Osobowość

Osobowość – wewnętrzny system regulacji pozwalający na adaptację i wewnętrzną integrację myśli, uczuć i zachowania w określonym środowisku w wymiarze czasowym (poczucie stabilności). Jest to zespół względnie trwałych cech lub dyspozycji psychicznych jednostki, różniących ją od innych jednostek.

Osobowość – stosunkowo stałe cechy, dyspozycje czy właściwości jednostki, które nadają względną spójność jej zachowaniu.

Osobowość jest także definiowana jako charakterystyczny, względnie stały sposób reagowania jednostki na środowisko społeczno-przyrodnicze, a także sposób wchodzenia z nim w interakcje.

Osobowość – zespół stałych i zmiennych cech psychofizycznych, które są związane z wszystkimi działaniami, doznaniami i potrzebami osoby na poziomie fizjologicznym, charakteru, intelektu i duchowym[1].

Nie jest jedynym wyznacznikiem działania – to, co i jak człowiek robi, zależy też od doraźnego stanu fizycznego i psychicznego, emocji, stopnia przygotowania do danego działania, motywacji, wiedzy i umiejętności czy warunków aktualnej sytuacji. Przykładowo analizy tego jak dobrze można przewidywać poziom wykonania pracy (ang. job performance) na podstawie testów osobowości, prowadzone w ramach najlepiej przebadanego w środowisku biznesowym modelu osobowości tzw. Wielkiej Piątki pokazały, że w zestawieniu z testami zdolności poznawczych (ang. General Mental Abilities), osobowości ma relatywnie niską wartość predykcyjną. Najsilniej powiązana z jakością pracy cecha osobowości - summieności zwiększała trafność predykcyjną o ok 8%, a otwartość na doświadczenia o ok 6% pozostałe cechy, czyli ekstrawersja, ugodowość i stabilność emocjonalna pozwalały poprawić jakość przewidywania o mniej niż ok 1% zmienności w zakresie poziomu wykonania pracy[2][3]. Oznacza to, że mając jedynie wynik w teście osobowości pracownika, nie jesteśmy w stanie dokładnie przewidzieć, jak pracownik ten będzie się w pracy zachowywał[4].

Rozwój osobowościEdytuj

Osobowość kształtowana jest przez całe życie, szczególnie w okresie dzieciństwa oraz młodości poprzez wpływ bodźców zewnętrznych w procesie socjalizacji, a także własnej aktywności jednostki. Istotną rolę odgrywają tu również wrodzone cechy biofizyczne. Kształtuje się przez doświadczenia, kontakty z osobami znaczącymi dla danej jednostki, role społeczne pełnione przez daną osobę, a także wydarzenia powtarzające się lub wyjątkowo silne.

Rozwija się stopniowo. W rezultacie utworzenia się osobowości człowiek osiąga zdolność przetwarzania napływających informacji, dzięki czemu tworzy sobie obraz świata i siebie, integruje techniki i sposoby ustosunkowania się do przedmiotów, osób, sytuacji, przez co jego zachowanie nabiera cech stałości i powtarzalności. Za przejaw zatrzymania rozwoju osobowości jednostki, uważa się nerwicę[5].

Mimo że teorie cech osobowości zakładają często ich znaczną niezmienność w dorosłości, część badań empirycznych wskazuje, że w cyklu życia[6], lub np. w rezultacie psychoterapii[7] bądź traumatycznych urazów, jak ilustruje przypadek Phineasa Gage'a, cechy te mogą jednak ulegać poważnym zmianom.

Teorie osobowościEdytuj

Teorie osobowości są ogólnymi teoriami zachowania. Tym odróżniają się od większości innych teorii psychologicznych, takich jak np. teorie spostrzegania, teorie uczenia się, teorie rozróżniania bodźców, które są teoriami jednej dziedziny i ograniczają się do mniejszego zakresu zachowań[8].

Różnorodne poglądy na konstrukcję osobowości człowieka doprowadziły do powstania licznych teorii:

Typy osobowości według modelu DISCEdytuj

Model zakłada 4 główne typu osobowości[9]:

  1. Osobowość dominująca - charakteryzuje osobę aktywną i zorientowaną na zadania. Taka osobowość jest pobudzana przez wyzwania. Nie mają zdolności koncentrowania się na powtarzalnych zadaniach.
  2. Osobowość inicjatywna - profil tej osoby jest aktywny i nakierowany na ludzi. Brakuje im zdolności organizowania pracy, szczególnie prioretyzacji zdań, skrupulatności, koncentracji. Łatwo nawiązuje kontakty, jest empatyczna, ma zdolności perswazyjne i potrafi motywować innych.
  3. Osobowość stała - osobowość nastawiona na ludzi i reaktywna. Chętnie współpracuje z innymi lecz wolą mieć stałych współpracowników. Są skrupulatne w przestrzeganiu procedur. Brakuje im zdolności szybkiej adaptacji do zmian. Umiejętności naturalne to zdolność do aktywnego słuchania, wytrwałość w dążeniu do celu, lojalność i cierpliwość.
  4. Osobowość skrupulatna - nakierowana na zadania i reaktywna. Liczy się dokładność i jakość wykonanej pracy. Opanowana i krytyczna. Umiejętności naturalne to dyplomacja, rzeczowa argumentacja, organizowanie i planowanie pracy.

Narzędzia służące do badania i opisu osobowościEdytuj

W praktyce terapeutycznej i naukowo-badawczej wykorzystywany jest szereg narzędzi psychometrycznych, które służą do badania i opisu osobowości. Ułatwiają one diagnostykę i różnicowanie, jak również pozwalają na monitorowanie zmian dotyczących równych aspektów osobowości. Do często stosowanych narzędzi tego typu należą: Minnesocki Wielowymiarowy Inwentarz Osobowości MMPI-2, Inwentarz Osobowości NEO-FFI, Kwestionariusz Osobowości Eysencka EPQ-R, Kwestionariusz osobowości nerwicowej KON-2006, Kwestionariusz osobowości Cattela 16PF, Lista Przymiotnikowa ACL[10][11][12].

Dostępne są także darmowe lub częściowo darmowe (np: do celów badawczych, niekomercyjnych) testy osobowości o rzetelnym podłożu naukowym np: HEXACO-PI-R[13], International Personality Item Pool (IPIP)[14], TEN ITEM PERSONALITY MEASURE (TIPI)[15], The BFI-10[16],INTERNATIONAL PERSONALITY ITEM POOL POLISH VERSION[17].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Odkryj swoją osobowość i stwórz strategię negocjacji na miarę jej potrzeb. W: Adrian Horzyk: NEGOCJACJE. Sprawdzone Strategie.. Wyd. 1. Warszawa: EDGARD, 2012, s. 192, seria: Samo Sedno. ISBN 978-83-7788-168-2.
  2. F.L. Schmidt, J.E. Hunter, The validity and utility of selection methods in personnel psychology: Practical and theoretical implications of 85 years of research findings., „Psychological Bulletin”, 124 (2), 1998, DOI10.1037/0033-2909.124.2.262.
  3. Frank L. Schmidt, In-Sue Oh, Jonathan A. Shaffer, The Validity and Utility of Selection Methods in Personnel Psychology: Practical and Theoretical Implications of 100 Years of Research Findings, „Working Paper”, 2016, DOIDOI:10.13140/RG.2.2.18843.26400.
  4. r, Czy testy osobowości w biznesie to strata czasu i pieniędzy?, Evidence-Based HR, 27 lipca 2021 [dostęp 2021-07-29] (ang.).
  5. Ole Vedfelt: Kobiecość w mężczyźnie. Piotr Billig (tł.). Wyd. 2. Warszawa: ENETEIA Wydawnictwo Psychologii i Kultury, 2004, s. 22, seria: Biblioteka jungowska. ISBN 83-85713-46-8.
  6. Mathew A. Harris i inni, Personality Stability From Age 14 to Age 77 Years, „Psychology and Aging”, 31 (8), 2017, s. 862–874, DOI10.1037/pag0000133, ISSN 0882-7974, PMID27929341, PMCIDPMC5144810 [dostęp 2017-02-09].
  7. Brent W. Roberts i inni, A systematic review of personality trait change through intervention., „Psychological Bulletin”, 143 (2), s. 117–141, DOI10.1037/bul0000088 [dostęp 2017-02-09].
  8. Hall S., Lindzey G. Teorie osobowości PWN 1990, ​ISBN 83-01-09240-8​, s. 27.
  9. Project Management - efektywne zarządzanie przedsięwzięciami. Tom II., Warszawa: WEKA - Wydawnictwo Informacji Zawodowej, 2002.
  10. Camara, W. J., Nathan, J. S., & Puente, A. E. (2000). "Psychological test usage: Implications in professional psychology"Professional Psychology: Research and Practice 31 (2): 141–154.doi:10.1037/0735-7028.31.2.141. [dostęp 2014-01-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-01-04)].
  11. Butcher, J. N., & Williams, C. L. (2009). "Personality assessment with the mmpi-2: historical roots, international adaptations, and current challenges"Applied Psychology: Health and Well-Being 1(1): 105–135. doi:10.1111/j.1758-0854.2008.01007
  12. Aleksandrowicz JW, Klasa K, Sobański JA, Stolarska D. Kwestionariusz osobowości nerwicowej. KON-2006. Psychiatria Polska. 2007; 41(6): 759-78 
  13. The HEXACO Personality Inventory - Revised, hexaco.org [dostęp 2021-07-29].
  14. IPIP Home, ipip.ori.org [dostęp 2021-07-29].
  15. Ten Item Personality Measure (TIPI) | Gosling, gosling.psy.utexas.edu [dostęp 2021-07-29] (ang.).
  16. GESIS - Leibniz-Institut für Sozialwissenschaften, www.gesis.org [dostęp 2021-07-29] (niem.).
  17. IPIP Polish Version, www.ipip.uksw.edu.pl [dostęp 2021-07-29].

BibliografiaEdytuj

  • Krystyna Skarżyńska, Encyklopedia organizacji i zarządzania, Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 1981.
  • Paul Costa i Robert McCrae, Osobowość dorosłego człowieka, Wydawnictwo WAM, Kraków 2005