Otwórz menu główne

Pardwa mszarna, pardwa[5] (Lagopus lagopus) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny kurowatych.

Pardwa mszarna
Lagopus lagopus[1]
(Linnaeus, 1758)
Ilustracja
Pardwa mszarna wiosną
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd grzebiące
Rodzina kurowate
Rodzaj Lagopus
Gatunek pardwa mszarna
Synonimy
  • Tetrao lagopus Linnaeus, 1758[2]
Podgatunki
  • L. l. scotica (Latham, 1787)
  • L. l. variegata Salomonsen, 1936
  • L. l. lagopus (Linnaeus, 1758)
  • L. l. rossica Serebrovski, 1926
  • L. l. koreni Thayer & Bangs, 1914
  • L. l. maior T. Lorenz, 1904
  • L. l. brevirostris Hesse, 1912
  • L. l. kozlowae Portenko, 1931
  • L. l. sserebrowsky Domaniewski, 1933
  • L. l. okadai Momiyama, 1928
  • L. l. alascensis Swarth, 1926
  • L. l. muriei Gabrielson & Lincoln, 1949
  • L. l. alexandrae Grinnell, 1909
  • L. l. leucoptera Taverner, 1932
  • L. l. alba (J. F. Gmelin, 1789)
  • L. l. ungavus Riley, 1911
  • L. l. alleni Stejneger, 1884
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Pardwa mszarna - zasięg[4]
Występowanie w Europie[4].

SystematykaEdytuj

Wyróżniono kilkanaście podgatunków L. lagopus[6][7][8]:

  • L. lagopus scoticapardwa szkockaWielka Brytania, Irlandia.
  • L. lagopus variegata – wysepki wokół zachodniej Norwegii.
  • L. lagopus lagopuspardwa mszarnaSkandynawia, północna Rosja.
  • L. lagopus rossicakraje bałtyckie do centralnej Rosji.
  • L. lagopus koreniSyberia do Kamczatki.
  • L. lagopus maior – północny Kazachstan, południowo-zachodnia Syberia.
  • L. lagopus brevirostris – zachodnie Himalaje do południowej Syberii oraz zachodnia Mongolia.
  • L. lagopus kozlowae – północna Mongolia, południowa Syberia.
  • L. lagopus sserebrowsky – północno-wschodnia Mongolia do południowo-wschodniej Syberii oraz północno-wschodnie Chiny.
  • L. lagopus okadaiSachalin.
  • L. lagopus alascensisAlaska.
  • L. lagopus murieiAleuty, Kodiak.
  • L. lagopus alexandrae – wyspy południowo-wschodniej Alaski, północno-zachodnia Kolumbia Brytyjska.
  • L. lagopus leucoptera – północna część Kanady i jej arktyczne wyspy.
  • L. lagopus alba – północna Kanada.
  • L. lagopus ungavus – północno-wschodnia Kanada.
  • L. lagopus alleniNowa Fundlandia.

WystępowanieEdytuj

Wiele podgatunków zamieszkuje okołobiegunowe okolice półkuli północnej Europy i Ameryki Północnej. Granica jego występowania wciąż przesuwa się ku północy. Południowym ograniczeniem areału jest linia lasu. Występuje licznie w Skandynawii, gdzie jest ptakiem łownym. Podgatunek pardwa szkocka (L. lagopus scoticus, niekiedy uznawana za odrębny gatunek Lagopus scoticus) zamieszkuje wrzosowiska i torfowiska Szkocji, północnej Anglii i Irlandii (jest tam licznym ptakiem łownym).

Na terenie Polski w jej dzisiejszych granicach jeszcze w XVI wieku ptak ten być może gniazdował (jest wspomniany w dziele Mateusza Cygańskiego). Później zalatywał tylko wyjątkowo – w XIX wieku stwierdzony był dwukrotnie w północno-wschodniej Polsce. Mógł to być tylko podgatunek L. lagopus rossicus. Ponadto dawniej kilkakrotnie podejmowano próby aklimatyzacji, np. w 1901 r. próbowano osiedlić pardwy szkockie nad jeziorem Łebsko[9]. Nadal figuruje w spisie rodzimych gatunków, choć nie jest widywana.

CharakterystykaEdytuj

Cechy gatunkuEdytuj

Obie płci wyglądają podobnie i pierzą się 3 razy w roku. Koguty odróżnia się po większej czerwonej narośli skórnej nad okiem, tzw. róży – fragment nagiej skóry o czerwonym zabarwieniu pokryty brodawkami. Mają mocny dziób, niewielkie skrzydła i krótkie nogi. Pardwa mszarna podobne jest do pardwy górskiej, ale nieco od niej większa. Wydziela się 2 główne podgatunki:

  • L. lagopus lagopus – nad okiem czerwona róża, która jest wyraźniejsza u samca. Skrzydła białe, skrajne sterówki czarne. Zimą biała (nie ma czarnego paska ocznego tak jak pardwa górska), natomiast wiosną głowa i szyja szarobrunatna, boki ciała rude, a spód biały. Latem cała (poza białymi skrzydłami i ogonem) ruda w różnych odcieniach, samce są kasztanowobrązowe. W okresach przejściowych upierzenie pośrednie. Ma gęsto opierzony skok i pazury, dlatego też nogi z nitkowatymi piórami przypominają małe łapy ssaka. Ułatwiają one ptakom poruszanie się po śniegu.
Dzwoniący głos samca, jaki można usłyszeć, przypomina ludzki śmiech.
 
Młody samiec pardwy w letnim upierzeniu, Alaska
  • Pardwa szkocka (L. lagopus scoticus) – od pardwy mszarnej różni się ciemniejszym ubarwieniem latem i rdzawymi skrzydłami. Nie przybiera białej szaty zimowej.

Wymiary średnieEdytuj

  • Długość ciała ok. 40–41 cm
  • Rozpiętość skrzydeł 60–65 cm
  • Masa ciała ok. 600 g

BiotopEdytuj

Tundra, lasotundra, wrzosowiska o niskiej roślinności i pojedynczych krzewach oraz mszary. Są to zatem nieleśne siedliska powyżej granicy lasu w górach lub otwarte przestrzenie.

Okres lęgowyEdytuj

 
Jaja pardwy mszarnej (L. l. lagopus)
 
Samica pardwy w upierzeniu zimowym, Norwegia

GniazdoEdytuj

Lęg zakładany w zagłębieniu w ziemi, podobnie jak u pardwy górskiej. Skąpo wyścielają gniazdo częściami roślin. Otoczone jest krzewami lub trawami. Tworzą monogamiczne pary.

 
Samica pardwy w upierzeniu letnim, północny Ural

JajaEdytuj

Jeden lęg w roku (w maju lub czerwcu) z 8 do 12 jaj.

WysiadywanieEdytuj

Jaja wysiadywane są przez okres 21 dni przez samicę. Zwykle 6–10 pisklętami opiekują się oboje rodzice. Szybko rosną, tak że już po 1,5 tygodniu zaczynają podlatywać. Młode dojrzewają płciowo w wieku jednego roku.

PożywienieEdytuj

Różne części roślin – pąki, jagody, nasiona, latem (w czasie wychowywania młodych) również bezkręgowce.

OchronaEdytuj

W Polsce jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[10].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Lagopus lagopus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. McGowan 1994 ↓, s. 402.
  3. Lagopus lagopus. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  4. a b BirdLife International and NatureServe (2014) Bird Species Distribution Maps of the World. 2012. Lagopus lagopus. In: IUCN 2015. The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2015.2. http://www.iucnredlist.org. Downloaded on 08 July 2015.
  5. Busse i in. 1991 ↓, s. 53.
  6. Frank Gill, David Donsker: Family Phasianidae (ang.). IOC World Bird List: Version 4.2. [dostęp 2014-07-24].
  7. Willow Grouse (Lagopus lagopus) (ang.). IBC: The Internet Bird Collection. [dostęp 2013-11-03].
  8. Nazwy polskie za: Paweł Mielczarek, Włodzimierz Cichocki. Polskie nazewnictwo ptaków świata. „Notatki Ornitologiczne”. Tom 40. Zeszyt specjalny, 1999. ISSN 0550-0842. 
  9. Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Wrocław: PTPP "pro Natura", 2003, s. 268. ISBN 83-919626-1-X.
  10. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 6 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2014 r. poz. 1348)

BibliografiaEdytuj

  • Przemysław Busse (red.), Zygmunt Czarnecki, Andrzej Dyrcz, Maciej Gromadzki, Roman Hołyński, Alina Kowalska-Dyrcz, Jadwiga Machalska, Stanisław Manikowski, Bogumiła Olech: Ptaki. T. I. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0563-0.
  • P. J. K. McGowan: Family Phasianidae (Pheasants and Partridges). W: Josep del Hoyo, Andrew Elliott, Jordi Sargatal: Handbook of the Birds of the World. Cz. 2: New World Vultures to Guineafowl. Barcelona: Lynx Edicions, 1994. ISBN 84-87334-15-6. (ang.)
  • Pavel Vasak: Ptaki leśne. Warszawa: Delta, 1993. ISBN 83-85817-28-X.
  • Klaus Richarz: Ptaki - Przewodnik. Warszawa: MUZA, 2009. ISBN 978-83-7495-018-3.