Otwórz menu główne

Płochacz syberyjski (Prunella montanella) – gatunek małego, wędrownego ptaka z rodziny płochaczy. Zamieszkuje Eurazję. W Polsce stwierdzony raz w 1988 oraz dziesięć razy w 2016. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Płochacz syberyjski
Prunella montanella[1]
(Pallas, 1776)
Płochacz syberyjski
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina płochacze
Rodzaj Prunella
Gatunek płochacz syberyjski
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg

TaksonomiaEdytuj

Po raz pierwszy gatunek opisał Peter Simon Pallas w 1776. Opis ukazał się w 3. tomie Reise durch verschiedene Provinzen des Russischen Reichs. Holotyp pochodził z Daurii (wschodnia Syberia). Autor nadał płochaczowi syberyjskiemu nazwę Motacilla montanella, załączył jedynie informacje o upierzeniu w języku łacińskim i o tym, że ptaki te tworzą łączone stada z grubodziobami (turmis Cocothraustum inmixta)[3]. Obecnie (2016) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny umieszcza ten gatunek w rodzaju Prunella. Wyróżnia 2 podgatunki[4]. Przynależność podgatunkowa ptaków z północno-centralnej części zasięgu jest niejasna, prawdopodobnie jednak reprezentują P. m. montanella[5].

Podgatunki i zasięg występowaniaEdytuj

IOC wyróżnia 2 podgatunki[4]:

  • P. m. montanella (Pallas, 1776) – obszary lęgowe od skrajnie północno-wschodniej Europy i zachodniej Syberii na wschód po Lenę i miejscowo w południowej Rosji, od okolic górnych biegów rzek Ob i Jenisej (na północ od Krasnojarska) i Ałtaj na wschód po obwód amurski[5];
  • P. m. badia Portenko, 1929 – obszary lęgowe od północno-wschodniej Syberii po rzekę Lena na wschód po okolice Anadyru i na południe po zachodnie wybrzeże Morza Ochockiego[5].

Zimowiska znajdują się w Chinach i Korei[6], sporadycznie zalatują także do Japonii[6].

Zabłąkane osobnikiEdytuj

W Polsce obserwowany po raz pierwszy 26–27[7] marca 1988 w Stąporkowie (województwo świętokrzyskie); ptak został zabity i przekazany do Muzeum Przyrodniczego we Wrocławiu[8]. W październiku i listopadzie 2016 obserwowany 10 razy, głównie na Helu[9]. W 2. połowie października 1997 po raz pierwszy obserwowano ten gatunek na Białorusi; jednego samca zaobserwowano wraz ze stadem szczygłów (Carduelis carduelis)[10]. Zabłąkane ptaki pojawiają się jesienią na Alasce, pojawiają się również w Kanadzie. Niewiele doniesień dotyczy zachodniego wybrzeża na południe od Alaski; dotyczą one Kolumbii Brytyjskiej i stanu Waszyngton. Poza tym w Kanadzie stwierdzono P. montanella w Calgary (Alberta), a w USA w okolicy Hailey (Idaho) i w hrabstwie Park (Montana)[6]. 29 grudnia 1943 w gminie Postupice (obecnie Republika Czeska) odłowiono ptaka młodocianego[11]. 29 października 1976 w Ottenby (południowa Olandia) w sieć złapał się płochacz syberyjski, było to pierwsze stwierdzenie dla kraju[12]. W Libanie obserwowany raz w 1958. W Turcji pierwsza obserwacja miała miejsce 2 listopada 2006 roku, następna – jesienią 2007[13].

MorfologiaEdytuj

Długość ciała wynosi około 14,5 cm, masa ciała – 17,5 g[5]. Z wierzchu płochacze syberyjskie przypominają pokrzywnicę (P. modularis), od spodu są żółtobrązowe. Gardło i pierś jednobarwne, po bokach występuje rdzawe kreskowanie. Na głowie widoczny czarny wierzch i policzek oraz kontrastowa szeroka, żółta brew. Podobne gatunki to płochacz pstry (P. ocularis) i płochacz czarnogardły (P. atrogularis)[8]. Ptaki podczas swojej pierwszej zimy są podobne do dorosłych, wyróżnia je jednak dużo bardziej matowe upierzenie[6].

Ekologia i zachowanieEdytuj

Płochacze syberyjskie lęgną się w strefie borealnej i arktycznej w zaroślach wierzbowych; na terenach górskich ich zasięg dociera do linii lasów, na północy do obszaru występowania karłowatych brzóz i świerków. Podczas zimowania przebywają na różnych obszarach zakrzewionych i zadrzewionych, trzymają się gęsto porośniętych terenów, co utrudnia ich obserwację[8]. Żywią się owadami, w zimie również owocami, m.in. bażyny (Empetrum)[5]. Przeważnie ptaki te widywane są pojedynczo. Zachowaniem przypominają pokrzywnicę; ze względu na bliskie pokrewieństwo ekologia obydwu gatunków musi być zbliżona, jednak płochacz syberyjski nie został jeszcze szczegółowo zbadany[8].

LęgiEdytuj

Okres lęgowy trwa od czerwca do sierpnia. Prawdopodobnie w południowej części zasięgu ptaki wyprowadzają 2 lęgi, na Uralu jeden[5]. Gniazdo ma formę solidnie zbudowanego kubeczka z delikatnych gałęzi, łodyg roślin i mchu. Wyściółkę stanowią delikatne włókna roślinne, mech i włosie. Zwykle w zniesieniu 5 jaj o jaskrawoniebieskiej skorupce i wymiarach około 19,9 na 13,7 mm[14].

Status i ochronaEdytuj

IUCN uznaje płochacza syberyjskiego za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 (stan w 2016). BirdLife International uznaje trend populacji za stabilny ze względu na brak widocznych zagrożeń[15].

W Polsce objęty ochroną gatunkową ścisłą[16].

PrzypisyEdytuj

  1. Prunella montanella, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Prunella montanella. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. P. S. Pallas: Reise durch verschiedene Provinzen des Russischen Reichs. T. 3. 1776, s. 695.
  4. a b Frank Gill & David Donsker: Waxbills, parrotfinches, munias, whydahs, Olive Warbler, accentors & pipits. IOC World Bird List (v6.3), 20 lipca 2016. [dostęp 8 września 2016].
  5. a b c d e f Hatchwell, B.: Siberian Accentor (Prunella montanella). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2016. [dostęp 8 września 2016].
  6. a b c d Rick Toochin & Don Cecile. Status and Occurrence of Siberian Accentor (Prunella montanella) in British Columbia. . Biodiversity of British Columbia. [dostęp 8 września 2016]. 
  7. Tadeusz Stawarczyk i Władystaw Rydzewski. Europaean news. „British Birds”. 82, s. 21, 1989. 
  8. a b c d Dominik Marchowski: Ptaki Polski. Kompletna lista 450 stwierdzonych gatunków. Wyd. 1. Warszawa: SBM, 2015, s. 286. ISBN 978-83-7845-983-5.
  9. Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego. Raport nr 33. Rzadkie ptaki obserwowane w Polsce w roku 2016. „Ornis Polonica”. 58, s. 83–116, 2017. 
  10. Zuenok S.V.. Siberian Accentor (Prunella montanella) - a new  species for Belarus. „Subbuteo”. 2, s. 50, 1999. 
  11. Pěvuška horská (Prunella montanella), Siberian Accentor. Faunistická komise ČSO. [dostęp 8 września 2016].
  12. Lars Lindell, Göran Walinder, Dan Bengtsson & Jan Pettersson. Sibirisk järnsparv Prunella montanella anträffad i Sverige. „Vår Fågelviird”. 37, s. 69–72, 1978. 
  13. Guy M. Kirwan, Metehan Özen, Barbaros Demirci, Turkey Bird Report 2002–06, „Sandgrouse”, 30, 2008, s. 182.
  14. Colin Harrison: A Field Guide to the Nests, Eggs and Nestlings of European Birds: With North Africa and the Middle East. Collins, 1975, s. 236. ISBN 0-00-219249-7.
  15. Siberian Accentor Prunella montanella. BirdLife International. [dostęp 8 września 2016].
  16. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183)

Linki zewnętrzneEdytuj