Otwórz menu główne

Płonka Kościelna

wieś w województwie podlaskim

Płonka Kościelnawieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie białostockim, w gminie Łapy.

Płonka Kościelna
wieś
Ilustracja
Widok na wieś z DW681
Państwo  Polska
Województwo  podlaskie
Powiat białostocki
Gmina Łapy
Wysokość 120–128 m n.p.m.
Liczba ludności (2007) 447
Strefa numeracyjna 85
Kod pocztowy 18-100[1]
Tablice rejestracyjne BIA
SIMC 0033873
Położenie na mapie gminy Łapy
Mapa lokalizacyjna gminy Łapy
Płonka Kościelna
Płonka Kościelna
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Płonka Kościelna
Płonka Kościelna
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa lokalizacyjna województwa podlaskiego
Płonka Kościelna
Płonka Kościelna
Położenie na mapie powiatu białostockiego
Mapa lokalizacyjna powiatu białostockiego
Płonka Kościelna
Płonka Kościelna
Ziemia53°00′05″N 22°49′36″E/53,001389 22,826667

Zaścianek szlachecki Kościelna należący do okolicy zaściankowej Płonka położony był w drugiej połowie XVII wieku w powiecie suraskim ziemi bielskiej województwa podlaskiego[2]. W latach 1975–1998 administracyjnie należała ona do województwa białostockiego. Według danych gminnych, pod koniec 2007 r. wieś zamieszkiwało 447 osób.

Części wsiEdytuj

Integralne części wsi Płonka Kościelna[3][4]
SIMC Nazwa Rodzaj
0033880 Glinki część wsi
0033896 Kaczorowo część wsi
0033904 Ptasia część wsi

Historia i położenieEdytuj

Płonka Kościelna jest usytuowana w odległości 4 km na północny zachód od Łap i 30 km na południowy zachód od Białegostoku. Przebiega przez nią droga wojewódzka nr 681. Miejscowość znajduje się w dolinie rzeki Awissa, lewobrzeżnego dopływu Narwi.

Pierwsze informacje na temat wsi pochodzą z roku 1203, z dokumentu wystawionego przez księcia Konrada Mazowieckiego, który nadał biskupowi płockiemu Gunterowi dobra ziemskie. Płonka jest wymieniona w dokumencie dwukrotnie: jako własność biskupa oraz jako wieś, w której może on pobierać myto za przeprawę przez rzekę (most?). Wiadomo było, że na wspomniane tereny zaczęli napływać osadnicy, głównie z Mazowsza.

Kolejne wzmianki o Płonce pojawiły się dwieście lat później. Na temat miejscowości pisano także w poł. XVII w., kiedy to wojska Wincentego Gosiewskiego zatrzymały się w Płonce podczas przemarszu z Brańska do Prus Książęcych. W 1827 wieś Płonka Wielka, zwana też Kościelną, liczyła 737 mórg obszaru. Posiadała drewniany kościół parafialny, wiatrak, szkołę początkową, jak również dom schronienia (przytułek) dla starców i kalek.

27 maja 1944 Niemcy przeprowadzili aresztowania wśród mieszkańców wsi. Żołnierze SS (lub SD) wraz z żandarmami z Łap zorganizowali obławę ludność. Aresztowanych przewieziono do Białegostoku a następnie do obozów koncentracyjnych. 7 osób wśród zatrzymanych już nie powróciła do domów. W czasie łapanki zamordowano Mieczysława Płońskiego[5].

Obecnie Płonka Kościelna znana jest z miejscowego sanktuarium maryjnego, w którym znajduje się XVII-wieczny obraz Wniebowzięcia NMP pędzla Teodora Łosickiego. Wykonany techniką olejną, obraz ma wymiary 130 na 85 cm. W czerwcu 1985 r. odbyła się uroczystość koronacji tego obrazu.

W odległości niespełna 1 km w kierunku na południowy zachód, przy drodze do wsi Płonka-Matyski znajduje się tzw. cudowne źródło na Łasku, chętnie odwiedzane przez pielgrzymów. Natomiast we wrześniu 1983 r., dla uczczenia 300. rocznicy wiktorii wiedeńskiej, na placu przy skrzyżowaniu dróg w pobliżu kościoła odsłonięto kamienną rzeźbę – pomnik króla Jana III Sobieskiego.

Powstanie parafiiEdytuj

Za oficjalną datę powstania parafii uważa się rok 1502, kiedy to dziedzice (Paweł, Michał, Marcin, Stefan i Jan Płońscy) zapisali miejscowemu kościołowi czterdzieści mórg ziemi. Powstała parafia należała do dekanatu Bielsk Podlaski.

Istniejący neogotycki kościół w Płonce zbudowano w latach 1905–1913. Dwuwieżowa świątynia miała 55 metrów długości oraz 25 metrów szerokości. Poważne zniszczenia wież, dachu i sklepienia, jakich budynek doznał w trakcie II wojny światowej, usuwano przez ponad 20 następnych lat. Obecnie kościół jest siedzibą parafii św. Michała Archanioła. W strukturze Kościoła rzymskokatolickiego parafia płonkowska należy do metropolii białostockiej, diecezji łomżyńskiej, dekanatu Łapy.

W odległości 0,2 km od kościoła zlokalizowano parafialny cmentarz (ma on powierzchnię ok. 2 ha). Obecnie istnieje możliwość skorzystania z wyszukiwarki osób zmarłych, pochowanych na cmentarzu[6].

Obiekty zabytkoweEdytuj

Zespół kościoła parafialnego, nr rej.: A-327 z 24.02.2011:

  • neogotycki kościół pw. św. Michała Archanioła, zbudowany w latach 1906–1913
  • drewniana kaplica cmentarna, pochodząca z 1800 r.
  • cmentarz przy kościele, ob. nieczynny, XV-1905
  • ogrodzenie z bramami, XVII, 1 ćw. XX[7]

Zobacz teżEdytuj

Galeria zdjęćEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  2. Anna Laszuk, Zaścianki i królewszczyzny : struktura własności ziemskiej w województwie podlaskim w drugiej połowie XVII wieku, Warszawa 1998, s. 92.
  3. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  4. GUS. Rejestr TERYT
  5. Józef Fajkowski, Jan Religa, Zbrodnie hitlerowskie na wsi polskiej 1939-1945, Warszawa 1981, s. 42.
  6. Wyszukiwarka osób zmarłych.
  7. Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków. 2011-12-31. [dostęp 2012-06-16].

Linki zewnętrzneEdytuj