Otok (ubranie)

Otok – dolna, zewnętrzna, część czapki, z baraniego futra, czarnej, lakierowanej skóry, sukna, aksamitu lub bawełnianej taśmy.

Otoki Wojska Polskiego II RPEdytuj

Od 1919 roku na otokach polskich czapek wojskowych (czapek garnizonowych lub rogatywek) umieszczane są oznaki stopni, a u marynarzy, na dodatkowo zakładanych wstążkach – nazwy okrętów lub nazwa Marynarka Wojenna. Kolory otoków na polskich czapkach wojskowych odpowiadają barwom broni i służb.

24 marca 1927 roku Minister Spraw Wojskowych wprowadził w pułkach strzelców konnych barwne otoki na czapkach oficerów i szeregowych:

  • pułki strzelców konnych 1, 2, 3 i 4 otrzymały otoki amarantowe,
  • pułki strzelców konnych 5, 6, 7 i 8 otrzymały otoki białe,
  • pułki strzelców konnych 9 i 10 otrzymały otoki żółte[1].

Otoki jednostek kawalerii Wojska Polskiego II RP

  otok amarantowy posiadał: 1 p.szw., 1 p.uł., 7 p.uł., 9 p.uł., 10 p.uł., 12 p.uł., 20 p.uł., 1 psk, 2 psk, 3 psk, 4 psk.
  otok biały posiadał: 2 p.szw., 2 p.uł., 11 p.uł., 16 p.uł, 22 p.uł., 24 p.uł., 5 psk, 6 psk, 7 psk, 8 psk.
  otok żółty posiadał: 3 p.uł., 14 p.uł, 17 p.uł, 27 p.uł, 9 psk, 10 psk
  otok ciemnożółty posiadał: 3 p.szw.
  otok o barwie stare złoto posiadał: 8 p.uł.
  otok o barwie turkusowej posiadał 21 p.uł.
  otok o barwie różowej posiadał 13 p.uł., 26 p.ł.
  otok o barwie szkarłatnej posiadał 15 p.uł., 25 p.uł. i dppanc 10 BK
  otok o barwie pomarańczowej posiadał 23 p.uł.
  otok o barwie chabrowej 4 p.uł., 18 p.ł.
  otok o barwie błękitnej posiadał 6 p.uł.
  otok o barwie granatowej posiadał 19 p.uł.
  otok o barwie wiśniowej posiadał 5 p.uł.

Otoki w ludowym Wojsku PolskimEdytuj

 
wstążka otoku oficera (podpułkownika lub podporucznika) lub st. chorążego wojsk lądowych LWP

W okresie powojennym w ubiorze garnizonowym tradycyjne podstawowe barwy pułków i szwadronów kawalerii noszono na otokach czapek[2].

Przepisy ubiorcze z roku 1952 wprowadzały dla żołnierzy ludowego Wojska Polskiego czapki garnizonowe koloru khaki (z wyjątkiem Marynarki Wojennej) z kolorowymi otokami i wypustkami:

  • dla Marszałka Polski i generałów Wojsk Lądowych - koloru jasnokarminowego,
  • w Wojskach Lądowych - koloru ciemnokarminowego,
  • w 1 Warszawskiej Dywizji Piechoty im. T. Kościuszki - koloru żółtego z wypustką ciemnokarminową,
  • w Wojskach Pancernych i Zmechanizowanych - koloru czarnego z wypustką ciemnokarminową,
  • w Wojskach Lotniczych - koloru chabrowego,
  • w Wojskowej Służbie Wewnętrznej - koloru białego (od roku 1957),
  • w Wojskach Ochrony Pogranicza - koloru zielonego,
  • w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego - koloru granatowego.

Marynarka Wojenna i od roku 1958 Wojska Lotnicze nosiły otoki koloru czarnego.

W latach 1961-1990 żołnierze ludowego Wojska Polskiego nosili czapki garnizonowe w kolorze khaki. Daszki i paski przy tych czapkach były koloru brązowego. Otoki na czapkach garnizonowych występowały w kolorze oliwkowym, z tym, że:

Marynarze i żołnierze sił powietrznych nosili otoki czarne, żołnierze Kompanii Reprezentacyjnej WP i Orkiestry Reprezentacyjnej WP w 1982 roku uzyskali prawo noszenia czapek rogatywek z otokiem granatowym (wcześniej KRWP nosiła czapki ogólnowojskowe), a milicjanci mieli, tak jak dzisiejsi policjanci, otoki niebieskie. Funkcjonariusze PRL-owskiej Straży Przemysłowej nosili mundury, których czapki miały otok beżowozielony (jak u żołnierzy wojsk lądowych).

W Siłach Zbrojnych RPEdytuj

 
czapka marynarza, z czarnym otokiem i napisem
Żołnierze Sił Zbrojnych RP noszą otoki na rogatywkach[a] lub czapkach garnizonowych w kolorach

  granatowym – generałowie, w jednostkach zmechanizowanych, zabezpieczenia materiałowego, Pułku Reprezentacyjnym Wojska Polskiego, żołnierze korpusu osobowego sprawiedliwości i obsługi prawnej. (Kolor ten nawiązuje do barwy granatowego munduru piechoty od XVIII wieku)

  pomarańczowym – w jednostkach pancernych, rozpoznawczych, 10 Warszawskim Pułku Samochodowym. (Kolor ten nawiązuje do barwy korpusów tych wojsk obowiązujących do roku 1951)

  ciemnozielonym– w jednostkach rakietowych i artylerii, obrony przeciwlotniczej. (Kolor ten nawiązuje do barwy mundurów artylerii od XVII wieku i otoków artylerzystów do roku 1951)

  czarnym – w jednostkach inżynieryjnych, chemicznych, zabezpieczenia technicznego, służby kartograficznej i topogeodezyjnej, a także słuchaczy Wojskowej Akademii Technicznej. (Kolor ten nawiązuje do barw wyłogów i wypustek na mundurach wojsk inżynieryjnych od XVIII wieku)

  chabrowym – w jednostkach łączności i informatyki, rozpoznania i walki radioelektronicznej, dowodzenia, radiotechnicznych. (Kolor ten nawiązuje do barw wypustek na mundurach noszonych przez żołnierzy łączności po roku 1919)

  wiśniowym – w jednostkach medycznych oraz wszyscy oficerowie korpusu osobowego medycznego, słuchacze Wojskowej Akademii Medycznej. (Kolor ten nawiązuje do barwy otoków służby medycznej do roku 1951)

  fioletowym – żołnierze korpusu osobowego duszpasterstwa. (Kolor ten nawiązuje do barwy wypustek służby duszpasterskiej do roku 1951)

  żółtym – żołnierze 1 Warszawskiej Brygady Pancernej im. Tadeusza Kościuszki.

  czarnym w Marynarce Wojennej i Siłach Powietrznych

  czarnym ze złotym napisem „MARYNARKA WOJENNA” lub z napisem wskazującym nazwę okrętu, np. „ORP SĘP” (na czapce marynarza).


W poprzednich latach nosili również otoki w kolorach

  amarantowym – żołnierze Szwadronu Kawalerii Wojska Polskiego (wszedł w skład Pułku Reprezentacyjnego Wojska Polskiego[4]), żołnierze noszą otoki w kolorze amarantowym podczas pokazów i uroczystości w formie rekonstrukcji, inscenizacji.

  szkarłatnym – żołnierze Żandarmerii Wojskowej (kolor otoku nawiązywał do barwy otoków żandarmerii II RP) od 6 lutego 2009 roku dla żołnierzy Żandarmerii Wojskowej podstawowym przedmiotem umundurowania stanowiącym zestaw ubioru galowego jest beret w kolorze szkarłatnym; od tego czasu czapki rogatywki z otokiem koloru szkarłatnego przestały być użytkowane przez żołnierzy ŻW[5].

Inne służbyEdytuj

 
czapka garnizonowa oficera policji, z niebieskim otokiem

  zielony – Straż Graniczna.

  ciemnozielony – Służba Celna, Inspekcja Transportu Drogowego.

  granatowy – Biuro Ochrony Rządu, Urząd Ochrony Państwa, Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Służba Więzienna, Straż Ochrony Kolei (do 2014), Służba Wywiadu Wojskowego, Służba Kontrwywiadu Wojskowego, Agencja Wywiadu (ciemnogranatowy)

  czarny – Straż Marszałkowska, Straż Graniczna (do munduru lotniczego i marynarskiego).

  niebieski – Policja, Państwowa Straż Pożarna, Straż Przemysłowa.

  amarantowy - Straż Ochrony Kolei (od 2014)

Na otoku czapki garnizonowej lub rogatywki, z przodu pośrodku, w polskich formacjach zmilitaryzowanych (oprócz marynarki) zazwyczaj umieszcza się oznaczenie stopnia wojskowego (policyjnego).

Otoki na czapkach funkcjonariuszy Straży Miejskiej wielu miast w Polsce nie mają jednolitego koloru, tylko wzór złoto-granatowej szachownicy.


UwagiEdytuj

  1. Na podstawie rozkazu Nr 1/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 2 stycznia 1991 roku. Rogatywki polowe i inne polowe nakrycia głowy nie mają kolorowych otoków.

PrzypisyEdytuj

  1. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 10 z 24 marca 1927 r., poz. 86.
  2. Komornicki 1987 ↓, s. 15.
  3. Żołnierze „wiodącego” pionu kontrwywiadu Wojskowej Służby Wewnętrznej nosili na czapkach garnizonowych otoki identyczne z tymi, które nosili żołnierze jednostek ochranianych.
  4. Decyzją Nr 30/MON z dnia 29 marca 2018
  5. Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 29 grudnia 2008 roku zmieniające rozporządzenie w sprawie wzorów oraz noszenia umundurowania i oznak wojskowych przez żołnierzy zawodowych i kandydatów na żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 22 stycznia 2009 r. Nr 9, poz. 47).

BibliografiaEdytuj