P-5 (pocisk)

radziecki pocisk manewrujący woda-ziemia

P-5 (ros. П-5) — radziecki strategiczny pocisk manewrujący klasy woda-ziemia, opracowany pod koniec lat 50 XX wieku. Jego wariantami rozwojowymi były P-6, P-7, P-35 i Progriess. Cała rodzina pocisków została oznaczona w kodzie NATO jako SS-N-3 Shaddock, w tym P-5 – SS-N-3C[1], natomiast wersja bazowania lądowego jako SS-C-1 Sepal. Spotykana jest potoczna rosyjska nazwa piatiorka („piątka”).

P-5
Ilustracja
Państwo ZSRR
Rodzaj pocisk manewrujący woda-ziemia
Przeznaczenie masowego rażenia
Data konstrukcji 1958
Operacyjność 1959–1968
Długość 10,82 m
Średnica 0,9 m
Rozpiętość 3 m
Masa 4 500 kg
Napęd silnik turboodrzutowy
Prędkość 1,5 Ma
Zasięg 500 km
Naprowadzanie autopilot
Masa głowicy 800 kg
Typ głowicy atomowa
Użytkownicy
ZSRR

HistoriaEdytuj

Pocisk został opracowany jako broń do strategicznych ataków na cele lądowe z wynurzonych okrętów podwodnych. Skonstruowany został w biurze OKB-52 głównego konstruktora Władimira Czełomieja, który wcześniej zebrał doświadczenia opracowując pocisk 10Ch – radziecką kopię niemieckiego V-1[2]. Wstępne prace nad projektem Czełomiej prowadził już w 1954 roku, a 8 sierpnia 1955 roku opracowanie pocisku zostało zlecone oficjalnie postanowieniem władz[3]. Równolegle pocisk takiego samego przeznaczenia P-10 opracowywało biuro Berijewa, lecz okazał się znacznie gorszy, a przy tym większy, i jego rozwój został zarzucony[3]. Nowością przyjętą w konstrukcji pocisku P-5 był start bezpośrednio z kontenera o niewielkiej średnicy i rozkładanie skrzydeł w locie, nie wymagające procedur przygotowania pocisku do startu z wyrzutni[4]. Rozwój odrzutowego silnika marszowego został zlecony biuru OKB-300 głównego konstruktora Tumanskiego, a później został przeniesiony do OKB-26 W. Sorokina w Ufie[4].

 
Okręt podwodny proj. 644 z dwoma wyrzutniami P-5

Pierwsze próby startów na lądzie prowadzono od 28 sierpnia 1958 roku[4][a]. Próby następnie prowadzono od listopada tego roku na zmodyfikowanym okręcie podwodnym S-146 projektu 613[4]. Kompleks P-5 został przyjęty oficjalnie na uzbrojenie postanowieniem z 19 czerwca 1959 roku[5]. W toku prób określono zasięg od 80 do 500 km, prędkość na 1250-1300 km/h, a dokładność trafienia 8 km[5]. Wysokość lotu w podstawowej wersji wynosiła 400-800 m, a ustalał ją barometryczny wysokościomierz[5]. Za skonstruowanie pocisku W. Czełomiej w 1959 roku otrzymał tytuł Bohatera Pracy Socjalistycznej i wraz z zespołem Nagrodę Leninowską[5].

Pocisk miał długość 10 819 mm, średnicę kadłuba do 860 mm, rozpiętość skrzydeł ok. 3 m[5]. Skrzydła miały skos 58° i cięciwę przy kadłubie 2,6 m, a na końcach 1,06 m[5]. Masa startowa z silnikami startowymi wynosiła 5,1 t, w tym silniki ok. 0,8 t[5]. W pierwszym przedziale długości 1875 mm była aparatura, w drugim długości 2050 mm głowica bojowa[5]. W trzecim przedziale był zbiornik paliwa, a w czwartym silnik turboodrzutowy KRD-26 o ciągu 2,5 tony, z chwytem powietrza pod kadłubem[5]. Start umożliwiały rakietowe silniki startowe PRD-34 pod kadłubem, o ciągu 36,6 T[5]. Pocisk miał jeden reżim lotu, z dużą prędkością, bez wykonywania manewrów[3]. Kierowanie zapewniał w pierwszej wersji prosty automatyczny pilot, w wersji P-5D uzupełniony o dopplerowski miernik radarowy prędkości i zniosu, zwiększający dokładność[6].

Pocisk P-5 używany był na okrętach podwodnych projektu 644 i 665 (kod NATO: Whiskey Twin Cylinder / Whiskey Long Bin) oraz projektu 659 (Echo I). Pociski te mogły być wystrzeliwane również z nowszych okrętów podwodnych projektu 651 (Juliett) i projektu 675 (Echo II – tylko w 6 z 8 wyrzutni), lecz faktycznie nie były na nich stosowane[7][8]. Wkrótce skrzydlate pociski strategiczne zostały uznane za broń mało przydatną w ewentualnej wojnie pełnoskalowej, gdyż wymagały podejścia przez okręty podwodne w pobliże brzegów ewentualnego przeciwnika[7]. Wobec tego, postanowieniem z 24 sierpnia 1965 roku pocisk P-5 został wycofany z uzbrojenia[7]. Faktycznie zostały wycofane z marynarki wojennej i wojsk lądowych do 1968 roku[7].

Koszt pocisku P-5 był około półtora raza mniejszy od myśliwca MiG-21 i około trzy razy większy niż pocisku przeciwokrętowego P-15[9].

Oprócz okrętów, pociski P-5 zostały zaadaptowane na uzbrojenie kompleksu bazowania naziemnego S-5 (2K17), z samobieżną wyrzutnią 2P30 na podwoziu ZiŁ-135, przyjętego na uzbrojenie 30 grudnia 1961 roku[10]. Tworzyły pułki z ośmioma wyrzutniami, używane w wojskach lądowych[10].

WersjeEdytuj

  • P-5 (4K34) – wersja bazowa pocisku woda-ziemia z autopilotem i wysokościomierzem barometrycznym z dokładnością trafienia 8 km, przyjęta na uzbrojenie 19 czerwca 1959 roku[6].
  • P-5D (4K95) – wersja woda-ziemia z 1959 roku z radarem dopplerowskim (litera „D”) i radiowysokościomierzem, cechująca się większą dokładnością trafienia (4 km) i obniżoną wysokością lotu (200-800 m), przyjęta na uzbrojenie 3 marca 1962 roku[9].
  • wersje nieprodukowane:
    • P-5I – wersja z żyroskopowo-inercyjnym systemem kierowania, nie przyjęta na uzbrojenie[5].
    • P-5N/NA – projektowana wersja przenoszona przez samoloty (powietrze-ziemia), nie zbudowana[5].
    • P-5RG – projektowana wersja przeciwokrętowa (woda-woda) z samonaprowadzaniem radarowym, o zasięgu do 200 km, anulowana w 1960[11].
 
Wyrzutnia pocisków S-5
  • pociski bazowania lądowego:
    • S-5 (2K17) – wersja ziemia-ziemia na bazie P-5D, o zasięgu 80-500 km, odpalana z samobieżnej wyrzutni kontenerowej 2P30 na podwoziu ZiŁ-135, przyjęta na uzbrojenie 30 grudnia 1961 roku[10].
    • S-5M (2K17M) – zmodernizowana wersja ziemia-ziemia z 1964 roku z pociskiem 9M78 omijającym przeszkody terenowe i wyrzutnią 9P123, nie produkowana[10].
    • S-5W – wersja aeromobilna z czterokołową wyrzutnią samobieżną 9P116, przemieszczającą się samodzielnie na niewielkie odległości i przystosowaną do przenoszonia śmigłowcem Mi-10RWK, nie produkowana[10].
  • wersje pochodne:
    • P-6 – pocisk woda-woda wystrzeliwany z okrętów podwodnych[12].
    • P-7 (4K77) – pocisk woda-ziemia o zwiększonym zasięgu (900 km), pierwszy lot w 1961, program anulowany w 1965 roku[13].
    • P-35 – pocisk woda-woda wystrzeliwany z okrętów nawodnych[12].

ZastosowanieEdytuj

Zobacz teżEdytuj

UwagiEdytuj

  1. W innym miejscu Asanin 2006 ↓, s. 38 podaje rok prób pocisku: 1957.

PrzypisyEdytuj

  1. A fully illustrated guide to World's Anti-ship Missiles. „War Machine”. vol. 2 (25), s. 495, 1984. Londyn: Orbis Publishing (ang.). 
  2. Asanin 2006 ↓, s. 13-17, 21.
  3. a b c Asanin 2006 ↓, s. 21.
  4. a b c d Asanin 2006 ↓, s. 22-23.
  5. a b c d e f g h i j k l Asanin 2006 ↓, s. 24.
  6. a b Asanin 2006 ↓, s. 21, 24.
  7. a b c d Asanin 2006 ↓, s. 43.
  8. a b Asanin 2007 ↓, s. 27.
  9. a b Asanin 2006 ↓, s. 32.
  10. a b c d e Asanin 2006 ↓, s. 34-36.
  11. Asanin 2007 ↓, s. 23.
  12. a b Asanin 2007 ↓, s. 20.
  13. Asanin 2006 ↓, s. 33.

BibliografiaEdytuj

  • Władimir Asanin. Rakiety otieczestwiennego fłota. Czast 1. Wpieriedi – wrażeskij bierieg. „Tiechnika i Woorużenije”. 10/2006, październik 2006 (ros.). 
  • Władimir Asanin. Rakiety otieczestwiennego fłota. Czast 2. Na okienaskich prostorach. „Tiechnika i Woorużenije”. 6/2007, czerwiec 2007 (ros.).