminie Łaskarzew[16] miasto (od 1969-01-01)
  Osieck garwoliński siedlecka 1614 1581 1144 osada w gminie Osieck[16] wieś
  Parysów garwoliński siedlecka 1678 3140 3943 osada w gminie Pszonka[16] wieś
  Maciejowice garwoliński siedlecka 1408 2047 2950 osada w gminie Maciejowice[16] wieś
  Stężyca garwoliński siedlecka 1171 1410 2195 osada w gminie Pawłowice[16] wieś
  Głusk lubelski lubelska 799 800 1136 osada w gminie Zemborzyce[17] część m. Lublin (od 1989-01-01)
  Wieniawa lubelski lubelska 1642 3123 4239 osada w gminie Konopnice[17] część m. Lublin (od 1916)
  Bełżyce lubelski lubelska 2188 3182 4700 osada w gminie Bełżyce[17] miasto (od 1958-01-01)
  Piaski lubelski lubelska 2043 3800 4507 osada w gminie Piaski[17] miasto (od 1993-08-11)
  Bychawa lubelski lubelska 1377 2034 3551 osada w gminie Bychawa[17] miasto (od 1958-01-01)
  Biskupice lubelski lubelska 983 1476 2868 osada w gminie Jaszczowi[17] wieś
  Chodel lubelski lubelska 766 1439 2357 osada w gminie Chodel[17] wieś
  Kazimierz nowoaleksandryjski lubelska 2709 3402 5415 osada stanowiąca gminę[17] miasto (od 1927-10-31)
  Kamionka lubartowski lubelska 1759 2485 3266 osada w gminie Kozłowa[17] miasto (od 2021-01-01)
  Michów lubartowski lubelska 1988 2791 3669 osada w gminie Chudo Wola[17] wieś
  Czemierniki lubartowski lubelska 1767 2249 2856 osada w gminie Czemierniki[17] wieś
  Firlej lubartowski lubelska 976 1183 1996 osada w gminie Firlej[17] wieś
  Modliborzyce janowski lubelska 1299 1792 2196 osada w gminie Modliborzyce[17] miasto (od 2014-01-01)
  Zaklików janowski lubelska 2080 2596 4043 osada w gminie Zdziechowice[17] miasto (od 2014-01-01)
  Annopol janowski lubelska 1040 1692 2451 osada w gminie Rachów[17] miasto (od 1996-01-01)
  Urzędów janowski lubelska 2263 991 5386 osada w gminie Urzędów[17] miasto (od 2016-01-01)
  Krzeszów biłgorajski lubelska 1500 1375 2645 osada w gminie Krzeszów[17] wieś
  Józefów biłgorajski lubelska 1078 1115 1804 osada w gminie Aleksandrów[17] miasto (od 1988-01-01)
  Frampol zamojski lubelska 1689 2539 3467 osada w gminie Frampol[17] miasto (od 1993-10-01)
  Goraj zamojski lubelska 1941 1738 3222 osada w gminie Goraj[17] miasto (od 2021-01-01)
  Krasnobród zamojski lubelska 1500 1817 3370 osada w gminie Krasnobród[17] miasto (od 1994-12-30)
  Tarnogóra krasnostawski lubelska 1200 1308 1900 osada w gminie Tarnogóra[17] wieś
  Izbica krasnostawski lubelska 2100 3172 4451 osada w gminie Tarnogóra[17] wieś
  Gorzków krasnostawski lubelska 567 641 1192 osada w gminie Gorzków[17] wieś
  Żółkiewka krasnostawski lubelska 1175 2110 2778 osada w gminie Żółkiewka[17] wieś
  Turobin krasnostawski lubelska 2782 2377 5350 osada w gminie Turobin[17] wieś
  Rejowiec chełmski lubelska 1239 2175 3562 osada w gminie Rejowiec[17] miasto (od 2017-01-01)
  Wojsławice chełmski lubelska 1768 1983 4289 osada w gminie Wojsławice[17] wieś
  Sawin chełmski lubelska 824 1776 2073 osada w gminie Bukowa[17] wieś
  Puchaczew chełmski lubelska 927 1368 1755 osada w gminie Berezina[17] wieś
  Pawłów chełmski lubelska 720 1095 1178 osada w gminie Pawłów[17] wieś
  Uchanie hrubieszowski lubelska 1953 1980 3345 osada w gminie Jarosławiec[17] wieś
  Grabowiec hrubieszowski lubelska 2239 3362 4734 osada w gminie Grabowiec[17] wieś
  Horodło hrubieszowski lubelska 2011 2112 4168 osada w gminie Strzyżów[17] wieś
  Kryłów hrubieszowski lubelska 1608 2314 3937 osada w gminie Kryłów[17] wieś
  Tyszowce tomaszowski lubelska 3286 2201 7620 osada w gminie Tyszowce[17] miasto (od 2000-01-01)
  Komarów tomaszowski lubelska 2034 2618 4456 osada w gminie Komarów[17] wieś
  Łaszczów tomaszowski lubelska 1086 1806 1810 osada w gminie Łaszczów[17] miasto (od 2010-01-01)
  Jarczów tomaszowski lubelska 272 487 477 osada w gminie Jarczów[17] wieś
  Bodzanów płocki płocka 814 1477 1287 osada w gminie Monkolin[18] wieś
  Drobin płocki płocka 1442 2699 4200 osada w gminie Drobin[18] miasto (od 1994-07-01)
  Bielsk płocki płocka 665 1047 1857 osada w gminie Kleniewo[18] wieś
  Sochocin płoński płocka 971 1334 2077 osada w gminie Sochocin[18] miasto (od 2021-01-01)
  Czerwińsk płoński płocka 834 1312 1811 osada w gminie Sielce[18] miasto (od 2020-01-01)
  Nowe Miasto płoński płocka 1879 1870 2335 osada w gminie Modzele[18] wieś
  Skempe lipnowski płocka 1114 1374 1616 osada w gminie Skempe[18] miasto (od 1997-01-01)
  Bobrowniki lipnowski płocka 1207 1124 859 osada w gminie Bobrowniki[18] wieś
  Kikół lipnowski płocka 465 879 692 osada w gminie Kikół[18] wieś
  Kuczbork mławski płocka 642 530 969 osada w gminie Zielena[18] wieś
  Szreńsk mławski płocka 2059 2676 3579 osada w gminie Mostowo[18] wieś
  Radzanów mławski płocka 1043 1485 1050 osada w gminie Ratowo[18] wieś
  Bieżuń sierpecki płocka 2563 2892 4334 osada w gminie Bieżuń[18] miasto (od 1993-12-31)
  Żuromin sierpecki płocka 2195 3119 5910 osada w gminie Żuromin[18] miasto (od 1925-04-01)
  Raciąż sierpecki płocka 1974 4656 4663 osada w gminie Raciąż[18] miasto (od 1922-07-01)
  Janowo przasnyski płocka 2059 1748 2782 osada stanowiąca gminę[18] wieś
  Chorzele przasnyski płocka 2409 3165 5071 osada stanowiąca gminę[18] miasto (od 1919-02-07)
  Dobrzyń nad Drweńcą rypiński płocka 2615 3734 7316 osada stanowiąca gminę[18] część m. Golub-Dobrzyń (od 1951-05-15[19]; miasto 1919–1950)
  Iwanowice kaliski kaliska 734 665 1182 osada w gminie Iwanowice[20] wieś
  Koźminek kaliski kaliska 1657 1720 2615 osada w gminie Koźminek[20] miasto (od 2021-01-01)
  Opatówek kaliski kaliska 1668 1775 1990 osada w gminie Opatówek[20] miasto (od 2017-01-01)
  Staw kaliski kaliska 636 667 940 osada w gminie Staw[20] wieś
  Stawiszyn kaliski kaliska 1800 2206 3729 osada stanowiąca gminę[20] miasto (od 1919-02-07)
  Chocz kaliski kaliska 1271 1587 1981 osada w gminie Chocz[20] miasto (od 2015-01-01)
  Kazimierz słupecki kaliska 1225 1619 2816 osada w gminie Kazimierz[20] wieś
  Skulsk słupecki kaliska 598 738 1572 osada w gminie Skulsk[20] wieś
  Lądek słupecki kaliska 714 864 1208 osada w gminie Ciążeń[20] wieś
  Wilczyn słupecki kaliska 451 609 956 osada w gminie Wilcza Góra[20] wieś
  Kleczew słupecki kaliska 1987 2371 3557 osada w gminie Kleczew[20] miasto (od 1919-02-07)
  Zagórów słupecki kaliska 2532 2980 4543 osada stanowiąca gminę[20] miasto (od 1919-02-07)
  Pyzdry słupecki kaliska 2942 3564 5703 osada stanowiąca gminę[20] miasto (od 1919-02-07)
  Władysławów koniński kaliska 891 885 1606 osada w gminie Władysławów[20] wieś (miasto 1919–1934)
  Golino koniński kaliska 1625 1784 3028 osada w gminie Golino[20] miasto (od 1921-08-01)
  Tuliszków koniński kaliska 1306 1794 2753 osada w gminie Tuliszków[20] miasto (od 1919-02-07)
  Rychwał koniński kaliska 897 920 1563 osada w gminie Dombroszyn[20] miasto (od 1921-08-01)
  Ślesin koniński kaliska 1090 1299 1702 osada w gminie Sławoszewek[20] miasto (od 1921-08-01)
  Brudzew kolski kaliska 1065 889 1459 osada w gminie Brudzew[20] wieś
  Kłodawa kolski kaliska 2487 2945 4878 osada w gminie Kłodawa[20] miasto (od 1925-07-09)
  Grzegorzew kolski kaliska 1144 1485 2351 osada w gminie Krzykosy[20] wieś
  Iźbica kolski kaliska 2345 2488 3230 osada w gminie Iźbica[20] miasto (od 1973-01-01)
  Babiak kolski kaliska 498 610 1108 osada w gminie Lubotyń[20] wieś
  Brdów kolski kaliska 861 838 919 osada w gminie Lubotyń[20] wieś
  Sompolno kolski kaliska 2050 2848 4179 osada w gminie Lubstów[20] miasto (od 1973-01-01)
  Grabów łęczycki kaliska 1023 1054 1500 osada w gminie Grabów[20] wieś
  Piątek łęczycki kaliska 2097 2325 3379 osada w gminie Piątek[20] miasto (od 2020-01-01)
  Poddembice łęczycki kaliska 2446 2724 2834 osada w gminie Poddembice[20] miasto (od 1934-04-09)
  Parzenczew łęczycki kaliska 1208 984 1218 osada w gminie Puskowice[20] wieś
  Uniejów turecki kaliska 2202 2681 3378 osada stanowiąca gminę[20] miasto (od 1919-02-07)
  Dobra turecki kaliska 2720 2719 3893 osada stanowiąca gminę[20] miasto (od 1919-02-07)
  Szadek sieradzki kaliska 2130 1329 3246 osada w gminie Szadek[20] miasto (od 1919-02-07)
  Złoczew sieradzki kaliska 1831 2301 3158 osada stanowiąca gminę[20] miasto (od 1919-02-07)
  Burzenin sieradzki kaliska 833 929 1444 osada w gminie Majaczewice[20] wieś
  Wieruszew wieluński kaliska 2758 4374 8086 osada stanowiąca gminę[20] miasto (od 1919-02-07)
  Bolesławiec wieluński kaliska 1301 1348 1951 osada w gminie Bolesławiec[20] wieś
  Praszka wieluński kaliska 2295 3131 5262 osada w gminie Praszka[20] miasto (od 1919-02-07)
  Lututów wieluński kaliska 536 1445 2168 osada w gminie Lututów[20] miasto (od 2020-01-01)
  Działoszyn wieluński kaliska 3796 4082 7431 osada w gminie Działoszyn[20] miasto (od 1993-12-31)
  Sulejów piotrkowski piotrkowska 1641 4636 5284 osada w gminie Łęczno[21] miasto (od 1927-02-14)
  Grocholice piotrkowski piotrkowska 1481 993 1023 osada w gminie Łękawa[21] część m. Bełchatów (od 1977-02-01)
  Kamieńsk piotrkowski piotrkowska 1387 1851 3027 osada w gminie Kamieńsk[21] miasto (od 1993-12-31)
  Będków brzeziński piotrkowska 687 626 898 osada w gminie Będków[21] wieś
  Ujazd brzeziński piotrkowska 1220 1595 2291 osada w gminie Łaziska[21] wieś
  Jeżów brzeziński piotrkowska 1340 1935 2673 osada w gminie Popień[21] wieś
  Biała rawski piotrkowska 1547 1064 2398 osada w gminie Marjanów[21] miasto (od 1925-10-01)
  Inowłódz rawski piotrkowska 1037 1170 2192 osada w gminie Lubochnia[21] wieś
  Kazimierz łódzki piotrkowska 380 499 784 osada w gminie Babice[21] wieś
  Rzgów łódzki piotrkowska 1300 1631 2091 osada w gminie Gospodarz[21] miasto (od 2006-01-01)
  Szczerców łaski piotrkowska 1451 1409 4514 osada w gminie Dzbanki[21] wieś
  Pajenczno radomszczański piotrkowska 2171 2087 2712 osada w gminie Pajenczno[21] miasto (od 1958-01-01)
  Brzeźnice radomszczański piotrkowska 1276 1563 1866 osada w gminie Dworszowice[21] wieś
  Pławno radomszczański piotrkowska 1444 1436 3591 osada w gminie Gidle[21] wieś
  Koniecpol radomszczański piotrkowska 2134 1968 2880 osada w gminie Koniecpol[21] miasto (od 1927-04-01)
  Kłobuck częstochowski piotrkowska 2029 3576 3778 osada w gminie Kamyk[21] miasto (od 1919-02-07)
  Mstów częstochowski piotrkowska 1361 1714 2743 osada w gminie Wancerzew[21] wieś
  Olsztyn częstochowski piotrkowska 697 747 1028 osada w gminie Olsztyn[21] wieś
  Janów częstochowski piotrkowska 1013 1083 1649 osada w gminie Potok Złoty[21] wieś
  Siewierz będziński piotrkowska 1707 2087 2985 osada w gminie Sulików[21] miasto (od 1962-07-18)
  Mrzygłód będziński piotrkowska 1156 1173 1970 osada w gminie Poremba Mrzygłodzka[21] część m. Myszków (od 1983-12-01)
  Włodowice będziński piotrkowska 1006 1214 2095 osada w gminie Włodowice[21] wieś
  Czeladź będziński piotrkowska 1859 5978 8188 osada w gminie Gzichów[21] miasto (od 1919-02-07)
  Wizna łomżyński łomżyńska 2428 2877 3095 osada w gminie Borzejewo[22] wieś
  Zambrów łomżyński łomżyńska 2275 5200 4465 osada w gminie Zambrów[22] miasto (od 1919-02-07)
  Nowogród łomżyński łomżyńska 2730 3029 3433 osada stanowiąca gminę[22] miasto (od 1927-02-11)
  Mazowieck wysokomazowiecki łomżyńska 2403 3246 2894 osada w gminie Mazowieck[22] miasto (od 1919-02-07)
  Sokoły wysokomazowiecki łomżyńska 1889 2056 4219 osada w gminie Sokoły[22] wieś (miasto 1919–1950)
  Ciechanowiec wysokomazowiecki łomżyńska 1799 3230 5094 osada w gminie Klukowo[22] część m. Ciechanowiec (od 1938-01-01)
  Brok ostrowski łomżyńska 2119 2657 2564 osada w gminie Orło[22] miasto (od 1922-03-01)
  Andrzejów ostrowski łomżyńska 1057 1448 2405 osada w gminie Warchoły[22] wieś
  Nur ostrowski łomżyńska 1145 2133 1563 osada w gminie Nur[22] wieś
  Serock pułtuski łomżyńska 2059 3916 5166 osada w gminie Zegrze[22] miasto (od 1923-01-01)
  Wyszków pułtuski łomżyńska 2431 5038 6298 osada w gminie Wyszków nad Bugiem[22] miasto (od 1919-02-07)
  Różan makowski łomżyńska 1896 3721 4435 osada w gminie Sieluń[22] miasto (od 1919-02-07)
  Krasnosielc makowski łomżyńska 1270 2110 2782 osada w gminie Krasnosielc[22] wieś
  Myszyniec ostrołęcki łomżyńska 2216 2992 3689 osada w gminie Myszyniec[22] miasto (od 1993-08-11)
  Grajewo szczuczyński łomżyńska 2791 7651 8558 osada w gminie Bogusze[22] miasto (od 1919-02-07)
  Wąsosz szczuczyński łomżyńska 1592 1941 1628 osada w gminie Wąsosz[22] wieś
  Radziłów szczuczyński łomżyńska 1920 2019 2796 osada w gminie Radziłów[22] wieś
  Wisztyniec wyłkowyski suwalska 4015 2468 4100 osada w gminie Wisztyniec[23] miasteczko, Litwa
  Sereje sejneński suwalska 2940 2664 3250 osada w gminie Sereje[23] miasteczko, Litwa
  Łoździeje sejneński suwalska 3116 2538 3940 osada stanowiąca gminę[23] miasto (od 1946-08-03), Litwa
  Balwierzyszki mariampolski suwalska 2112 2043 1496 osada w gminie Balwierzyszki[23] miasteczko, Litwa
  Pilwiszki mariampolski suwalska 2081 2335 2300 osada w gminie Pilwiszki[23] miasteczko, Litwa
  Ludwinów kalwaryjski suwalska 1779 1098 3100 osada w gminie Ludwinów[23] miasteczko, Litwa
  Simno kalwaryjski suwalska 1524 1443 1960 osada w gminie Simno[23] miasto (od 1956-12-28), Litwa
  Olita kalwaryjski suwalska 850 1435 960 osada w gminie Olita[23] miasto (od 1977-03-30), Litwa
  Raczki augustowski suwalska 2198 1926 2751 osada w gminie Dowspuda[23] wieś
  Sopoćkinie augustowski suwalska 2202 2500 4563 osada w gminie Wołowiczowce[23] osiedle typu miejskiego, Białoruś
  Lipsk augustowski suwalska 1813 1518 1806 osada w gminie Petropawłowsk[23] miasto (od 1983-10-01)
  Bakałarzew suwalski suwalska 1473 974 1155 osada w gminie Wólka[23] wieś
  Filipów suwalski suwalska 2988 2024 2266 osada w gminie Filipów[23] wieś
  Przerośl suwalski suwalska 1740 1690 2427 osada w gminie Przerośl[23] wieś
  Wiżajny suwalski suwalska 2274 1550 1867 osada w gminie Wiżajny[23] wieś
  Końskowola puławski lubelska 2721 2773 4865 osada stanowiąca gminę[24] wieś
  Baranów puławski lubelska 1817 2381 3089 osada w gminie Baranów[24] wieś
  Józefów puławski lubelska 1946 2674 5662 osada w gminie Józefów[24] miasto (od 2018-01-01)
  Opole puławski lubelska 3128 5000 7835 osada w gminie Opole[24] miasto (od 1957-01-01)
  Wąwolnica puławski lubelska 1595 2353 3370 osada w gminie Drzewce[24] wieś
  Bobrowniki puławski lubelska 1369 1273 2087 osada w gminie Irena[24] wieś
  Kurów puławski lubelska 3004 3980 5818 osada w gminie Kurów[24] wieś
  Markuszów puławski lubelska 1268 1732 1566 osada w gminie Markuszów[24] wieś
  Wolbórz piotrkowski piotrkowska 2036 1705 2534 osada w gminie Bogusławice[25] miasto (od 2011-01-01)
  Rozprza piotrkowski piotrkowska 537 901 1430 osada w gminie Rozprza[25] wieś
  Bełchatów piotrkowski piotrkowska 1659 3859 5685 osada w gminie Bełchatówek[25] miasto (od 1925-01-01)
  Stryków brzeziński piotrkowska 2725 3053 4174 osada w gminie Dobra[25] miasto (od 1923-03-01)
  Główno brzeziński piotrkowska 1755 2165 3893 osada w gminie Bratoszewice[25] miasto (od 1925-01-14)
  Nowe Miasto rawski piotrkowska 2361 3276 4979 osada w gminie Góra[25] miasto (od 1916-08-18)
  Aleksandrów łódzki piotrkowska 3633 5992 11464 osada w gminie Brużnica[25] miasto (od 1924-03-05)
  Konstantynów łódzki piotrkowska 3791 5582 8649 osada w gminie Rżew[25] miasto (od 1924-01-01)
  Tuszyn łódzki piotrkowska 2366 2583 3813 osada w gminie Górki[25] miasto (od 1924-01-01)
  Widawa łaski piotrkowska 2442 1632 4480 osada w gminie Dombrowa Widawska[25] wieś
  Lutomiersk łaski piotrkowska 2133 2358 3007 osada w gminie Lutomiersk[25] wieś
  Przyrów częstochowski piotrkowska 2206 2329 4330 osada stanowiąca gminę[25] wieś
  Krzepice częstochowski piotrkowska 2303 3220 4589 osada stanowiąca gminę[25] miasto (od 1919-02-07)
  Modrzejewo będziński piotrkowska 527 1358 3300 osada w gminie Zagórze Olkuskie[25] część m. Sosnowiec (od 1915)
  Koziegłowy będziński piotrkowska 1958 2101 3157 osada w gminie Rudnik Wielki[25] miasto (od 1950-01-01)
  Żarki będziński piotrkowska 3759 4073 5427 osada w gminie Żarki[25] miasto (od 1949-07-01)
  Okuniew warszawski warszawska 736 1119 1415 osada w gminie Okuniew[26] wieś
  Piaseczno warszawski warszawska 1586 2760 3758 osada stanowiąca gminę[26] miasto (od 1916-12-10)
  Latowicz miński warszawska 1322 1884 2461 osada stanowiąca gminę[26] wieś
  Stanisławów miński warszawska 1317 2083 2391 osada stanowiąca gminę[26] wieś
  Karczew miński warszawska 1751 2861 2512 osada w gminie Otwock[26] miasto (od 1959-12-31)
  Kołbiel miński warszawska 1081 2164 3013 osada w gminie Rudno[26] wieś
  Cegłów miński warszawska 377 546 1034 osada w gminie Mienia[26] wieś
  Czersk górnokalwaryjski warszawska 439 851 866 osada w gminie Machcin[26] wieś
  Mogielnica grójecki warszawska 2420 4100 6191 osada stanowiąca gminę[26] miasto (od 1919-02-07)
  Goszczyn grójecki warszawska 820 982 1476 osada w gminie Rykały[26] wieś
  Przybyszew grójecki warszawska 1029 1152 1711 osada w gminie Borowe[26] wieś
  Tarczyn grójecki warszawska 1461 2117 3078 osada w gminie Komorniki[26] miasto (od 2003-01-01)
  Wiskitki błoński warszawska 2128 3060 4372 osada stanowiąca gminę[26] miasto (od 2021-01-01)
  Nadarzyn błoński warszawska 1099 1422 2532 osada w gminie Młochów[26] wieś
  Bielawa łowicki warszawska 761 626 1220 osada w gminie Walewice[26] wieś
  Bolimów łowicki warszawska 1097 1430 2342 osada w gminie Bolimów[26] wieś
  Iłów sochaczewski warszawska 493 588 708 osada w gminie Iłów[26] wieś
  Osmolin gostyniński warszawska 465 718 618 osada w gminie Sanniki[26] wieś
  Dombrowice kutnowski warszawska 1800 1865 3213 osada w gminie Wiejsko-Dombrowickiej[26] wieś
  Żychlin kutnowski warszawska 2000 4840 5901 osada w gminie Żychlin[26] miasto (od 1924-01-01)
  Kowal włocławski warszawska 3385 3993 6335 osada stanowiąca gminę[26] miasto (od 1919-02-07)
  Lubraniec włocławski warszawska 2159 2126 2242 osada w gminie Piaski[26] miasto (od 1919-02-07)
  Przedecz włocławski warszawska 2174 2728 2776 osada w gminie Przedecz[26] miasto (od 1919-02-07)
  Lubień włocławski warszawska 1041 1230 1617 osada w gminie Lubień[26] miasto (od 1919-02-07)
  Radziejew radziejowski warszawska 1509 2293 2782 osada w gminie Piotrkowo[26] miasto (od 1919-02-07)
  Służewo radziejowski warszawska 1400 1509 1846 osada w gminie Służewo[26] wieś
  Raciąż radziejowski warszawska 877 825 1562 osada w gminie Ciechocinek[26] wieś
  Tarnogród biłgorajski lubelska 4652 5139 6574 osada stanowiąca gminę[27] miasto (od 1987-01-01)
  Klimontów sandomierski radomska 2673 3407 4830 osada w gminie Penchów[28] miasto (od 2020-01-01)
  Sapierzyszki mariampolski suwalska 386 547 602 osada w gminie Aleksota[29] miasteczko, Litwa
  Poniemoń mariampolski suwalska 898 1575 2080 osada w gminie Poniemoń-Pożajście[29] część m. Kowno (od 1931), Litwa
  Sudargi władysławowski suwalska 905 901 1040 osada w gminie Kidule[29] wieś, Litwa
  Sterdyń sokołowski siedlecka 369 744 1192 osada w gminie Sterdyń[30] wieś
  Kossów sokołowski siedlecka 1065 1295 1757 osada w gminie Kossów[30] miasto (od 2000-01-01)
  Rajgród szczuczyński łomżyńska 3153 3005 4260 osada stanowiąca gminę[31] miasto (od 1924-01-01)
  Śniadowo łomżyński łomżyńska 1358 1421 2016 osada w gminie Śniadowo[31] wieś
  Czyżew ostrowski łomżyńska 1592 1785 2043 osada w gminie Dmochy-Glinki[31] miasto (od 2011-01-01)
  Jadów radzymiński warszawska 1051 1797 1960 osada w gminie Jadów[32] wieś
  Siennica miński warszawska 348 938 1256 osada w gminie Siennica[32] wieś
  Kiernozia gostyniński warszawska 468 536 387 osada w gminie Kiernozia[32] wieś
  Osienciny radziejowski warszawska 737 840 1081 osada w gminie Osienciny[32] wieś
  Sobota łowicki warszawska 670 669 1356 osada w gminie Bielawy[32] wieś
  Grodisk błoński warszawska 1663 2814 3542 osada w gminie Grodisk[32] miasto (od 1919-02-07)
  Chodecz włocławski warszawska 1020 1358 1420 osada w gminie Chodecz[32] miasto (od 1921-08-01)
  Piotrkowo radziejowski warszawska 827 861 1299 osada w gminie Grodowo[32] miasto (od 1998-01-01)
  Krośniewice kutnowski warszawska 1490 2162 2761 osada w gminie Krośniewice[32] miasto (od 1926-09-01)
  Stawiski kolneński łomżyńska 3524 3339 4639 osada w gminie Stawiski[33] miasto (od 1919-02-07)

Osady utworzone po 1870Edytuj

W ramach korekty reformy miejskiej z 1869–1870 utworzono jeszcze dwie osady ze zdegradowanych miast: Górę Kalwarię w 1883 r. i Zawichost w 1888 r. Ponadto, utworzono dodatkowo 6 osad miejskich z miejscowości formalnie wiejskich: Targówek (ok. 1889), Łapy (1903), Kamienną (1905), Sztabin (1907, jako Krasnybór), Ciechocinek (1908) i Ochotę (1910)[1].

Herb Osada Powiat Gubernia Data utworzenia Status tuż po zmianie Status obecnie
  Góra Kalwaria grójecki warszawska 1883-12-13[34] osada stanowiąca gminę miasto (od 1919-02-07)
  Zawichost sandomierski radomska 1888-07-26[34] osada stanowiąca gminę miasto (od 1926-01-01)
  Targówek warszawski warszawska ok. 1889[35] osada w gminie Bródno część m. Warszawa (od 6 lutego 1890[36])
  Łapy mazowiecki łomżyńska 1903-09-18[34] osada w gminie Poświętne miasto (od 1925-01-01)
  Kamienna konecki radomska 1905-10-14[34] osada stanowiąca gminę część m. Kamienna (od 1923[37])
  Sztabin augustowski suwalska 1907[34] osada w gminie Sztabin wieś
  Ciechocinek nieszawski warszawska 1908-11-04[34] osada w gminie Raciążek miasto (od 1919-02-07)
  Ochota warszawski warszawska 1910-07-29[38][34] osada w gminie Czyste część m. Warszawa (od 1916-04-08)

Maksymalną ilość osad (nazywanych już pod koniec mianem miasteczek) uzyskano w 1914 roku: było ich aż 359[39][40]. Następnie ich ilość zaczęła stopniowo maleć, a od 1910 roku nie utworzono już ani jednej osady.

Podczas I wojny światowej zbiór osad uległ szeregowi zmian[1].

Rozwój osad po odzyskaniu przez Polskę niepodległościEdytuj

Koncepcja osady utrzymała się po odzyskaniu niepodległości przez Polskę w 1918 r. aż do reformy 1933–1934, kiedy to została formalnie zlikwidowana. W 1918 roku na terenie Polski było 337 osad miejskich, zamieszkanych przez około 575 tys. osób. Do 1933 r. władze polskie przywróciły bądź nadały po raz pierwszy prawa miejskie 76 osadom miejskim. W 1933 r. na terenie b. Kongresówki znajdowało się 261 osad miejskich. Ostatnią zlikwidowaną osadą były Poddębice, którym nadano status gminy miejskiej 9 kwietnia 1934.[1]

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e Dymitrow, M. (2015). The concept of urbanity in light of the municipal reform in interwar Poland / Pojęcie miejskości w świetle reformy gminnej w Polsce międzywojennej, [w:] Krzysztofik, R., & Dymitrow, M. (Eds.), Degraded and restituted towns in Poland: Origins, development, problems / Miasta zdegradowane i restytuowane w Polsce. Geneza, rozwój, problemy. Gothenburg: University of Gothenburg, pp. 61–63 / 65–115.
  2. Od 1870 w gminie Irena
  3. Od 1868 w gminie Chojany
  4. Od 1869 w gminie Kibarty
  5. Postanowienie Xsięcia Namiestnika Królewskiego Nr 15,043 z dn. 10 kwietnia 1821; wg Wykazu Miast w Królstwie Polskiem na wieyskie osady zamienionych od dn. 1 lutego 1820 r., to iest od daty ustanowienia Kommissyi dla Miast; w Aktach Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych (KRSW) nr 201, k. 44 w Archiwum Głónych Akt Dawnych w Warszawie (AGAD)
  6. Postanowienie Xsięcia Namiestnika Królewskiego Nr 3,937 z dn. 16 lipca 1822; wg Wykazu Miast w Królstwie Polskiem na wieyskie osady zamienionych od dn. 1 lutego 1820 r., to iest od daty ustanowienia Kommissyi dla Miast; w Aktach Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych (KRSW) nr 201, k. 44 w Archiwum Głónych Akt Dawnych w Warszawie (AGAD)
  7. Postanowienie Xsięcia Namiestnika Królewskiego Nr 6,590 z dn. 19 listopada 1822; wg Wykazu Miast w Królstwie Polskiem na wieyskie osady zamienionych od dn. 1 lutego 1820 r., to iest od daty ustanowienia Kommissyi dla Miast; w Aktach Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych (KRSW) nr 201, k. 44 w Archiwum Głónych Akt Dawnych w Warszawie (AGAD)
  8. Ukaz o przemianowaniu na osady niektórych miast w guberniach Królestwa Polskiego z dnia 1 (13) lipca 1869 r. (Dz. pr. t. 69, s. 245)
  9. Krótka statystyka Gubernji Królestwa Polskiego obejmująca rozległość i ludność tychże Gubernji oraz wykaz osad i gmin. Przedruk uzupełniony ze Skorowidza do Dziennika Praw, wydanego w połowie 1870 r./ Warszawa 1870
  10. Населенные места Российской империи в 500 и более жителей с указанием всего наличного в них населения и числа жителей преобладающих вероисповеданий, по данным первой всеобщей переписи населения 1897 г.
  11. GUS, 1921, Rocznik statystyki Rzeczypospolitej Polskiej, Rok wydania I 1920/21. Część I. GUS, Warszawa.
  12. a b c d e f g h i j k l m n o p q r Postanowienie Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim z dnia 17 (29) października 1869 r. o przemianowaniu na osady niektórych miast w gubernji radomskiej (Dz. pr. t. 69, s. 415)
  13. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag Postanowienie Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim z dnia 24 października (5 listopada) 1869 r. o przemianowaniu na osady niektórych miast w gubernji radomskiej (Dz. pr. t. 69, s. 419)
  14. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah Postanowienie Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim z dnia 7 (19) listopada 1869 r. o przemianowaniu na osady niektórych miast w gubernji kieleckiej (Dz. pr. t. 69, s. 425)
  15. 1 lutego 1977 włączone do Dąbrowy Górniczej
  16. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac Postanowienie Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim z dnia 12 (24) grudnia 1869 r. o przemianowaniu na osady niektórych miast w gubernji siedleckiej (Dz. pr. t. 69, s. 461)
  17. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am Postanowienie Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim z dnia 19 (31) grudnia 1869 r. o przemianowaniu na osady niektórych miast w gubernji lubelskiej (Dz. pr. t. 69, s. 465)
  18. a b c d e f g h i j k l m n o p q r Postanowienie Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim z dnia 19 (31) grudnia 1869 r. o przemianowaniu na osady niektórych miast w gubernji płockiej (Dz. pr. t. 69, s. 471)
  19. De facto od 1941
  20. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am Postanowienie Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim z dnia 30 grudnia 1869 r. (11 stycznia 1870 r.) o przemianowaniu na osady niektórych miast w gubernji kaliskiej (Dz. pr. t. 70, s. 67)
  21. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w Postanowienie Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim z dnia 23 stycznia (4 lutego) 1870 r. o przemianowaniu na osady niektórych miast w gubernji petrokowskiej (Dz. pr. t. 70, s. 77)
  22. a b c d e f g h i j k l m n o p q Postanowienie Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim z dnia 30 stycznia (11 lutego) 1870 r. o przemianowaniu na osady niektórych miast w gubernji łomżyńskiej (Dz. pr. t. 70, s. 81)
  23. a b c d e f g h i j k l m n o Postanowienie Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim z dnia 27 lutego (11 marca) 1870 r. o przemianowaniu na osady niektórych miast w gubernji suwałkskiej (Dz. pr. t. 70, s. 93)
  24. a b c d e f g h Postanowienie Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim z dnia 6 (18) marca 1870 r. o przemianowaniu na osady niektórych miast w gubernji lubelskiej (Dz. pr. t. 70, s. 97)
  25. a b c d e f g h i j k l m n o p Postanowienie Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim z dnia 20 marca (1 kwietnia) 1870 r. o przemianowaniu na osady niektórych miast w gubernji petrokowskiej (Dz. pr. t. 70, s. 123)
  26. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa Postanowienie Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim z dnia 20 marca (1 kwietnia) 1870 r. o przemianowaniu na osady niektórych miast w gubernji warszawskiej (Dz. pr. t. 70, s. 127)
  27. Postanowienie Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim z dnia 15 (27) maja 1870 r. o przemianowaniu miasta Tarnogrodu na osadę (Dz. pr. t. 70, s. 159)
  28. Postanowienie Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim z dnia 21 kwietnia (3 maja) 1870 r. o przemianowaniu miasta Klimontowa na osadę (Dz. pr. t. 70, s. 167)
  29. a b c Postanowienie Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim z dnia 3 (15) lipca 1870 r. o przemianowaniu na osady niektórych miast w gubernji suwałkskiej (Dz. pr. t. 70, s. 189)
  30. a b Postanowienie Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim z dnia 17 (29) lipca 1870 r. o przemianowaniu 2-ch miast w gubernji siedleckiej na osady (Dz. pr. t. 70, s. 193)
  31. a b c Postanowienie Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim z dnia 28 sierpnia (9 września) 1870 r. o przemianowaniu na osady niektórych miast w gubernji łomżyńskiej (Dz. pr. t. 70, s. 367)
  32. a b c d e f g h i Postanowienie Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim z dnia 28 sierpnia (9 września) 1870 r. o przemianowaniu na osady niektórych miast w gubernji warszawskiej (Dz. pr. t. 70, s. 369)
  33. Postanowienie Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim z dnia 30 października (12 listopada) 1870 r. o przemianowaniu na osadę m. Stawiski (Dz. pr. t. 70, s. 461)
  34. a b c d e f g Gajewski M 1964. Zmiany administracyjne miast i osiedli 1918–1963. GUS, Warsaw.
  35. Jelonek - Dokumentacja Geograficzna
  36. Gawryszewski LUDNOŚĆ WARSZAWY W XX WIEKU
  37. W 1928 przemianowane na Skarżysko-Kamienna
  38. SUiRP Oddz. 1 Nr 150 paragraf 1541
  39. Rocznik Statystyczny Królestwa Polskiego z uwzględnieniem innych ziem polskich
  40. Publikacja, aczkolwiek z 1914 roku, wymienia liczbę 358, ponieważ podaje dane według stanu z początku 1910 roku, nie uwzględniając przez to Ochoty.