Otwórz menu główne

Park Ludowy im. Wincentego Witosapark miejski w Bydgoszczy, liczący 6,42 hektarów powierzchni. Patronem parku jest Wincenty Witos – polski polityk, działacz ruchu ludowego, trzykrotny premier.

Park Ludowy im. Wincentego Witosa
Ilustracja
Państwo  Polska
Miejscowość Bydgoszcz
Dzielnica Śródmieście
Powierzchnia 6,42 ha
Data założenia 1953
Położenie na mapie Bydgoszczy
Mapa lokalizacyjna Bydgoszczy
Park Ludowy im. Wincentego Witosa
Park Ludowy im. Wincentego Witosa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Park Ludowy im. Wincentego Witosa
Park Ludowy im. Wincentego Witosa
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Park Ludowy im. Wincentego Witosa
Park Ludowy im. Wincentego Witosa
Ziemia53°07′28″N 18°00′47″E/53,124444 18,013056
Popiersie patrona parku Wincentego Witosa
Alejka parkowa

Spis treści

LokalizacjaEdytuj

Park jest położony w Śródmieściu Bydgoszczy, między ulicami: Jagiellońską, Piotrowskiego i Markwarta. Teren zajmowany przez park ma wymiary: 250 × 275 m i leży na zapleczu Pałacu Młodzieży i Bazyliki Mniejszej św. Wincentego à Paulo.

HistoriaEdytuj

Park Ludowy został założony na miejscu cmentarza Ewangelickiej Gminy Zjednoczonej[1]. Cmentarz pochodził z roku 1778 i był najstarszym i największym na terenie miasta[2].

Teren pod cmentarz zakupiony od majątku Grodztwo, poszerzany w okresie późniejszym, zajmował powierzchnię ok. 6,5 ha. W 1838 roku na jego terenie wybudowany został dom mieszkalny dla zarządcy, w którym wydzielono osobne pomieszczenie na kostnicę. W 1884 roku zbudowana została kaplica cmentarna, a w 1898 r. masywny, murowany parkan, który przetrwał do czasu likwidacji cmentarza[2]. Kute bramy wjazdowe wykonano od ulicy Jagiellońskiej (dwie) i ul. Markwarta (również dwie). Od bram prowadziły drogi o szerokości 8 m, wysadzane lipą wąskolistną, które biegły równolegle do siebie i prowadziły przed kaplicę – umieszczoną na środku cmentarza. Tam znajdował się duży plac, od którego rozchodziły drogi, dzieląc cmentarz na kwatery. Wokół placu rosły dęby, kasztanowce, a przy kwaterach: buk zwyczajny o formie zwisłej, dąb omszony, dąb bezszypułkowy, dąb czerwony, grochodrzew, brzoza, lipa szerokolistna. Droga okólna wzdłuż granic cmentarza była wysadzona świerkiem pospolitym, świerkiem kłującym i świerkiem białym, a w pobliżu domu zarządcy-ogrodnika rosło 10 drzew katalpy zwyczajnej[1]. W 1938 r. na terenie cmentarza rosło 66 gatunków drzew i krzewów, a miejsce spoczynku znalazło w nim wielu zasłużonych dla miasta osób, głównie narodowości niemieckiej[1].

W 1927 roku polskie władze wystąpiły z inicjatywą likwidacji cmentarza, argumentując to znacznym zmniejszeniem liczby ewangelików w mieście, chęcią przebudowy okolicznych ulic oraz względami sanitarnymi. Odpowiednia decyzja likwidacyjna magistratu została jednak zaskarżona do Najwyższego Trybunału Administracyjnego, który orzeczeniem z 1934 r. uchylił postanowienie władz miejskich[3].

Po wyzwoleniu Bydgoszczy spod okupacji hitlerowskiej w 1945 roku stary cmentarz został zamknięty, a dla ewangelików przeznaczono kwatery na cmentarzu ewangelicko-augsburskim przy ul. Zaświat[2]. Likwidację cmentarza przeprowadzono w latach 1951-1952[4]. Ostatnia ekshumacja pozostałości kostnych na cmentarz przy ul. Zaświat odbyła się w 1956 r.[1] W czasie likwidacji cmentarza zniszczono wiele nagrobków, rzeźb, płaskorzeźb i katakumb, m.in. grobowiec rodzinny i miejsce spoczynku Teodora Gottlieba von Hippel (1775-1843) – niemieckiego działacza społeczno-narodowego, a także grobowiec rodziny fabrykantów Carla i Wilhelma Blumwe[5], przy którym znajdowała się kopia rzeźby Chrystusa Zbawiciela Berthela Thorwaldsena z Kopenhagi. Rzeźbę tą przeniesiono na skwer przed kościołem ewangelicko-augsburskim Zbawiciela i jest ona do dzisiaj jednym z najokazalszych pomników sakralnych w Bydgoszczy.

Po likwidacji cmentarza urządzono na jego miejscu park miejski, który nazwano Parkiem Ludowym. Jego ozdobą stał się stary drzewostan pozostały po nekropolii. W 1956 roku zbudowano muszlę koncertową wraz z zapleczem dla występujących zespołów, następnie trzy bloki mieszkalne na zachodnim obrzeżu parku, a po stronie wschodniej pawilon, w którym swą siedzibę ma Automobilklub Bydgoski oraz kawiarnia „Parkowa”. W 1974 r. na południowym obrzeżu parku wybudowano Pałac Młodzieży[2].

3 czerwca 1984 r. z inicjatywy Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego parkowi nadano patrona Wincentego Witosa. Odsłonięto wówczas popiersie działacza autorstwa art. rzeźb. Witolda Marciniaka, ufundowany przez ludowców województwa bydgoskiego. Między pomnikiem, a muszlą koncertową wybudowano również okrągły basen z tryskającą w okresie letnim fontanną[2].

W 2007 r. odnowiono alejki parkowe, wyremontowano muszlę koncertową oraz dokonano konserwacji zieleni parkowej. 24 kwietnia 2007 r. w południowo-wschodnim narożniku parku odsłonięto czarny, granitowy obelisk upamiętniający istnienie cmentarza z napisem:

"Pamięci spoczywających na byłym cmentarzu ewangelickim.
Miasto Bydgoszcz
Parafia Ewangelicko-Augsburska w Bydgoszczy
Bydgoszcz 2007"

W lipcu 2009 w pobliżu parku powstał największy wówczas mural w kraju, będący efektem tygodniowej pracy dziewięciu młodych artystów z Bydgoszczy, Olsztyna i Łodzi i przedstawiający Piotrusia Pana pod drzewem, na którym umieszczono domki i postaci z bajek. Dziesięciopiętrowy obraz znalazł się potem w największym na świecie albumie 'Mural Art', nazywanym biblią światowego muralu[6].

W 2017 podjęta została decyzja o rewitalizacji parku, połączonej z umieszczeniem w nim urządzeń retencyjnych kanalizacji deszczowej. W I etapie kosztem 8,2 mln zł na obszarze 4 ha miały powstać m.in. fotoplastykon, łąka kwiatowa i górka saneczkowa[7]. W 2018 wraz z rozpoczęciem działań rewitalizacyjnych usunięto z parku ponad 60 drzew, mających zagrażać bezpieczeństwu, w złym stanie sanitarnym, suchych, z zachwianą statyką, uszkodzonymi konarami. Były to głównie klony zwyczajne, robinie akacjowe, wiązy szypułkowe oraz kasztanowce, które uległy zniszczeniu podczas wichur w 2017 r.[8][9]. Prace rewitalizacyjne rozpoczęto 21 marca 2018[10]. Wkrótce po ich rozpoczęciu okazało się, że pod powierzchnią ziemi, na głębokości nawet 90 cm, nadal spoczywają szczątki pogrzebanych zmarłych, niepoddanych ekshumacji (szacowana liczba pochówków: 80.000), w związku z czym podjęta została decyzja o rezygnacji z wyposażenia parku w elementy o charakterze rekreacyjnym (m.in. sceny muzycznej, placu zabaw z huśtawkami i zjeżdżalniami, siłowni zewnętrznej)[11][12] oraz z instalacji zbiorników retencyjnych[13]. O docelowym kształcie parku (którego nazwa może ulec zmianie na „Park Pamięci”, „Park Pojednania” lub „Park Pamięci i Pojednania”) ma zadecydować konkurs urbanistyczno-architektoniczny, w którym mają zostać uwzględnione dostępne materiały archiwalne oraz wyniki badań archeologicznych dotyczące lokalizacji, głębokości zalegania pochówków oraz umiejscowienia i konstrukcji architektury funeralnej. Planowane jest również przeniesienie pomnika dotychczasowego patrona[14].

CharakterystykaEdytuj

Park Ludowy jest wyposażony w sieć ścieżek z ławkami, posiada fontannę, korty tenisowe, place zabaw dla dzieci i amfiteatr.

Muszla koncertowaEdytuj

Pośrodku parku znajduje się amfiteatr z zadaszoną estradą wybudowany w 1956 r., o pojemności 5 tys. osób. Budowla ta zastąpiła wzniesiony w 1946 r. amfiteatr w parku Kazimierza Wielkiego, który był miejscem imprez i koncertów organizowanych z okazji obchodów 600-lecia lokacji miasta Bydgoszczy[15].

Amfiteatr był miejscem, w którym zaczynała się ekspansja jazzu i muzyki młodzieżowej, określanej wtedy mianem „mocnego uderzenia”. Oprócz występów zagranicznych zespołów nowej fali cyklicznie koncertowały tu orkiestry dęte (koncerty promenadowe), młodzieżowe zespoły pieśni i tańca i grupy folklorystyczne. Dawał tu swoje przedstawienia plenerowe dla dzieci Teatr Polski, występowały „Czarne Berety”, odbywały się imprezy quizowe i rekreacyjne, a także miejskie festyny[15]. To tu w 1977 zainicjowane zostały Bydgoskie Impresje Muzyczne.

W latach 80. zainteresowanie muszlą koncertową zmalało, gdyż główną areną plenerową został amfiteatr „Zawiszy”. Nastał okres, gdy w parku występowali jedynie amatorzy. W połowie lat 90. miejskie władze dokonały generalnego remontu muszli koncertowej i oddały ją w użytkowanie Miejskiemu Ośrodkowi Kultury[15]. Odtąd w obiekcie odbywały się masowe imprezy kulturalne: koncerty, festyny, konkursy i pikniki. Do większych festiwali tu się odbywających należały m.in. imprezy w ramach Muzycznego Ogrodu, Bydgoskich Impresji Muzycznych i Ogólnopolskiego Przeglądu Artystycznego Ruchu Seniorów „Ars”[15].

Od 2002 r. we wrześniu każdego roku w parku odbywał się Muszla Fest – festiwal promujący miejscowe zespoły muzyczne, łączący różne gatunki muzyki[16], przeniesiony następnie do Myślęcinka.

Wykonana w grudniu 2016 ekspertyza wykazała zły stan techniczny muszli koncertowej (pękniecie i przesunięcie fundamentów, uszkodzenie konstrukcji nośnych) spowodowany pęcznieniem i wysychaniem zalegających pod obiektem warstw iłów. Ewentualne prace rewitalizacyjne pochłonęłyby 3-4 mln zł, w związku z czym podjęto decyzję o jej likwidacji[17], która nastąpiła w grudniu 2017[18]. Rozpatrywana jest lokalizacja w jej miejscu palmiarni z kameralną sceną muzyczną[19].

Walory przyrodniczeEdytuj

Park jest zadrzewiony głównie przez rodzime gatunki drzew: klony, lipy, graby i dęby[20]. Do najciekawszych należą: grab pospolity odmiana stożkowata, katalpa zwyczajna, glediczja trójcierniowa[21]. Wzdłuż alei posadzono m.in. klon zwyczajny, kasztanowiec zwyczajny, sosnę czarną, świerk kłujący, topolę włoską[22]. W parku Ludowym im. Wincentego Witosa i jego najbliższym otoczeniu znajduje się łącznie pięć okazów pomników przyrody.

Pomniki przyrody w parku Ludowym i jego najbliższym otoczeniu:

Nr Typ Lokalizacja Sztuk Uwagi[23]
1. Kasztanowiec biały[24] w zachodniej części parku 1 obwód w pierśnicy: 540 cm, najokazalszy kasztanowiec w Bydgoszczy
2. Dąb szypułkowy[25] w zachodniej części parku 2 obwody w pierśnicy 266 cm i 308 cm, "Jakub" i "Ryszard"
3. Katalpa zwyczajna[24] ul. Jagiellońska 27, przed Pałacem Młodzieży 1 obwód w pierśnicy: 196 cm
4. Magnolia pośrednia[24] ul. Markwarta 9 1 rośnie w przydomowym ogrodzie

GaleriaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Kuczma Rajmund: Zieleń w dawnej Bydgoszczy. Instytut Wydawniczy „Świadectwo”. Bydgoszcz 1995
  2. a b c d e Gliwiński Eugeniusz: Kontrowersje wokół nazwy parku im. W. Witosa. [w.] Kalendarz Bydgoski 1996
  3. Marta Leszczyńska Wielki niemiecki cmentarz ewangelicki w centrum Bydgoszczy będzie upamiętniony
  4. jako daty początku likwidacji cmentarza podaje się też lata 1946 i 1948, a jako datę jej zakończenia rok 1953, a na kwaterze na ul. Zaświat widnieje data 1955
  5. właścicieli Fabryki Obrabiarek do Drewna
  6. Wysoki na 10 pięter
  7. Marta Leszczyńska Park Witosa będzie jak nowy. Odbudowa za 8 milionów
  8. Zmiany w parku Witosa. Wycinają 60 drzew. "Rewitalizacja"
  9. MO dla drzew. Przypilnują, żeby za szybko nie znikały z Bydgoszczy
  10. Rozpoczęły się prace w parku Witosa. Ma nam rozkwitnąć
  11. Cmentarz cmentarzem, a prace w Parku Witosa trwają
  12. Marta Leszczyńska: Zamiast sceny, miejsce pamięci. Nowy pomysł na park Witosa. wyborcza.pl, 4 lipca 2018. [dostęp 2019-01-27].
  13. Zamiast sceny, miejsce pamięci. Nowy pomysł na park Witosa
  14. Park Pamięci w centrum Bydgoszczy. Nie będzie już Witosa
  15. a b c d Pruss Zdzisław, Weber Alicja, Kuczma Rajmund: Bydgoski leksykon muzyczny. Kujawsko-Pomorskie Towarzystwo Kulturalne. Bydgoszcz 2004, str. 377
  16. http://www.mokmuszla.host4u.pl/articles.php?article=6 dostęp 24-03-2010
  17. Park Witosa – czas pożegnać się z muszlą koncertową, ale nie z występami, Express Bydgoski 30 stycznia 2017
  18. Muszla w parku Witosa z lotu ptaka. Tuż przed zburzeniem
  19. Park Witosa. Palmiarnia zamiast zburzonej muszli koncertowej?
  20. Umiński, Janusz: Bydgoszcz. Przewodnik, Regionalny Oddział PTTK „Szlak Brdy” Bydgoszcz 1996
  21. Mokra Jolanta: Zieleń miejska. [w.] Bydgoska Gospodarka Komunalna. Bydgoszcz 1996. ​ISBN 83-85860-37-1
  22. Barcikowski A., Przybylińska J.: Zróżnicowanie flory parków miejskich Bydgoszczy [w:] Flora miast, red. M. Korczyński, Bydgoszcz 2003
  23. stan obwodu drzew na rok 2011
  24. a b c Rozporządzenie nr 11/91 Wojewody Bydgoskiego z dnia 1 lipca 1991 roku
  25. Uchwała nr XLIII/608/09 Rady Miasta Bydgoszczy z dnia 25 lutego 2009 roku. [dostęp 20-10-2011].

Zobacz teżEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Bydgoska Gospodarka Komunalna. Praca zbiorowa, Stefan Pastuszewski, Bydgoszcz: Instytut Wydawniczy „Świadectwo”, 1996, ISBN 83-85860-37-1.
  • Gliwiński Eugeniusz: Kontrowersje wokół nazwy parku im. W. Witosa. [w.] Kalendarz Bydgoski 1996
  • Renata Kaja, Bydgoskie pomniki przyrody, Bydgoszcz: Instytut Wydawniczy „Świadectwo”, 1995, ISBN 83-85860-32-0, OCLC 749523197.
  • Kuczma Rajmund. Zieleń w dawnej Bydgoszczy. Instytut Wydawniczy „Świadectwo”. Bydgoszcz 1995
  • Pruss Zdzisław, Weber Alicja, Kuczma Rajmund: Bydgoski leksykon muzyczny. Kujawsko-Pomorskie Towarzystwo Kulturalne. Bydgoszcz 2004, str. 377
  • Umiński, Janusz: Bydgoszcz. Przewodnik, Regionalny Oddział PTTK „Szlak Brdy” Bydgoszcz 1996

Linki zewnętrzneEdytuj