Otwórz menu główne

Parafia Ewangelicko-Augsburska w Krakowie

Parafia Ewangelicko-Augsburska w Krakowieparafia luterańska w Krakowie, należąca do diecezji katowickiej Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego. Jej siedziba mieści się przy ulicy Grodzkiej.

Parafia Ewangelicko-Augsburska w Krakowie
Ilustracja
kościół parafialny
Państwo  Polska
Siedziba Kraków
Adres ul. Grodzka 58, 31-044 Kraków
Data powołania 1816
Wyznanie luterańskie
Kościół Ewangelicko-Augsburski
Diecezja katowicka
Kościół św. Marcina w Krakowie
Filie Wieliczka[1]
Proboszcz ks. Roman Pracki
Położenie na mapie Krakowa
Mapa lokalizacyjna Krakowa
Parafia Ewangelicko-Augsburska w Krakowie
Parafia Ewangelicko-Augsburska w Krakowie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Parafia Ewangelicko-Augsburska w Krakowie
Parafia Ewangelicko-Augsburska w Krakowie
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Parafia Ewangelicko-Augsburska w Krakowie
Parafia Ewangelicko-Augsburska w Krakowie
Ziemia50°03′21,3″N 19°56′18,5″E/50,055917 19,938472
Strona internetowa
Kamienica przy ul. Grodzkiej 58, mieszcząca kancelarię parafialną

Spis treści

HistoriaEdytuj

Pierwszy zbórEdytuj

Pierwsze kazania w duchu luteranizmu były głoszone w krakowskich kościołach w latach 1545 i 1547. Od 1552 rozpoczęło się prowadzenie nabożeństw domowych w Woli Justowskiej i Chełmie, na które przybywali mieszkańcy miasta[2].

W drugiej połowie XVI wieku w Krakowie funkcjonował zbór kalwiński. 17 sierpnia 1557 nastąpiło ustanowienie własnego duszpasterza w osobie księdza Grzegorza Pawła, w ogrodzie Jana Bonera, zwolennika kalwinizmu, odbyło się też pierwsze publiczne nabożeństwo. Pomocnicze funkcje duszpasterskie w zborze pełnił ks. Stanisław Wiśniowski, a od 1558 opiekę nad niemieckimi wiernymi objął ks. Daniel Biliński[2].

W 1564 założone zostało Gimnazjum Ewangelickie, kształcące na kierunkach humanistycznym i religijnym. Od 1569 za Bramą Mikołajską działał ewangelicki cmentarz[2].

Dzięki pozwoleniu wydanemu przez króla Zygmunta II Augusta, 2 maja 1572 otwarto kościół św. Jana, nazywany brogiem. Kościół był wielokrotnie atakowany podczas zamieszek antyprotestanckich. Ostatecznie, został on 23 maja 1591 całkowicie zniszczony. Z powodu bezpieczeństwa, siedziba zboru została przeniesiona do Aleksandrowic, a następnie z powodu kolejnych napaści, w 1614 do Wielkanocy i Łuczanowic[2], skupiając od 1615 wiernych zarówno kalwinizmu, jak i luteranizmu[3]. Na terenie miasta nabożeństwa były sprawowane sporadycznie, w budynkach prywatnych oraz wynajmowanym na ten cel kościele św. Scholastyki[2].

Zbór w PodgórzuEdytuj

Podczas I rozbioru Polski w 1772 Austriacy zajęli Kazimierz uznając za granicę stare koryto Wisły. W 1774 Maria Teresa Habsburg wydała patent, który zezwalał na założenie zborów protestanckich w 4 miastach rzemieślniczym kolonistom niemieckim wyznania protestanckiego, a Kazimierz był planowany jako kolejne takie miasto[4]. W 1775 8 rodzin protestanckich w Kazimierzu poprosiło władze o miejsce na cmentarz[5]. W 1776 wojska austriackie musiały opuścić Kazimierz. Aby powetować tę stratę na prawym brzegu wisły założono Podgórze, a na mocy patentu z września 1781 pozwolono tu założyć zbór protestancki z własnym pastorem i nauczycielem[6], dla którego zbudowano w 1790 prowizoryczny drewniany kościół[2].

W strukturze Kościoła ewangelickiego austriackiej Przedlitawii zbór w Podgórzu należał do powstałej w 1784 superintendentury morawsko-śląsko-galicyjskiej. W 1790 obszar Galicji został podzielony na dwa senioraty, a zbór podgórski podporządkowany został zachodniemu senioratowi bialskiemu. W 1804 wszedł w skład nowo powstałej Superintendentury Galicji i Bukowiny. W 1809 roku Podgórze zostało włączone do Księstwa Warszawskiego, a w 1815 ponownie znalazło się w Austrii. Sto lat później Podgórze zostało ponownie włączone w granice Krakowa.

Parafia przy ul. GrodzkiejEdytuj

27 lipca 1816 roku Senat Wolnego Miasta Krakowa przekazał ewangelikom nie używany i niszczejący kościół św. Marcina. W związku z tym zbór w Podgórzu został zlikwidowany w 1833 a poprzedni dom modlitwy zamknięto[7]. Życie ewangelików zarówno luterańskich i reformowanych skupiło się odtąd całkowicie wokół kościoła na ul. Grodzkiej.

Z inicjatywy Jerzego Samuela Bandtkiego w 1826 powstała szkoła ewangelicka, a od 1902 działało schronisko prowadzone przez stowarzyszenie kobiet, przeznaczone dla ubogich i niepełnosprawnych[2].

Po zakończeniu I wojny światowej parafia krakowska zdecydowała w grudniu 1918 roku o przystąpieniu do Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP, co zostało potwierdzone 2 kwietnia 1922, pomimo tego, że teren województwa krakowskiego został objęty jurysdykcją Kościoła Ewangelickiego Augsburskiego i Helweckiego Wyznania w Małopolsce[8]. Według spisu w 1921 roku Kraków liczył 726 ewangelików.[9]

Pomiędzy zborownikami polskojęzycznymi i niemieckojęzycznymi powstał jednak konflikt, wskutek czego zbór niemiecki, nie chcąc podporządkowywać się warszawskiemu konsystorzowi, ogłosił niezależność i przeszedł 23 lipca 1923 do Kościoła Ewangelickiego Augsburskiego i Helweckiego Wyznania w Małopolsce[8], wchodząc w skład jego senioratu zachodniego[10].

Obydwa zbory korzystały z kościoła św. Marcina. W 1937 zbór niemiecki liczył 300 wiernych i posiadał własną szkołę prywatną[10], natomiast zbór polski posiadał 1300 członków i pozostawał właścicielem kościoła, trzech kamienic parafialnych oraz jednego hektara ziemi[11].

W czasie II wojny światowej polscy członkowie zboru byli zmuszeni do opuszczenia kościoła, a nabożeństwa dla nich przeniesiono do budynku rzymskokatolickiego kościoła św. Agnieszki[2], który został za zgodą kardynała Adama Stefana Sapiehy przystosowany do liturgii luterańskiej[3]. Stan ten utrzymywał się do stycznia 1945[2].

W 1952, dzięki ówczesnemu proboszczowi parafii ks. Karolowi Kubiszowi, został uruchomiony filiał w Tarnowie. Do jego członków należeli w większości wierni pochodzący z terenu Śląska Cieszyńskiego, którzy podjęli pracę na terenie tego miasta. Dwa razy w miesiącu prowadzone były nabożeństwa domowe, odbywały się też lekcje religii. W okresie PRL powstał również filiał w Rabce-Zdroju, założony w celu objęcia opieką duszpasterską ewangelickiej rodziny, która przeprowadziła się tam z powodów zdrowotnych. Nabożeństwa w Rabce miały miejsce raz na miesiąc i prowadzone były w domu prywatnym[12].

W 1977 pracę duszpasterską w parafii rozpoczął ks. Roman Mikler, wybrany w 1983 na stanowisko proboszcza[2].

Od 1982 parafia ewangelicka prowadziła bezpłatną aptekę leków pochodzących z darów, a także zajmowała się pośrednictwem w dystrybucji pomocy charytatywnej dla miejskich szpitali i domów opieki. Dwa lata później utworzono także koło Diakonii, prowadzące służbę odwiedzinową dla chorych i samotnych. W 1991 przez Radę Parafialną powołany został fundusz diakonijny, przeznaczony dla ubogich[2].

W 1993 został odnowiony cmentarz ewangelicki w Łuczanowicach[2].

Jesienią 2005 ks. Mikler zrezygnował z funkcji proboszcza parafii, w związku z czym 19 marca 2006 odbyła się instalacja na tym stanowisku ks. Romana Prackiego. Oficjalne przekazanie parafii nowemu proboszczowi miało miejsce 3 lipca tego samego roku[2].

Proboszczowie (lista niepełna)Edytuj

WspółczesnośćEdytuj

Nabożeństwa w kościele św. Marcina odbywają się w każdą niedzielę oraz święta. W okresie adwentu oraz czasie pasyjnym mają miejsce również nabożeństwa tygodniowe[18]. Prowadzona jest transmisja internetowa nabożeństw[19].

Do parafii przynależy filiał w Wieliczce z kaplicą, w której nabożeństwa odbywają się regularnie w każdą niedzielę i święta[1].

Równolegle do głównego nabożeństwa odbywa się szkółka niedzielna dla dzieci. Prowadzone są również lekcje religii w Międzyszkolnym Punkcie Katechetycznym, a także w Prywatnym Gimnazjum nr 8 im. M. Reja oraz w VII Prywatnym Liceum Ogólnokształcącym[20].

Działają spotkania biblijne i młodzieżowe[21]. Od 19 września 2010 prowadzony jest ponadto Klub Seniora[2]. Wydawana jest gazeta parafialna Ewangelicy w Krakowie[22].

Dwuwyznaniowość parafiiEdytuj

Ze względu na brak w okolicy własnych parafii, na mocy porozumienia międzykościelnego wśród członków zboru należą także osoby wyznania ewangelicko-reformowanego (raz na kwartał odprawiane jest nabożeństwo przez pastora Kościoła Ewangelicko-Reformowanego). Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP jest w pełnej wspólnocie kazalnicy i stołu Pańskiego z Kościołem Ewangelicko- Reformowanym w RP.

PrzypisyEdytuj

  1. a b Luteranie.pl - Kraków
  2. a b c d e f g h i j k l m n Ewangelicy w Krakowie - Historia parafii
  3. a b Ewangelicy w Krakowie - Śladami ewangelików krakowskich
  4. Henryk Lepucki: Działalność kolonizacyjna Marii Teresy i Józefa II w Galicji 1772-1790 : z 9 tablicami i mapą. Lwów: Kasa im. J. Mianowskiego, 1938, s. 30.
  5. H. Lepucki, 1938, s. 34
  6. H. Lepucki, 1938, s. 38
  7. Krótki zarys dziejów zboru ewangelickiego w Wieliczce i w Lednicy niemieckiej
  8. a b Małgorzata Kośka, Dorota Lewandowska: Księgi metrykalne gmin ewangelicko-augsburskiego i helweckiego wyznania 1764 – 1939.
  9. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. Tom XII. Województwo krakowskie. Śląsk Cieszyński. Warszawa: 1925. (pol.)
  10. a b Grelewski 1937 ↓, s. 276.
  11. Grelewski 1937 ↓, s. 244.
  12. Agnieszka Godfrejów: O Parafii/Filiały. Parafia ewangelicka w Krakowie. [dostęp 2018-12-02]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  13. J. Szturc, Michejda Karol, ks., [w:] Tenże, Ewangelicy w Polsce. Słownik biograficzny XVI-XX w., Wydawnictwo Augustana, Bielsko-Biała 1998, s. 197 ​ISBN 83-85970-50-9​.
  14. J. Szturc, Niemczyk Wiktor ks., [w:] Tenże, Ewangelicy w Polsce. Słownik biograficzny XVI-XX w., Wydawnictwo Augustana, Bielsko-Biała 1998, s. 215 ​ISBN 83-85970-50-9​.
  15. Eduard Kneifel, Die Pastoren der Evangelisch-Augsburgischen Kirche in Polen. Ein biographisches Pfarrerbuch mit einem Anhang, Eging 1967, s. 96.
  16. Wspomnienie o ks. K. Kubiszu na witrynie krakow.luteranie.pl (dostęp: 26 sierpnia 2014).
  17. Wspomnienie o ks. R. Miklerze na witrynie "Gazety Wyborczej" (dostęp: 26 sierpnia 2014).
  18. Ewangelicy w Krakowie - Plan nabożeństw
  19. Ewangelicy w Krakowie - Nabożeństwa w internecie
  20. Ewangelicy w Krakowie - Aktywności
  21. Ewangelicy w Krakowie - Ogłoszenia parafialne na 11 listopada 2018 r. - 3. Niedziela przed końcem roku kościelnego
  22. Ewangelicy w Krakowie - Gazeta parafialna

BibliografiaEdytuj

  • Stefan Grelewski. Wyznania protestanckie i sekty religijne w Polsce współczesnej. , 1937. Lublin.