Pawłowice (powiat pszczyński)

wieś w województwie śląskim

Pawłowice (niem. Pawlowitz) – wieś położona w województwie śląskim, w powiecie pszczyńskim, siedziba gminy Pawłowice. Jest to jedna z najludniejszych (trzecia po Kozach i Koziegłowach) wsi Polski. Powierzchnia sołectwa wynosi 18,05 km²[4], a liczba ludności 9641, co daje gęstość zaludnienia równą 534 osoby na km².

Pawłowice
wieś
Ilustracja
Park ks. prof. Stanisława Pisarka i kościół św. Jana Chrzciciela w Pawłowicach
Państwo

 Polska

Województwo

 śląskie

Powiat

pszczyński

Gmina

Pawłowice

Liczba ludności (2022)

9085[2]

Strefa numeracyjna

32

Kod pocztowy

43-250, 43-251[3]

Tablice rejestracyjne

SPS

SIMC

0218621

Położenie na mapie gminy Pawłowice
Mapa konturowa gminy Pawłowice, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Pawłowice”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Pawłowice”
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Pawłowice”
Położenie na mapie powiatu pszczyńskiego
Mapa konturowa powiatu pszczyńskiego, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Pawłowice”
Ziemia49°57′40″N 18°43′05″E/49,961111 18,718056[1]
Strona internetowa
Fontanna ze strumykiem w parku ks. Stanisława Pisarka

Położenie

edytuj

Wieś znajduje się na skrzyżowaniu trzech ważnych dróg: DK81 prowadzącej z Katowic przez Żory w kierunku Ustronia, DW933 prowadzącej z Chrzanowa przez Pszczynę i Wodzisław Śląski w kierunku Raciborza oraz DW938 łączącej Pawłowice i Cieszyn.

Historia

edytuj

Nazwa miejscowości pochodzi od Pawła, jej założyciela w XIII wieku. Miejscowość po raz pierwszy wzmiankowana została w 1281 jako Pawlowicz. Miejscowa parafia św. Jana Chrzciciela powstała w 1293. Pawłowice wymieniono też w szeregu wsi położonych w okolicy Żor i Wodzisławia (ville circa Zary et Wladislaviam) w zlatynizownej formie Paulowitz[5]. W dokumencie sprzedaży dóbr pszczyńskich wystawionym przez Kazimierza II cieszyńskiego w języku czeskim we Frysztacie w dniu 21 lutego 1517 roku wieś została wymieniona jako Pawlowicze[6]. Wsią komorną pozostawała do końca XVI wieku, po czym została nabyta przez rodzinę Pawłowskich (z której pochodził m.in. biskup ołomuniecki Stanislav Pavlovský). W 1596 powstał pierwszy gotycki kościół murowany. Od początku XVIII w. do połowy XIX w. Pawłowice należały do niemieckiego rodu Gusnarów. A w połowie XIX wieku do 1945 r. właścicielami Pawłowic był pochodzący z Niemiec ród Reitzensteinów, ale wieś jednak była w większości zamieszkała przez ludność polską. W plebiscycie w 1921 r. 74% mieszkańców Pawłowic głosowało za przyłączeniem do Polski. W 1922 r. wieś Pawłowice została przyłączona do Polski i znajdowała się w województwie śląskim. W latach 1939–1945 po ataku na Polskę i kampanii wrześniowej Pawłowice były okupowane przez Niemców[4]. Ostatnim właścicielem pawłowickiego majątku był baron Karol Egon von Reitzenstein, który opuścił Pawłowice w 1945 roku tuż przed wkroczeniem wojsk radzieckich. Po wojnie dobra Reitzensteinów przeszły na własność państwa. W styczniu 1945 r. przez Pawłowice przeszedł tzw. marsz śmierci z obozów KL Auschwitz w Oświęcimiu na stację kolejową do Wodzisławia Śląskiego[7]. A Pawłowice zostały wyzwolone spod okupacji niemieckiej na przełomie stycznia i lutego 1945.

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa katowickiego.

W roku 2010 Rada Gminy Pawłowice otrzymała Nagrodę im. Karola Miarki[8].

Zabytki

edytuj

Według Narodowego Instytutu Dziedzictwa, w miejscowości znajdują się następujące obiekty zabytkowe[9]:

  • kościół parafialny pw. św. Jana Chrzciciela z 1596 r. (nr rej.: 455/65 z 14.12.1965),
  • ruina pałacu z zachowanymi piwnicami oraz park krajobrazowy z XVIII wieku w granicach dawnego założenia parkowego (nr rej.: A/175/08 z 7.02.1966).

Poza formalnie ustanowionymi zabytkami wartość historyczną prezentują także inne obiekty:

  • mleczarnia w Starych Pawłowicach z 1924 r.,
  • słup graniczny i kamienie graniczne znajdujące się na trasie rowerowej z Pawłowic do Strumienia (grobla stanowiąca do 1920 r., kiedy to w życie wszedł traktat wersalski, granicę pomiędzy Cesarstwem Niemieckim a Austro-Węgrami).

Budynki i instytucje w Pawłowicach

edytuj

W Pawłowicach znajdują się, między innymi:

  • Urząd Gminy, ul. Zjednoczenia 60,
  • Gminny Ośrodek Sportu w Pawłowicach, ul. Sportowa 14 (m.in. basen, sauna, hala, kompleks boisk, lodowisko, wrotkarnia, ścianka wspinaczkowa),
  • Gminny Ośrodek Kultury, ul. Zjednoczenia 67,
  • Urząd Pocztowy, ul. Zjednoczenia 64 i ul. Górnicza 14 (filia),
  • Kopalnia Węgla Kamiennego „Pniówek”, ul. Krucza 18,
  • Gminna Biblioteka Publiczna, ul. Zjednoczenia 67,
  • Zespół Szkolno-Przedszkolny, ul. Pukowca 4,
  • Zespół Szkół Ogólnokształcących im. Jana Pawła II, ul. Pukowca 5,
  • Przychodnia zdrowia, ul. Zjednoczenia 10a,
  • Klub GKS Pniówek Pawłowice, który gra w sezonie 2023/2024 w III lidze piłkarskiej, gr. III oraz ekstraklasie szachowej,
  • Parafie rzymskokatolickie św. Jana Chrzciciela (Zjednoczenia 52) i Podwyższenia Krzyża Świętego (ul. Szkolna 36).

Turystyka

edytuj

Przez miejscowość przebiegają następujące trasy rowerowe:

  •   czarna trasa rowerowa nr 188, istniejąca pod nazwą Trakt Czarnego Skarbu
  •   czerwona trasa rowerowa nr 190, istniejąca pod nazwą Trakt Reitzensteinów
  •   zielona trasa rowerowa Pawłowice – Strumień (tzw. Trakt Cesarsko-Pruski)
  •   niebieska trasa rowerowa nr 178 – Pawłowice – Pszczyna (tzw. Plessówka)
  •   niebieska trasa rowerowa nr 279 – Jastrzębie-ZdrójStrumień

Komunikacja

edytuj

Na terenie wsi kursują autobusy komunikacji miejskiej MZK Jastrzębie-Zdrój, łącząc Pawłowice m.in. z Jastrzębiem-Zdrojem i Żorami. Pomiędzy sołectwami kursują busy komunikacji lokalnej. Przez wieś kursują także autobusy komunikacji powiatowej z Pszczyny, a także do Katowic, Wisły oraz Cieszyna[10].

Ludzie związani z Pawłowicami

edytuj

Zobacz też

edytuj

Przypisy

edytuj
  1. Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 98565
  2. NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2022-10-07].
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 921, 922 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  4. a b Gmina Pawłowice: statut sołectwa Pawłowice. biuletyn.net, 2011. [dostęp 2011-04-08].
  5. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online.
  6. Ludwik Musioł. Dokument sprzedaży księstwa pszczyńskiego z dn. 21 lutego 1517 R.. „Roczniki Towarzystwa Przyjaciół Nauk na Śląsku”. R. 2, s. 235–237, 1930. Katowice: nakł. Towarzystwa ; Drukiem K. Miarki. 
  7. Piotr Hojka, Sławomir Kulpa: Kierunek Loslau. Marsz ewakuacyjny więźniów oświęcimskich w styczniu 1945 r., Wodzisław Śląski 2016.
  8. Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego, Wyróżnieni Nagrodą im. Karola Miarki [online] [dostęp 2016-11-01] [zarchiwizowane z adresu 2017-10-03].
  9. Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 31 marca 2024.
  10. Komunikacja w gminie Pawłowice [online], Urząd Gminy Pawłowice [dostęp 2023-06-04] (pol.).