Ostatnia rodzina

polski film fabularny

Ostatnia rodzina – polski film biograficzny z 2016 roku w reżyserii Jana P. Matuszyńskiego, według scenariusza Roberta Bolesty opartego na losach Zdzisława, Tomasza i Zofii Beksińskich[1], z Andrzejem Sewerynem, Dawidem Ogrodnikiem i Aleksandrą Konieczną w rolach głównych. Film ukazuje losy rodziny Beksińskich w latach 1977–2005, do momentu morderstwa popełnionego na Zdzisławie w jego własnym mieszkaniu.

Ostatnia rodzina
Ilustracja
Widok z okna Zdzisława Beksińskiego na warszawskim Mokotowie, rekonstrukcja z Muzeum Historycznego w Sanoku wykorzystana podczas pracy nad filmem
Gatunek film biograficzny
Rok produkcji 2016
Data premiery 30 września 2016
Kraj produkcji  Polska
Czas trwania 124 min
Reżyseria Jan P. Matuszyński
Scenariusz Robert Bolesto
Główne role Andrzej Seweryn
Dawid Ogrodnik
Aleksandra Konieczna
Andrzej Chyra
Zdjęcia Kacper Fertacz
Scenografia Jagna Janicka
Kostiumy Emilia Czartoryska
Montaż Przemysław Chruścielewski
Produkcja Leszek Bodzak
Wytwórnia Aurum Film
Dystrybucja Kino Świat
Nagrody
Festiwal Filmowy w Gdyni:
  • Złote Lwy
  • główna rola kobieca
  • główna rola męska
Konieczna, Seweryn, Matuszyński, Ogrodnik na Czerwonym Dywanie przed zakończeniem Festiwalu Filmowego w Gdyni 2016

Ostatnia rodzina powstała w studiu Aurum Film. Scenografię imitującą mieszkanie rodziny Beksińskich opracowała Jagna Janicka, natomiast zdjęcia do filmu – naśladujące prywatne nagrania z archiwum rodziny – nakręcił Kacper Fertacz. Film Matuszyńskiego i Bolesty dofinansowały Polski Instytut Sztuki Filmowej oraz Mazowiecki i Warszawski Fundusz Filmowy.

Ostatnia rodzina została przeważnie pozytywnie oceniona przez krytyków, którzy doceniali grę aktorską oraz zaakcentowanie zwyczajności życia Beksińskich, dla której makabryczne malarstwo Zdzisława Beksińskiego jest w filmie jedynie tłem. Ostatnia rodzina została nagrodzona Złotymi Lwami na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych oraz Polską Nagrodą Filmową za najlepszy scenariusz; z uznaniem spotkały się również wielokrotnie nagradzane role Seweryna (nagroda na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Locarno) oraz Koniecznej.

FabułaEdytuj

Film opowiada o losach rodziny Beksińskich. Akcja filmu rozpoczyna się w 1977 roku, gdy Tomasz Beksiński wprowadza się do mieszkania w Warszawie, niedaleko swoich rodziców, na tym samym osiedlu. Malarz mieszka ze swoją żoną Zosią oraz ich matkami. Relacje między poszczególnymi bohaterami są intensywne i burzliwe. Zdzisław Beksiński to jeden z najbardziej charakterystycznych polskich malarzy XX wieku, tworzący obrazy fantastyczne, pełne grozy oraz tajemniczych treści. Słynął on również z inteligencji, poczucia humoru oraz zamiłowania do nowych technologii. Jego syn Tomasz Beksiński był dziennikarzem muzycznym, prezenterem radiowym oraz tłumaczem filmowym. Tomek był neurotyczny i impulsywny, próbował popełnić samobójstwo kilka razy. Zofia Beksińska, żona malarza i matka Tomka, zajmowała się domem, była elementem łączącym w tej całej historii, trzymała rodzinę razem, zawsze martwiła się o syna. Losy trójki bohaterów zostały przedstawione jako uniwersalny portret rodziny, ukazujący wszystkie jej cierpienia, wzloty, upadki, problemy, ale też miłość i troskę.

ObsadaEdytuj

ProdukcjaEdytuj

Pomysł na film Ostatnia rodzina wyszedł od Roberta Bolesty, który napisał scenariusz (w zamierzeniu dla pełnometrażowego filmu fabularnego), opowiadający o ostatnich 28 latach życia rodziny Beksińskich w Warszawie (1977–2005)[2]. Reżyser filmu Jan P. Matuszyński przyznał, że dowiedział się o tymże scenariuszu z informacji zawartej w biogramie Zdzisława Beksińskiego w polskiej Wikipedii, po czym podjął kroki w celu jego realizacji filmowej[3]. Współpracę z Matuszyńskim i Bolestą zaoferował operator Kacper Fertacz. Trio Matuszyński – Bolesto – Fertacz zdecydowało, że przyjmie konwencję realistyczną, wzorując się na estetyce materiałów z prywatnego archiwum Beksińskich. Przyjęło również, że każda scena będzie kręcona w jednym ujęciu[4].

W castingu na rolę Zofii Beksińskiej wyłoniona została Aleksandra Konieczna, natomiast w roli Tomasza reżyser obsadził Dawida Ogrodnika. Największym wyzwaniem był wybór aktora odpowiedniego do roli Zdzisława Beksińskiego. Matuszyński od początku planował, że tę rolę zagra Andrzej Seweryn, aby film miał walory komercyjne: „Frontlinerem całego projektu nie mógł być aktor bez nazwiska”[4]. Koordynacji projektu sprzyjał pion scenograficzny na czele z Jagną Janicką, która przygotowała modele mieszkania do wybudowania w hali zdjęciowej. Montażysta Przemysław Chruścielewski połączył opracowane storyboardy z dźwiękowymi nagraniami z prób czytanych całego scenariusza z aktorami. Kilka miesięcy po etapie prac wstępnych twórcy filmu mogli przystąpić do realizacji scen zgodnie z pierwotnym projektem[4].

Część ujęć do Ostatniej rodziny powstała z użyciem tej samej technologii, której używał Zdzisław Beksiński przy nagrywaniu swojej rodziny, a więc kamer VHS, zakupionych w serwisach aukcyjnych. Baterie do tychże kamer były dorabiane na zamówienie, a ujęcia filmowane w technologii VHS – dublowane z kręconymi na kamerach cyfrowych. Sceny realizowane w mieszkaniach wykorzystywały obraz rzucany z projektorów, które imitowały krajobraz zza okien[4].

OdbiórEdytuj

Ostatnia rodzina spotkała się z pozytywnymi ocenami polskich krytyków. Jakub Popielecki z portalu Filmweb stwierdził, iż film Matuszyńskiego „pokazuje, że za każdym surrealistycznym krajobrazem i każdą gotycką maskaradą czai się zwykła codzienność – kto wie, czy nie bardziej przerażająca”[5]. Zdaniem Tomasza Rachwalda z „Kultury Liberalnej”: „Makabryczne i niepokojące malarstwo Zdzisława Beksińskiego jest w Ostatniej rodzinie bohaterem trzecioplanowym, mówi się o nim jako o źródle utrzymania rodziny, jako o codziennym zajęciu ojca, elemencie dekoracyjnym ścian w mieszkaniu Tomka”[6]. Tadeusz Sobolewski z „Gazety Wyborczej” akcentował terapeutyczną rolę malarstwa w przełamywaniu przez Zdzisława Beksińskiego lęku przed śmiercią: „Ojciec swój lęk przed nieistnieniem wyraża w produkowanych regularnie obrazach. Nie oglądamy jednak, jak to bywa w filmach o artystach, narodzin obrazu, nie widzimy pociągnięć pędzla”[7]. Zwyczajna sublimacja popędu śmierci u Zdzisława, zdaniem Sobolewskiego, kontrastuje z destrukcyjnym zachowaniem Tomasza: „Tomek jest pozbawiony tego, co przynosi ratunek jego ojcu [...] Tomek mówi o swoim bólu, o przyczynach samotności, o niemożności stałego związku z kobietą, o podstawowej nieumiejętności życia”[7]. Marcin Cichoński z portalu Dziennik.pl również przekonywał, że „nie o wielkich osiągnięciach to obraz”, lecz o zwyczajnym życiu naznaczonym cierpieniem, „z którym twórczo należy coś zrobić”[8].

Z pochwałami spotkała się gra aktorów. Zdaniem Łukasza Adamskiego z portalu wPolityce.pl „Andrzej Seweryn nie zagrał Zdzisława. On przeistoczył się w swoją postać”[9]; Popielecki twierdził, że Seweryn „jest z jednej strony komicznie przerysowany [...], a z drugiej – pozostaje skupiony, wyciszony, hipnotyzujący, co uderza zwłaszcza w momentach milczącej zadumy Zdzisława”[5]. Chwalono też kreację aktorską Ogrodnika. Sobolewski przekonywał, iż interpretowany przezeń Tomasz „przypomina bohatera horrorów. Są w nim doktor Jekyll i pan Hyde[7], a zdaniem Cichońskiego to właśnie postać Tomka „wyznacza tempo filmu, jego temperaturę”[8]. Mniej entuzjazmu wykazywał Rachwald, twierdząc, że Ogrodnik w przerysowaniu swej roli „niestety posuwa się [...] za daleko”[6].

Wiesław Weiss, biograf Tomasza Beksińskiego, wyraził sprzeciw wobec sposobu portretowania postaci przez Ogrodnika: „Tomek nie wyrzucał telewizorów przez okno, nie rozwalał szafek kuchennych, nie rozbijał butelek o ściany. [...] Tomek nie był świrem i półgłówkiem, a taką postać wymyślili panowie Bolesto, Matuszyński oraz Ogrodnik i nazwali ją Tomasz Beksiński”[10]. Z opinią Weissa zgodziła się filmoznawczyni Agnieszka Tambor, twierdząc, iż filmowa postać Tomasza Beksińskiego to „interpretacja daleko posunięta i być może rzeczywiście nie do końca prawomocna”[11].

Według Stowarzyszenia Filmowców Polskich Ostatnią rodzinę obejrzało w kinach około 504 tysięcy widzów, co umiejscawiało film Matuszyńskiego i Bolesty na 29. miejscu w rankingu 50 najbardziej kasowych filmów 2016 roku[12].

NagrodyEdytuj

Rok Festiwal Nagroda Odbiorca[13]
2016 Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Locarno Nagroda za najlepszą rolę męską Andrzej Seweryn
Festiwal Polskich Filmów Fabularnych Złote Lwy Jan P. Matuszyński
Nagroda za pierwszoplanową rolę kobiecą Aleksandra Konieczna
Nagroda za pierwszoplanową rolę męską Andrzej Seweryn
Nagroda Publiczności Jan P. Matuszyński
Nagroda Dziennikarzy
Nagroda Onetu Andrzej Seweryn

Aleksandra Konieczna

Dawid Ogrodnik

Kryształowa Gwiazda Elle Jan P. Matuszyński
Złoty Kangur, nagroda australijskich dystrybutorów
CentEast Market Warsaw Nagroda Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej dla najlepszego polskiego filmu
Międzynarodowy Festiwal Filmowy „Tofifest” w Toruniu „Złoty Anioł” w konkursie filmów polskich „From Poland”
Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Chicago Nagroda za zdjęcia Kacper Fertacz
Nagroda za scenografię Jagna Janicka
Międzynarodowy Festiwal Filmowy „Mołodist” w Kijowie Grand Prix Jan P. Matuszyński
Festiwal Młodego Kina Wschodnioeuropejskiego w Cottbus Nagroda za debiut
Nagroda aktorska Dawid Ogrodnik
Denver Film Festival Nagroda im. Krzysztofa Kieślowskiego Jan P. Matuszyński
Lisbon & Estoril Film Festival Nagroda “Jaeger-LeCoultre” dla najlepszego filmu
Międzynarodowy Festiwal Sztuki Autorów Zdjęć Filmowych „Camerimage” Nagroda Główna w Konkursie Filmów Polskich Kacper Fertacz

Jan P. Matuszyński

Festiwal „KinoPolska” w Paryżu Nagroda Główna Jan P. Matuszyński
Festiwal Filmu Polskiego w Ameryce Nagroda Specjalna Jury
Forum Kina Europejskiego „Cinergia” w Łodzi Nagroda Specjalna Andrzej Seweryn
Tygodnik „Polityka Paszport „Polityki” Jan P. Matuszyński
Festiwal Polskich Filmów „Ekran” w Toronto Nagroda Publiczności
2017 Koło Piśmiennictwa Filmowego Stowarzyszenia Filmowców Polskich Złota Taśma
Ogólnopolski Festiwal Sztuki Filmowej „Prowincjonalia” Nagroda Główna „Jańcio Wodnik” za najlepszy film fabularny
„Jańcio Wodnik” za najlepszą rolę męską Andrzej Seweryn
Polska Akademia Filmowa Najlepszy scenariusz Robert Bolesto
Najlepsza główna rola kobieca Aleksandra Konieczna
Najlepsza główna rola męska Andrzej Seweryn
Odkrycie roku Jan P. Matuszyński
Międzynarodowy Festiwal Filmowy „Kino pavasaris” Nagroda Główna w konkursie „New Europe – New Names”
Tarnowska Nagroda Filmowa Nagroda Publiczności
Międzynarodowy Festiwal Kina Niezależnego „Off Camera” Krakowska Nagroda Filmowa w Konkursie Głównym „Wytyczanie drogi”
Nagroda Publiczności
The New York Polish Film Festival Nagroda im. Elżbiety Czyżewskiej dla najlepszego aktora Andrzej Seweryn
Festiwal Filmów Polskich „Wisła” w Moskwie Nagroda Specjalna Jan P. Matuszyński
Koszaliński Festiwal Debiutów Filmowych „Młodzi i Film” Nagroda im. Stanisława Różewicza za reżyserię
Nagroda za rolę kobiecą Aleksandra Konieczna
Nagroda Publiczności Jan P. Matuszyński
Europejski Festiwal Filmowy w Paliciu Wyróżnienie Specjalne Jury
Festiwal Filmowy „Bluebox” w Olsztynie Nagroda Główna „Bluebox” Lightcraft
2019 Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna w Łodzi Nagroda im. Andrzeja Munka Jan P. Matuszyński

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Festiwal Filmowy w Gdyni: Złote Lwy dla „Ostatniej rodziny”! (pol.). www.tvp.info, 2016-09-24. [dostęp 2016-09-25].
  2. Zdzisław Beksiński – sezony ciała. dwutygodnik.com. [dostęp 2016-09-25].
  3. Beata Zatońska: „Wołyń” i „Ostatnia rodzina” faworytami festiwalu w Gdyni. Dziś wieczorem nagrody. tvp.info, 2016-09-24. [dostęp 2016-09-25].
  4. a b c d Bartosz Wróblewski, Beksińscy, czyli koronkowa robota. Za kulisami „Ostatniej Rodziny”, Gazeta Wyborcza, czerwiec 2017 [dostęp 2020-07-20].
  5. a b Jakub Popielecki, Bo wszyscy Beksińscy to jedna rodzina, Filmweb, 7 września 2016 [dostęp 2020-07-20] (pol.).
  6. a b Tomasz Rachwald, Ojciec, Syn i Duch Święty, Kultura Liberalna, 11 października 2016 [dostęp 2020-07-20] (pol.).
  7. a b c Tadeusz Sobolewski, „Ostatnia Rodzina” - recenzja filmu. Szkoła przetrwania, nie tylko Beksińskich, Gazeta Wyborcza, 30 września 2016 [dostęp 2020-07-20].
  8. a b Marcin Cichoński, Wstrząsający autentyzm... Nie da się tego wyprzeć, Dziennik.pl, 1 września 2016 [dostęp 2020-07-20] (pol.).
  9. Łukasz Adamski, „Ostatnia rodzina”. Absolutne arcydzieło! Rola Seweryna godna Oscara, wPolityce.pl, 5 września 2016 [dostęp 2020-07-20].
  10. „Ostatnia rodzina”: sama prawda czy stek kłamstw o rodzinie Beksińskich? Kontrowersje wokół filmu, Wirtualna Polska, 29 września 2016 [dostęp 2020-07-20] (pol.).
  11. Agnieszka Tambor, Półka filmowa 2016 (i trochę 2017), „Postscriptum Polonistyczne”, 1 (19), 2017, s. 277, DOI10.31261/ps_p.2018.21.23.
  12. Podsumowanie polskiego Box Office 2016, Stowarzyszenie Filmowców Polskich, 6 stycznia 2017 [dostęp 2020-07-20].
  13. Ostatnia rodzina w bazie filmpolski.pl

Linki zewnętrzneEdytuj