Otwórz menu główne

Parafia Ewangelicko-Augsburska w Ostródzie

Parafia Ewangelicko-Augsburska w Ostródzieluterańska parafia w Ostródzie, należąca do diecezji mazurskiej. Siedziba parafii mieści się przy ulicy Olsztyńskiej w gmachu dawnego sądu. Posiada kościoły filialne w Łęgutach i Pasłęku oraz kaplice w Iławie i Morągu.

Parafia Ewangelicko-Augsburska w Ostródzie
Ilustracja
Budynek parafialny mieszczący kaplicę
Państwo  Polska
Siedziba Ostróda
Adres ul. Olsztyńska 1, 14-100 Ostróda
Wyznanie Protestanckie
Kościół Ewangelicko-Augsburski
Diecezja mazurska
Kościół ewangelicki w Ostródzie
Kaplica w budynku parafii
Filie kaplica w Iławie
kościół w Łęgutach
kaplica w Morągu
kościół św. Jerzego w Pasłęku
Proboszcz ks. Wojciech Płoszek, administrator
Położenie na mapie Ostródy
Mapa lokalizacyjna Ostródy
Parafia Ewangelicko-Augsburska w Ostródzie
Parafia Ewangelicko-Augsburska w Ostródzie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Parafia Ewangelicko-Augsburska w Ostródzie
Parafia Ewangelicko-Augsburska w Ostródzie
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Parafia Ewangelicko-Augsburska w Ostródzie
Parafia Ewangelicko-Augsburska w Ostródzie
Położenie na mapie powiatu ostródzkiego
Mapa lokalizacyjna powiatu ostródzkiego
Parafia Ewangelicko-Augsburska w Ostródzie
Parafia Ewangelicko-Augsburska w Ostródzie
Ziemia53°42′19,872″N 19°57′36,639″E/53,705520 19,960178
Strona internetowa

HistoriaEdytuj

OstródaEdytuj

Luteranizm w Ostródzie wiąże się z zaprowadzeniem tego wyznania jako religii państwowej na terenie Prus Książęcych na mocy traktatu krakowskiego. Pierwszy ewangelicki duchowny dla miasta wyznaczony został w 1534, a urząd drugiego duchownego powołano w 1542 do obsługi wiernych mieszkających w pobliskich wioskach. Parafia posiadała dwa kościoły, którym była fara oraz sąsiadujący z nim tzw. kościół polski[1]. Pierwszym duchownym parafii znanym z nazwiska był ks. Martin Altenhaus, o którym informacje pojawiały się w 1542[2].

Najdłużej urzędującym duchownym w historii parafii był ks. Johann Gottlob Schiffmann, który pełnił w niej posługę przez 44 lata[2].

Podczas okupacji miasta przez wojsko napoleońskie w 1807 obie świątynie przekształcone zostały na magazyny wojskowe, a nabożeństwa prowadzone były w budynku plebanii zboru niemieckiego[2].

Po 1817 i ogłoszeniu unii wyznań luterańskiego i reformowanego, parafia weszła w struktury Ewangelickiego Kościoła Unii Staropruskiej, zachowując jednak swój luterański charakter[1].

W 1817 parafia liczyła około 3600 wiernych, z czego większość zborowników stanowili Polacy[2]. W okresie tym duchowny zboru polskojęzycznego obsługiwał również niemieckich wiernych. Najpierw prowadzone było niemieckojęzyczne nabożeństwo na farze, następnie polskojęzyczne w sąsiednim kościele polskim, a później nieszpory. W poniedziałki i piątki miały miejsce niemieckojęzyczne nabożeństwa tygodniowe. Prowadzono również posługi w kościołach wiejskich, do zboru polskiego należały filiały w Idzbarku, Ornowie, Tyrowie i Zwierzewie[2].

W latach 1835–1848 duszpasterzem parafii był ks. Gustaw Gizewiusz, który działał w celu ochrony posługiwania się językiem polskim, a także zachowania mazurskiej tradycji i folkloru[1].

Opiekunem zboru polskiego był w okresie 1876-1883 ks. Gustav Agathon Harnoch, który został autorem Kroniki i statystyki kościołów ewangelickich w prowincjach Prusy Wschodnie i Prusy Zachodnie wydanej w 1890[2]. Według statystyki tej miasto zamieszkiwało 11 150 ewangelików, z czego 5 000 osób było narodowości polskiej, natomiast w powiecie ostródzkim było 46 273 luteran, w tym 25 985 Polaków. W 1893 w parafii pracowało trzech duchownych, pięć diakonis, jeden diakon i pracownica do spraw młodzieży[1].

W końcu XIX rozpoczęło się uprzywilejowanie języka niemieckiego, od 1890 wszystkie nabożeństwa odbywające się w czwartą niedzielę były prowadzone po niemiecku. Na początku XX wieku zaprzestano sprawowania nabożeństw polskich[1].

W związku z ciągłym zwiększaniem się liczby wiernych związanym z rozwojem Ostródy, podjęta została decyzja o budowie nowej świątyni. Prace rozpoczęto w 1907[3], a 31 sierpnia 1909 budowla została poświęcona przez ks. superintendenta Brauna[1]. Nowy Kościół Miejski w Ostródzie posiadał 1420 miejsc siedzących[3], co jednak w większe święta było niewystarczające dla zboru[1]. Stary kościół farny został przeznaczony do użytku zborowników z terenów wiejskich[3]. W 1910 w celu pozyskania miejsca pod budowę nowej plebanii wyburzony został kościół polski[2].

W 1945 stara fara została zniszczona, z kościoła pozostały jedynie ruiny[2].

Po II wojnie światowej działalność misyjną na tym terenie rozpoczęli również metodyści, którzy w 1945 zajęli Kościół Miejski oraz plebanię, a tym samym parafia ewangelicko-augsburska została pozbawiona własnej siedziby[1][3]. W związku z powojennymi prześladowaniami ludności mazurskiej i protestanckiej nastąpiło znaczne zmniejszenie się liczby wiernych spowodowane wyjazdami oraz konwersjami na katolicyzm[1].

W 1946 opiekę nad wiernymi z Ostródy przejął ks. Edmund Friszke z parafii w Olsztynie[1][4]. Pierwszy stały duchowny luterański dla miasta po zakończeniu wojny został mianowany w 1951. 12 października 1952 pierwszym powojennym proboszczem został ks. Tadeusz Bogucki. Pozwoliło to na przywrócenie sprawowania regularnych nabożeństw[1].

W 1974 między zborem luterańskim a metodystycznym została podpisana ugoda, na mocy której budynek kościoła ewangelickiego w Ostródzie pozostał własnością parafii metodystycznej, ale był współużytkowany przez oba wyznania[1]. Jednak w związku ze stosunkiem ówczesnych władz państwowych do Mazurów, kontynuowana była emigracja wiernych do krajów Europy Zachodniej[1]. Od 1972 pracę w parafii rozpoczął ks. Alfred Tschirschnitz, wybrany następnie na stanowisko proboszcza[4].

Od 9 stycznia 1993 wikariuszem parafii został ks. Ryszard Pitruski, który 1 stycznia 1997 objął stanowisko proboszcza-administratora, a 28 października 2001 – proboszcza. Zginął w wypadku samochodowym 22 lipca 2007[5], a administratorem parafii został ks. Waldemar Kurzawa[4]. 1 maja 2010 na proboszcza-administratora mianowany został ks. Wiesław Suchorab[6], a następnie w latach 2011–2013 parafią administrował ks. biskup Rudolf Bażanowski[4].

W 2011 w ramach wynagrodzenia za utracone nieruchomości parafia pozyskała od starostwa powiatowego budynek dawnego sądu rejonowego, który z dniem 14 czerwca 2013 na mocy decyzji Konsystorza stał się jej oficjalną siedzibą[1].

FiliałyEdytuj

IławaEdytuj

Po sekularyzacji Prus w 1525 pierwszym duchownym ewangelickim w Iławie został ks. Georg Zinck. Podczas okresu jego urzędowania doszło do wyprzedaży wyposażenia miejscowego kościoła w związku z ciążącymi na nim długami spowodowanymi przez starostę Paula Fasolta[7]. Od 1540 była zgłaszana potrzeba powołania osobnego duchownego do pełnienia posług duszpasterskich dla ludności polskojęzycznej, co nastąpiło dopiero w późniejszym okresie[7].

Następcą ks. Zincka był w latach 1552–1553 ks. Benedykt Morgenstern. Ustąpił jednak ze stanowiska jako przeciwnik nauki głoszonej przez Andreasa Osiandera, którego zwolennikiem pozostawał miejscowy książę[7].

W związku z trudną sytuacją finansową miasta, w 1673 stan techniczny kościoła oraz budynków parafialnych określany był jako bardzo zły. Konsystorz zarzucał proboszczowi ks. Salomonowi Hermsonowi zaniedbywanie parafii w związku z angażowaniem się w pomoc dla wiernych z terenu Rzeczypospolitej, którzy w wyniku kontrreformacji pozbawieni byli własnych duchownych. Ksiądz Hermson wyjechał do parafii Nejdorf-Nebrow[7].

W latach 1704–1749 stanowisko proboszcza pełnił ks. Johann Linckner, który zajmował się pracą misyjną pośród katolickiej ludności osiedlającej się na terenie miasta, nie posiadającej własnych duszpasterzy[7].

Na początku XX wieku do parafii należało około 7000 wiernych, z czego 1% posługiwał się językiem polskim. W latach 1902–1903 powstał nowy budynek plebanii. W 1912 zaprzestano organizowania polskich nabożeństw[7].

Po II wojnie światowej świątynię ewangelicką przejął kościół rzymskokatolicki, od 1946 jest w posiadaniu oblatów. W efekcie wysiedleń doszło również do spadku ilości parafian. Część miejscowych ewangelików weszła w struktury Kościoła Metodystycznego, pozostali od około 1949 utworzyli osobny zbór Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego, nad którym opiekę sprawowała parafia w Olsztynie z ks. Edmundem Friszke[7].

Około 1958 Iława została objęta administracją parafii w Ostródzie[7].

ŁęgutyEdytuj

Wzmianki o pierwszym drewnianym kościele ewangelickim w Łęgutach pochodzą z 1591, proboszczem parafii był ks. Martin Aurifaber. W późniejszym okresie miejscowy zbór został włączony w struktury parafii w Łukcie[8].

Nowa, murowana świątynia powstała w latach 1737–1738, kościół poświęcony został 2 czerwca 1738[8].

W czasie II wojny światowej w budynku kościoła został przekształcony w stajnię dla wojska radzieckiego. Po zakończeniu wojny do 1947 nabożeństwa w Łęgutach były prowadzone przez hrabiego Hansa von Lehndorffa, działającego w okresie III Rzeszy w Kościele Wyznającym. Administrację nad zborem przejęła parafia w Olsztynie z proboszczem Edmundem Friszke, a łęguckimi wiernymi opiekowała się w latach 1947–1948 diakon Irena Goller. W 1948 parafia liczyła 335 wiernych[8].

Po 1956 nastąpił spadek liczby członków filiału, związany między innymi z wyjazdami w ramach akcji łączenia rodzin. W latach 1957–1959 filiał Languty obsługiwany był przez ks. Józefa Kułaka, duszpasterza parafii w Mańkach[8].

Według danych z 1968 Łęguty stanowiły stację kaznodziejską poległą parafii w Olsztynie. Od 1989 administracyjnie należą do parafii w Ostródzie[8].

MorągEdytuj

Dawny kościół ewangelicki w Morągu został po II wojnie światowej przejęty przez katolików, którzy utworzyli przy nim swoją parafię w 1945[9].

Nabożeństwa luterańskie zostały przeniesione do kaplicy położonej na cmentarzu ewangelickim, która została przekształcona w 1964 w prawosławną cerkiew św. Włodzimierza. 28 marca 1972 dawna kaplica stała się własnością jedynie kościoła prawosławnego, jednak podpisana została umowa na korzystanie z niej również przez ewangelików[10].

PasłękEdytuj

Parafia w Pasłęku z kościołem św. Bartłomieja przeszła na luteranizm wraz z sekularyzacją Prus w 1525. Parafia posiadała również kaplicę szpitalną, późniejszy kościół św. Jerzego. Od 1534 szkoła miejska była prowadzona przez duchownego parafii, co trwało aż do 1840. W 1592 dawna świątynia szpitalna została przekształcona w kaplicę cmentarną[11].

W okresie wojen napoleońskich kościół na cmentarzu został zamieniony na spichlerz[11].

Po zakończeniu II wojny światowej miejscowi ewangelicy odprawiali nabożeństwa w kościele św. Jerzego, który stał się świątynią filiału podległego parafii w Olsztynie. W 1949 przeszedł on pod zarząd Parafii w Mikołajkach, a posługi w Pasłęku pełnił jej proboszcz, ks. Władysław Pilch. W 1952 zbór powrócił pod administrację parafii olsztyńskiej[11].

W związku z malejącą liczbą wiernych od 1956 w wyniku akcji łączenia rodzin i wyjazdami do RFN, w 1965 zdecydowano o współużytkowaniu kościoła ewangelickiego przez luteran i prawosławnych, w związku z czym połowa świątyni stała się cerkwią św. Onufrego[11].

Od 1989 zbór w Pasłęku stanowi filiał parafii w Ostródzie. Podział prawny budynku kościoła między parafię ewangelicką i prawosławną nastąpił w 1991[11].

WspółczesnośćEdytuj

Od 1 października 2016 stanowisko proboszcza pełni ks. Wojciech Płoszek (uprzednio od 1 stycznia 2015 proboszcz-administrator)[1][4].

Nabożeństwa w Ostródzie w niedziele i święta prowadzone są w kaplicy ewangelickiej zlokalizowanej w budynku parafialnym przy ul. Olsztyńskiej 1[12]. W Wielki Piątek, Wigilię oraz podczas innych specjalnych okazji nabożeństwa odbywają się w kościele ewangelickim przy ul. Sienkiewicza, będącym własnością parafii kościoła ewangelicko-metodystycznego[3].

Nabożeństwa w filiałach odbywają się[12][13]:

Parafia w Ostródzie prowadzi lekcje religii, godziny biblijne, koło pań oraz spotkania dla osób zainteresowanych luteranizmem[14].

Od marca 2014 działa Ewangelickie Stowarzyszenie Syloe prowadzące przy parafii stację socjalną, wypożyczalnię sprzętu rehabilitacyjnego oraz organizujące szkolenia z opieki nad osobami chorymi i niepełnosprawnymi[15].

Parafia włącza się w działalność kulturalną poprzez organizację koncertów, konferencji, wykładów oraz Dni Gizewiusza, corocznych festiwali kultury ewangelickiej na Mazurach Zachodnich. Prowadzi współpracę z Muzeum w Ostródzie oraz innymi miejskimi instytucjami kulturalnymi, wraz z którymi przeprowadza wspólne projekty[13].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h i j k l m n o Parafia - 500 lat luteranizmu w Ostródzie. Parafia ewangelicko-augsburska w Ostródzie. [dostęp 2019-08-15].
  2. a b c d e f g h Jerzy Domasłowski: Stara fara i kościół polski w Ostródzie. Wirtualne Muzeum Ewangelicyzmu Mazur Zachodnich, 19 maja 2016. [dostęp 2019-08-15].
  3. a b c d e Jerzy Domasłowski: Kościół Miejski w Ostródzie. Wirtualne Muzeum Ewangelicyzmu Mazur Zachodnich, 19 maja 2016. [dostęp 2019-08-15].
  4. a b c d e Duchowni. Parafia ewangelicko-augsburska w Ostródzie. [dostęp 2019-08-15].
  5. Ks. Ryszard Pitruski nie żyje. Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP. [dostęp 2019-08-15].
  6. Konsystorz - Wiadomości urzędowe - Uchwały z roku 2010. Centrum Informacyjne Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Polsce. [dostęp 2019-08-15].
  7. a b c d e f g h Jerzy Domasłowski: Dawny kościół ewangelicki w Iławie. Wirtualne Muzeum Ewangelicyzmu Mazur Zachodnich, 19 maja 2016. [dostęp 2019-08-15].
  8. a b c d e Jerzy Domasłowski: Kościół ewangelicki w Łęgutach. Wirtualne Muzeum Ewangelicyzmu Mazur Zachodnich, 19 maja 2016. [dostęp 2019-08-15].
  9. Rys historyczny. Parafia św. Józefa w Morągu. [dostęp 2019-08-15].
  10. Cerkiew św. Włodzimierza w Morągu. Meteor.pl. [dostęp 2019-08-15].
  11. a b c d e Jerzy Domasłowski: Kościół św. Jerzego w Pasłęku. 1 kwietnia 2016. [dostęp 2019-08-15].
  12. a b Diecezje i parafie - Ostróda. Luteranie.pl. [dostęp 2019-08-15].
  13. a b Parafia ewangelicko-augsburska w Ostródzie. Wolni w Chrystusie zmieniamy świat!. . Parafia ewangelicko-augsburska w Ostródzie. 
  14. Duszpasterstwo i spotkania stałe. Parafia ewangelicko-augsburska w Ostródzie. [dostęp 2019-08-15].
  15. O nas. Ewangelickie Stowarzyszenie Syloe. [dostęp 2019-08-15].