Otwórz menu główne
Fragment wydania niemieckojęzycznego "Pamiątek.." z 1876 (początek rozdziału Król Stanisław)

Pamiątki Soplicy, właśc. Pamiątki JPana Seweryna Soplicy, cześnika parnawskiego – zbiór gawęd szlacheckich autorstwa Henryka Rzewuskiego. Pierwsze 20 części cyklu wydanych zostało w latach 1839–1841[1][2][3] w Paryżu, a pięć kolejnych – w 1844–1845 w Wilnie[4].

Narratorem gawęd jest fikcyjny bohater Seweryn Soplica, cześnik parnawski, opowiadający o osobach lub zdarzeniach z czasów Konfederacji barskiej i panowania króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Soplica jest typowym przedstawicielem swojego środowiska, kieruje się typowym dla szlachty etosem, światopoglądem i poczuciem honoru. Te wartości są w gawędach rozumiane jako gwaranty ładu świata, który zagrożony może być jedynie przez to, co zagraniczne i obce[5].

Język utworu stylizowany jest na mowę potoczną, zawiera ponadto elementy charakterystyczne dla konwencjonalnej retoryki oraz makaronizmy[4]. Zdania są rozbudowane, w toku opowiadania pojawiają się liczne dygresje oraz dążenie do jak najdokładniejszego zapoznania odbiorcy z omawianymi sytuacjami i postaciami[6].

Utwór Rzewuskiego odwoływał się do tęsknoty za utraconymi czasami i pragnienia zachowania pamięci o przodkach i tradycjach narodowych, dlatego zdobył sobie znaczną popularność i entuzjazm odbiorców[7]. Poskutkowało to powstaniem szeregu utworów naśladujących utwór Rzewuskiego i popularyzacją gawędy szlacheckiej jako formy literackiej. Wpływy Rzewuskiego odnajdujemy u Ignacego Chodźki, Władysława Syrokomli, Zygmunta Kaczkowskiego, Teodora Jeske-Choińskiego, Władysława Łozińskiego czy Józefa Ignacego Kraszewskiego.


Tytuły opowiadańEdytuj

  • Kazanie konfederackie
  • Pan Dzierżanowski
  • Pan Bielecki
  • Pan Azulewicz
  • Pan Rewieński
  • Książę Radziwiłł Panie Kochanku
  • Pan Ogiński
  • Trybunał lubelski
  • Sicz Zaporoska
  • Pan Wołodkowicz
  • Pan Borowski
  • Sawa
  • Pan Leszczyc
  • Pan Czapski
  • Palestra staropolska
  • Ożenienie się moje
  • Tadeusz Rejten
  • Klasztor człuchowski
  • Ksiądz Marek
  • Stanisław Rzewuski
  • Błogosławiona Anna z Omiecińskich
  • Pawlik
  • Pan Ryś
  • Król Stanisław
  • Zamek kaniowski

PrzypisyEdytuj

  1. Pamiątki JPana Seweryna Soplicy cześnika parnawskiego. T. 1, polona.pl [dostęp 2018-06-02].
  2. Pamiątki JPana Seweryna Soplicy cześnika parnawskiego. T. 2., polona.pl [dostęp 2018-06-02].
  3. Pamiątki JPana Seweryna Soplicy cześnika parnawskiego. T. 3-4, polona.pl [dostęp 2018-06-02].
  4. a b Kazimierz Bartoszyński Gawęda prozą. W: Słownik literatury polskiej XIX wieku. Józef Bachórz i Alina Kowalczykowa (red.). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2002, s. 315. ISBN 83-04-04616-4.
  5. Alina Witkowska, Ryszard Przybylski: Romantyzm. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1999, s. 511–512. ISBN 83-01-12108-4.
  6. Zygmunt Szweykowski Wstęp. W: Henryk Rzewuski: Pamiątki Soplicy. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, 2004, s. XXIV. ISBN 83-04-04676-8.
  7. Zygmunt Szweykowski Wstęp. W: Henryk Rzewuski: Pamiątki Soplicy. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, 2004, s. XXXIII. ISBN 83-04-04676-8.

BibliografiaEdytuj

  • Kazimierz Bartoszyński Gawęda prozą. W: Słownik literatury polskiej XIX wieku. Józef Bachórz i Alina Kowalczykowa (red.). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2002. ISBN 83-04-04616-4.
  • Alina Witkowska, Ryszard Przybylski: Romantyzm. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1999. ISBN 83-01-12108-4.
  • Zygmunt Szweykowski Wstęp. W: Henryk Rzewuski: Pamiątki Soplicy. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, 2004. ISBN 83-04-04676-8.


Linki zewnętrzneEdytuj