Pesa Atribo

typ spalinowego zespołu trakcyjnego

Pesa Atribo (typ 219M) – normalnotorowe, trójczłonowe, niskopodłogowe i jednoprzestrzenne spalinowe zespoły trakcyjne (SZT) produkowane w latach 2007–2021 przez zakłady Pesa Bydgoszcz. Są one wersją rozwojową zespołu trakcyjnego Pesa 218Mc (SA133). Wyprodukowano 118 egzemplarzy dla polskich i włoskich przewoźników.

SA136, ATR220
Ilustracja
SA136-003 na stacji Kołobrzeg
Kraj produkcji

 Polska

Producent

Pesa Bydgoszcz

Lata budowy

2007–2021

Układ osi

B'2'2'B'

Układ wagonów

s+d+s

Wymiary
Masa służbowa

ATR220: 108 t

Długość

55 570 mm

Szerokość

2883 mm

Wysokość

4185 mm

Średnica kół

840 mm

Napęd
Typ silników

MAN D2876LUE623

Liczba silników

2×382 kW

Parametry eksploatacyjne
Rodzaj przekładni

hydrauliczna

Prędkość konstrukcyjna

140 km/h

Maksymalna prędkość eksploatacyjna

ATR220: 120 km/h
SA136: 120 km/h
ATR220Tr: 130 km/h

System hamulca

SA136: Knorr KE

Parametry użytkowe
Wysokość wejścia

600 mm
(od główki szyny)

Liczba miejsc siedzących

ATR220[a]: 150+4
SA136[b]: 150+7
ATR220Tr[c]: 154+7

Liczba miejsc ogółem

ATR220: 304
ATR220Tr: 312

Portal Transport szynowy

HistoriaEdytuj

GenezaEdytuj

W latach 2006–2007 w Pesie, w oparciu o doświadczenia z produkcji i eksploatacji dwuczłonowych spalinowych zespołów trakcyjnych typu 218M, zaprojektowano kolejny SZT – typu 219M Atribo[2]. Kierownikiem zespołu projektowego był Bartosz Piotrowski. Za koncepcję bryły i ergonomię kokpitu odpowiedzialny był Jakub Gołębiewski z pracowni Marad Design[7], zaś projekt konstrukcyjny wykonał zespół projektowy Pesy pod kierownictwem Arkadiusza Sobkowiaka[8].

Produkcja Atribo ruszyła w sierpniu 2007. W maju 2008 rozpoczęły się jazdy testowe na terenie fabryki, a w dniach od 15 do 17 czerwca odbyły się próby na torze doświadczalnym w Żmigrodzie. Prototyp dostarczono do Bari we Włoszech pod koniec czerwca. Projektowanie, produkcja i testy były kontrolowane przez pierwszego odbiorcę tych pojazdów – Ferrovie del Sud Est[2].

Kolejną generacją SZT produkowanych w Pesa Bydgoszcz jest rodzina Link.

 
219M Atribo


ZamówieniaEdytuj

 
Atribo w produkcji
  • 12 czerwca 2006 – podpisanie umowy na dostawę 13 sztuk dla Ferrovie del Sud Est[9],
  • 26 lutego 2007 – podpisanie umowy na dostawę 10 sztuk dla Ferrovie del Sud Est[2],
  • 17 lutego 2009 – podpisanie umowy na dostawę 2 sztuk dla Ferrovie Nord Milano[10],
  • 19 maja 2009 – podpisanie umowy na dostawę 8 sztuk dla Ferrovie Emilia Romagna[11],
  • 29 stycznia 2010 – podpisanie umowy na dostawę 10 sztuk dla UM Województwa Zachodniopomorskiego[3],
  • marzec 2010 – podpisanie umowy na dostawę 4 sztuk dla Ferrovie del Sud Est[12],
  • wrzesień 2010 – podpisanie umowy na dostawę 2 sztuk dla UM Województwa Zachodniopomorskiego[3],
  • 2009 lub 2010 – podpisanie umowy na dostawę 4 sztuk dla Ferrovie Emilia Romagna[13],
  • 12 grudnia 2013 – podpisanie umowy na dostawę 40 sztuk dla Trenitalii[14], zamówienie zostało później rozszerzone o łącznie 18 dodatkowych egzemplarzy[15][16],
  • 2 września 2014 – podpisanie umowy na dostawę 7 sztuk dla UM Województwa Pomorskiego[17].

Prezentacje promocyjneEdytuj

 
ATR220-026Tr na Trako 2015

Producent wykorzystywał pojazdy wyprodukowane na włoskie zamówienia do celów promocyjnych. W dniach 23–26 września 2008 jednostka ATR220-006 była prezentowana przez Pesę na targach InnoTrans w Berlinie[18]. 13 listopada 2008 ten sam zespół trakcyjny, przeznaczony dla Ferrovie del Sud Est, obsługiwał połączenia na reaktywowanej niewiele wcześniej trasie Bydgoszcz GłównaChełmża[19]. 18 listopada 2010 w województwie łódzkim odbył się przejazd pokazowy SA136-009 na trasie na trasie Łódź KaliskaSieradz – Łódź Kaliska w ramach promocji projektu Łódzkiej Kolei Aglomeracyjnej[20]. W dniach 19–20 marca 2009 jeden z ATR220 był prezentowany słoweńskim kolejom państwowym w Lublanie[21]. 23 czerwca 2009 w miejscowości Česká Třebová odbyła się prezentacja 219M dla České dráhy[22]. Od 14 do 16 października 2009 Atribo wyprodukowane dla Ferrovie Emilia Romagna i oznaczone jako ATR220-029 było prezentowane przez producenta na targach Trako[23]. Od 22 do 25 września 2015 natomiast, również na targach Trako, prezentowano ATR220-026Tr[24].

KonstrukcjaEdytuj

 
Stanowisko maszynisty

Atribo to jednoprzestrzenny trójczłonowy, częściowo niskopodłogowy (wysokość wejścia 600 mm nad poziomem główki szyny) skład przeznaczony do obsługi regionalnych przewozów pasażerskich na liniach niezelektryfikowanych[25].

Wszystkie człony posiadają po jednej parze drzwi o prześwicie 1300 mm. Ze względu na sposób połączenia członów ze sobą, nie jest możliwe skracanie i wydłużanie pojazdu w warunkach eksploatacyjnych, jednakże istnieje możliwość łączenia do 3 pojazdów tego samego typu w trakcję wielokrotną[1][3], także z linkami typu 223M[26].

WnętrzeEdytuj

 
Wnętrze wersji dla Trenitalii

Wnętrze jest klimatyzowane, monitorowane oraz wyposażone w system wykrywania pożarów[1][3][27]. Jedna z dwóch kabin WC jest przystosowana dla osób niepełnosprawnych, w pojeździe znajduje się specjalna przestrzeń dla takich osób oraz rampa manualna[2][3]. Podłoga w części niskopodłogowej znajduje się na wysokości 600 mm nad poziomem główki szyny, a w wysokopodłogowej 1200 lub 1295 mm (nad wózkami i zespołami napędowymi) i 900 mm (w przejściu międzywagonowym)[3][1].

W wersji włoskiej znajduje się 21 siedzeń w 1. klasie (w układzie 2+1) oraz 129 stałych i 4 rozkładane siedzenia w 2. klasie. W polskiej wersji jest jedynie 2. klasa mająca 150 stałych siedzeń i 7 uchylnych[2][3]. Atribo wyposażono w wizualno-akustyczny system informacji pasażerskiej[3][2].

NapędEdytuj

 
Wózek napędny typu 24MN

Pojazdy zbudowano w układzie członów: silnikowy-doczepny-silnikowy, pierwszy i ostatni wózek to dwuosiowe wózki napędne typu 24MN lub 24MNb, a dwa środkowe wózki to wózki toczne w systemie Jakobsa typu 37ANk lub 37ANb. Producentem wszystkich wózków jest Pesa. Każdy pojazd posiada 2 silniki MAN D2876LUE623 o mocy 382 kW sprzężone z przekładnią Voith[2][3].

Atribo dla Trenitali zostały wyposażone układy napędowe Voith/MAN dostosowane do nowej normy emisji spalin Stage IIIB[5]. Wśród innych różnic z wcześniejszymi atribo producent podaje, że zastosował własny system sterowania i lokalizacji pojazdu oraz zmniejszone zostały założone koszty eksploatacji[28].

BezpieczeństwoEdytuj

Jednostka posiada system zabezpieczeń łagodzących skutki ewentualnego zderzenia czołowego. Przy prędkości do 5 km/h energia jest przejmowana sprężyście przez absorber hydrauliczny znajdujący się przy mocowaniu sprzęgu do karoserii. Kolejne absorbery, znajdujące się po bokach sprzęgu, są w stanie przyjąć całą energię zderzenia z prędkością 15 km/h, chroniąc pudło pojazdu przed uszkodzeniem. Przy wyższych prędkościach deformacji ulega strefa zgniotu karoserii, mająca zapewnić bezpieczeństwo przestrzeni pasażerskiej do prędkości 30 km/h. Zamontowane po bokach czoła pochłaniacze energii są zaprojektowane przez Pesę i zostały już wcześniej (2006) zastosowane w elektrycznym Acatusie[2].

Nie ma informacji na temat zastosowania wyżej opisanych systemów bezpieczeństwa w jednostkach dla województwa pomorskiego.

Pojazdy wyposażone są w system kontroli i diagnostyki pojazdu[3][1].

EksploatacjaEdytuj

Państwo Właściciel Przewoźnik Seria Numery Liczba
  Polska Województwo zachodniopomorskie Polregio SA136 001 ÷ 012 12
Województwo pomorskie PKP Szybka Kolej Miejska w Trójmieście 013 ÷ 019 7
  Włochy Ferrovie del Sud Est ATR220 001 ÷ 005
007 ÷ 027
26 (27)
Ferrovie Nord Milano 024 ÷ 025 2
Trasporto Passeggeri Emilia-Romagna 026 ÷ 037 12
Trenitalia ATR220Tr 001 ÷ 058 58
Łączna liczba: 118

Stosowane we Włoszech oznaczenie ATR to akronim pochodzący od określenia AutoTreno Rapido (szybki pociąg samobieżny)[29].

Ferrovie del Sud EstEdytuj

 
ATR220-019

Kontrakt z Ferrovie del Sud Est na dostarczenie 13 pojazdów 219M podpisano 12 czerwca 2006[9]. W 26 lutego 2007 FSE, korzystając z opcji zawartych w podpisanej umowie, poszerzyło zamówienie do 23 sztuk[2]. Dostawy rozpoczęto 15 lipca 2008[30]. Używano wtedy nazwy handlowej Nicolaus, nawiązując do imienia patrona prowincji Bari, Mikołaja[31]. Pojazdy przeznaczono do obsługi połączeń w regionie Apulia[30].

Podczas transportu do Włoch, pojazdy samodzielnie docierały do stacji Wałbrzych Główny, skąd dalej były przeciągane lokomotywami wyposażonymi w sprzęg UIC[32].

W marcu 2010 podpisano nowe zamówienie na kolejne 4 sztuki[12].

22 lipca 2022 roku na linii kolejowej między Martina Franca, a Crispiano doszło do pożaru jednostki ATR220-006[33].

Ferrovie Nord MilanoEdytuj

 
ATR220-025

17 lutego 2009 Pesa podpisała umowę na dostawę dwóch 219M dla Ferrovie Nord Milano[10]. Oba zespoły (ATR220 Luca, ATR220 Sofia) uroczyście przekazano przewoźnikowi 9 kwietnia 2009 w Brescii[34]. Pojazdy przeznaczono do obsługi trasy Brescia – IseoEdolo[34]. Pociągi te stosunkowo często ulegały awariom wykluczającym je z ruchu, co prawdopodobnie były spowodowane dużym nachyleniem linii, po których kursowały. Dodatkowo w międzyczasie Krajowa Agencja Bezpieczeństwa Kolejowego ogłosiła alarm bezpieczeństwa "dotyczący problemów związanych z pęknięciem ramy wózka". Problemy te zaowocowały rezygnacją z dalszych napraw tych jednostek w 2020 roku i wystawieniem ich na sprzedaż w czerwcu 2022 roku[35].

Ferrovie Emilia Romagna / Trasporto Passeggeri Emilia-RomagnaEdytuj

 
ATR220-029

19 maja 2009 podpisano kontrakt z Ferrovie Emilia Romagna na dostarczenie 8 sztuk zespołów typu 219M[11] do obsługi linii BoloniaPortomaggiore i CasalecchioVignola[36]. Pierwsze trzy sztuki dostarczono 25 czerwca 2009[37]. Później podpisano umowę na dostawę 4 dalszych egzemplarzy[13]. 1 lutego 2012 Ferrovie Emilia Romagna połączyło się z Azienda Trasporti Consorziali w wyniku czego powstało Trasporto Passeggeri Emilia-Romagna[38].

TrenitaliaEdytuj

 
ATR220-019TR

12 grudnia 2013 roku Pesa podpisała w Rzymie umowę z przewoźnikiem Trenitalia na dostawę 40 Atribo z opcją dokupienia kolejnych 20[14][39]. Pod koniec lipca 2014 roku pierwszy pojazd był testowany na torze doświadczalnym Instytutu Kolejnictwa w pobliżu Żmigrodu[40], a 20 sierpnia dostarczono go do Pizy i przeznaczono do testów niezbędnych do dopuszczenia tych pojazdów do poruszania się po włoskiej sieci kolejowej[41]. Po zakończeniu testów i otrzymaniu oznaczenia UIC prototyp 3 grudnia został przetransportowany z Pizy do Rzymu[42]. 4 grudnia 2014 odbyła się oficjalna prezentacja tej jednostki na głównym dworcu stolicy Włoch Roma Termini[43]. 6 grudnia do Pizy dotarł transport z dwoma kolejnymi atribo[44]. Łącznie w pierwszym półroczu 2015 roku dostarczono 8 atribo do Toskanii, a kolejne 2 jednostki w lipcu[45].

13 lutego 2015 odbyła się kolejna oficjalna prezentacja – tym razem we Florencji. Pojazdy zostały nazwane przez przewoźnika Swing[46]. 16 marca pierwszy z pojazdów otrzymał dopuszczenie do ruchu na włoskiej sieci kolejowej[47], a 20 marca rozpoczął kursy z pasażerami[48].

Atribo dostarczane są do Włoch przez Przedsiębiorstwo Spedycyjne Trade Trans z Grupy PKP Cargo[49]. Jednostki zostały zakupione celem zastąpienia starszych pojazdów spalinowych serii ALN 668 i 663[50] i obsługi rejonów Toskanii, Abruzji, Kampanii, Kalabrii i Marche[5].

W październiku 2015 ze względu na problemy z system ETCS pojazdy zostały wycofane z linii LukkaAulla w Toskanii i zastąpione przez składy wagonowe[51]. Na początku listopada problemy zostały rozwiązane poprzez wymianę wadliwego podzespołu[52].

22 lutego 2016 w Conegliano odbyła się prezentacja atribo przeznaczonego dla regionu Wenecja Euganejska[53]. W 2016 roku zakończono dostawy 40 jednostek zamówionych w ramach zamówienia podstawowego[15]. Pod koniec 2016 roku trwała produkcja dodatkowych 4 egzemplarzy, który zostały zamówione w ramach opcji z podstawowego zamówienia[15]. 27 lipca 2018 zamówienie rozszerzono o kolejnych 14 egzemplarzy[16]. 5 lutego 2020 do Włoch wyjechało 45. atribo dla Trenitalii[54]. Na początku października cztery ATR220Tr trafiły na Sardynię[55], natomiast w grudniu dostarczono pozostałe sześć egzemplarzy dla Sardynii[56]. Pozostałe dotarły 7 stycznia 2021 roku do operatora.[57]

Województwo zachodniopomorskieEdytuj

 
Pojazd uszkodzony w wypadku w pobliżu Gryfic

29 stycznia 2010 podpisano umowę z województwem zachodniopomorskim za zakup 10 atribo z opcją rozszerzenia o kolejne 2 egzemplarze, z której to opcji skorzystano we wrześniu 2010[3][58]. Pierwsze dwa egzemplarze dostarczono 25 czerwca, a 27 czerwca rozpoczęto ich eksploatację w Zachodniopomorskim Zakładzie Przewozów Regionalnych[3]. Kolejne egzemplarze dostarczano po 1 lub 2 miesięcznie aż do 28 stycznia 2011[3]. Podobnie jak włoskie jednostki, SA136 dostały swój, choć nieoficjalny, przydomek. Ze względu na malaturę nazywane są smerfami[59].

Pojazdy przydzielono do Bazy Taboru PR w Kołobrzegu[3]. Pociągi przydzielono przede wszystkim do obsługi relacji Szczecin – Kołobrzeg (Koszalin) oraz Szczecin – Szczecinek[3]. Pojazdy sporadycznie przydzielano do obsługi relacji Koszalin – Mielno Koszalińskie, obsługiwanej głównie przez SA103 oraz SławnoDarłowo obsługiwanej głównie przez SA109 i SA110[3]. W przypadku awarii zachodniopomorskich EN57 atribo zastępują je na zelektryfikowanych trasach takich jak: Szczecin – Białogard, Szczecin – Gryfino czy Szczecin – Kamień Pomorski[3].

Atribo zastąpiły wysłużone niemieckie pojazdy SA110, których eksploatacje ostatecznie zakończono w kwietniu 2012[60].

Od 29 sierpnia 2012 atribo są kierowane również do obsługi linii Szczecin – Piła[61], a od czerwca 2013 również do portu lotniczego Szczecin-Goleniów (po drodze ze Szczecina do Kołobrzegu)[62].

31 lipca 2013 na pokładzie jednego z pojazdów Urząd Marszałkowski podpisał roczną umowę z Przewozami Regionalnymi na świadczenie usług przewozowych[63].

27 sierpnia 2014 dwa zachodniopomorskie pojazdy serii SA136 zostały uszkodzone w wypadkach. Do pierwszego z nich doszło na przejeździe kolejowo-drogowym bez zapór w pobliżu Gryfic, gdzie pociąg uderzył w przejeżdżający ciągnik rolniczy z przyczepą. Do drugiego wypadku doszło na przejeździe w Żabowie, gdzie atribo nie zdążył wyhamować przed elementem turbiny wiatrowej, który spadł na tory z przewożącej go ciężarówki[64].

W 2016 roku wózki zastosowane w pojazdach serii SA136 zostały objęty dokładniejszymi kontrolami, ze względu na pojawienie się pęknięć ram wózków w dwuczłonowych 218M, w których zastosowano te same wózki[65][66]

Województwo pomorskieEdytuj

 
SA136-019 na przystanku Gdańsk Brętowo

2 września pomorski samorząd podpisał z Pesą umowę na dostawę 7 sztuk SZT typu 219M oraz 3 sztuk 2-członowych SZT typu 218Mc do obsługi Pomorskiej Kolei Metropolitalnej[17][67]. Dostawy miały rozpocząć się w grudniu 2014 a zakończyć w maju 2015. Na mocy podpisanych aneksów przesunięto czas dostaw na okres od 20 kwietnia do 31 sierpnia 2015[68]. W zamian za opóźnienie realizacji kontraktu producent doposażył jednostki w superkondensatory i wysuwane stopnie zewnętrzne. W kwietniu 2015 pierwszy pojazd był gotowy i posiadał homologację[69].

Na początku czerwca Pesa dostarczyła 3 pojazdy: 2 z nich zostały użyczone Przewozom Regionalnym skierowane do obsługi linii GdyniaHel, a jeden z nich testów na trasie PKM (później również go tymczasowo przekazano Przewozom Regionalnym)[70][71], gdzie 12 czerwca odbyła się jego uroczysta prezentacja[72]. W późniejszym czasie pojazdy użytkowane przez PR skierowano również na trasę Gdynia/TczewChojnice[73]. Na początku sierpnia ponownie jeden z pojazdów SA136 skierowano do testów na linii PKM[74]. 1 września składy rozpoczęły obsługę PKM, której operatorem została spółka PKP Szybka Kolej Miejska w Trójmieście[75].

Zobacz teżEdytuj

UwagiEdytuj

  1. dane dla ATR220[1][2]
  2. dane dla SA136[3][4]
  3. dane dla ATR220Tr[5][6]

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e Prospekty producenta: ATR220-FER, ATR220-FNM i ATR220-FSE [dostęp 2012-05-01]
  2. a b c d e f g h i j Tomáš Kuchta, Jaromir Pernička. Motorové jednotky ATR220. „Železniční magazín”. 10/2009, s. 24-27. M-presse plus. (cz.). 
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p q r Bohdan Jędrzejewski. Spalinowe zespoły trakcyjne serii SA136. „Świat Kolei”. 7/2011, s. 12-17. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  4. Urząd Marszałkowski Województwa Zachodniopomorskiego: Spalinowy zespół trakcyjny autobus szynowy 219M serii SA136. wzp.pl. [dostęp 2013-08-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-28)]. (pol.).Sprawdź autora:1.
  5. a b c "Włoskie" pojazdy Pesy z silnikami Voitha. kurier-kolejowy.pl, 2014-09-09. [dostęp 2014-09-09]. (pol.).
  6. Włoskie media o ATR220: dbałość o szczegóły. inforail.pl, 2014-12-05. [dostęp 2014-12-05]. (pol.).
  7. Strefa Publiczna 2009. iwp.com.pl. [dostęp 2016-04-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-10-19)]. (pol.).
  8. ATR 220. W: Wartość dodana – światowe wzornictwo z Polski (katalog wystawy). Ewa Siemieńska (red.). Warszawa: Instytut Wzornictwa Przemysłowego, 2009, s. 28. (pol. • ang.).
  9. a b PESA wyprodukuje pociągi dla Włochów. rynek-kolejowy.pl, 2006-06-13. [dostęp 2013-04-01]. (pol.).
  10. a b Bydgoszcz: 2 składy ATR220 dla FNM. inforail.pl, 2009-02-19. [dostęp 2013-03-31]. (pol.).
  11. a b Bolonia: Pesa dostarczy 8 składów ATR220. inforail.pl, 2009-05-21. [dostęp 2012-09-19]. (pol.).
  12. a b Bydgoszcz: Kolejne pociągi PESY zakontraktowane do południowych Włoch. inforail.pl, 2010-03-26. [dostęp 2013-03-31]. (pol.).
  13. a b Michał Grobelny. Polscy eksporterzy w branży kolejowej'. „Rynek Kolejowy”. 2/2010. s. 53. (pol.). 
  14. a b PESA podpisała umowę z Trenitalią. inforail.pl, 2013-12-12. [dostęp 2013-12-12].
  15. a b c Produkcja eksportowa PESY w 2016 roku. inforail.pl, 2016-12-22. [dostęp 2016-12-23]. (pol.).
  16. a b Pesa dostarczy do Włoch kolejne 14 pociągów. kurier-kolejowy.pl, 2018-08-03. [dostęp 2018-10-22].
  17. a b Umowa na dostawę pociągów dla PKM podpisana. inforail.pl, 2014-09-02. [dostęp 2014-09-02]. (pol.).
  18. Pesa na InnoTrans 2008. inforail.pl, 2008-10-14. [dostęp 2012-09-19].
  19. www.pesa.pl: Bydgoszcz: ATR220 otwarło kursy do Chełmży. InfoRail, 2008-11-18. [dostęp 2012-06-25]. (pol.).Sprawdź autora:1.
  20. Inauguracyjny przejazd szynobusu. Przewozy Regionalne. [dostęp 2012-09-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-03-12)]. (pol.).
  21. Ljubljana: Prezentacja ATR 220 w Słowenii. inforail.pl, 2009-03-23. [dostęp 2013-04-01]. (pol.).
  22. www.pesa.pl: Czeska Trzebowa: Prezentacja ATR 220. InfoRail, 2009-06-24. [dostęp 2012-06-25]. (pol.).Sprawdź autora:1.
  23. Paweł Korcz. TRAKO 2009. „Świat Kolei”. 11/2009, s. 4. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  24. Dariusz Kalinowski. Tabor szynowy na targach Trako 2015. „Świat Kolei”. 10/2015, s. 12-19. Łódź: Emi-Press. ISSN 1231-5962. (pol.). 
  25. Spalinowe zespoły trakcyjne. pesa.pl. [dostęp 2017-02-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-02-21)]. (pol.).
  26. More PESA Orders for ATR 220 to Fogotec. railway-technology.com, 2009-06-19. [dostęp 2012-05-09]. (ang.).
  27. ATR220. pesa.pl. [dostęp 2016-06-14]. (pol.).
  28. GLOSSARIO FERROVIARIO. feralpteam.com, 2006-12. [dostęp 2013-05-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-02-27)]. (wł.).
  29. a b Bari: Pesa zaprezentowała SZT ATR 220 dla FSE. inforail.pl, 2008-07-17. [dostęp 2013-04-01]. (pol.).
  30. Franciszek Nietz. Nicolaus z bydgoskiej Pesy jedzie do Bari. „? Polska Gazeta Transportowa,”, ? 17 września 2008. (pol.). 
  31. P. Telega. Najnowsze „dziecko” PESY. „Świat Kolei”. 10/2008, s. 4. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  32. https://kurier-kolejowy.pl/aktualnosci/40482/atr-220-bydgoskiej-pesy-w-plomieniach-we-wloskiej-apulii.html?fbclid=IwAR3tsshWMRZIS_Iai-G6z708BGm8zwjBkVVtLHws-ZUCIZdEJZ1xBZEKTDQ
  33. a b Brescia: Przekazanie ATR 220 włoskim kolejom Ferrovienord Milano. inforail.pl, 2009-04-16. [dostęp 2012-09-19]. (pol.).
  34. Kurier Kolejowy, Dwa pechowe pociągi ATR 220 - produkty bydgoskiej PESY należące do Ferrovienord na sprzedaż, kurier-kolejowy.pl [dostęp 2022-06-28].
  35. Bologna-Portomaggiore, viaggio inaugurale per i nuovi Atr 220. alfredoperi.it, 2009-09-21. [dostęp 2013-05-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-02-03)]. (wł.).
  36. FER, a pieno ritmo le consegne dei PESA. ferrovie.it, 2009-06-28. [dostęp 2012-06-25]. (wł.).
  37. È nata TPER: Trasporto Passeggeri Emilia-Romagna. fer-online.it, 2012-02-28. [dostęp 2013-05-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-03-07)]. (wł.).
  38. Umowa na dostawę 40 pociągów Atribo do Włoch podpisana. rynek-kolejowy.pl, 2013-12-12. [dostęp 2013-12-15].
  39. PESA’s Źmigród Line-Up. railvolution.net, 2014-07-31. [dostęp 2014-08-01].
  40. Giovanni Gilio: Il primo Atr220 di Trenitalia a Pisa per i collaudi. ilpendolaremagazine.it, 2014-08-22. [dostęp 2015-01-11]. (wł.).
  41. Giovanni Gilio: L’Atr220 trasferito da Pisa a Roma. ilpendolaremagazine.it, 2014-12-03. [dostęp 2015-01-11]. (wł.).
  42. InfoRail: ATR 220 zaprezentowany na dworcu Roma Termini. InfoRail.pl, 2014-12-04. [dostęp 2014-12-04]. (pol.).Sprawdź autora:1.
  43. Giovanni Gilio: A Pisa altri due Atr220. ilpendolaremagazine.it, 2014-12-07. [dostęp 2015-01-11]. (wł.).
  44. Problemy ATR220 we Włoszech. rynek-kolejowy.pl, 2015-10-27. [dostęp 2015-10-31]. (pol.).
  45. Pierwszy ATR 220 dla Trenitalia zaprezentowany w Toskanii. inforail.pl, 2015-02-13. [dostęp 2015-02-13]. (pol.).
  46. Pesa ATR 220 Swing z dopuszczeniem we Włoszech. rynek-kolejowy.pl, 2015-03-16. [dostęp 2015-03-17]. (pol.).
  47. Pociągi Pesy dla Trenitalii już wożą pasażerów (zdjęcia). rynek-kolejowy.pl, 2015-03-23. [dostęp 2015-03-23]. (pol.).
  48. Trade Trans zawiezie pociągi Pesy do Włoch. rynek-kolejowy.pl, 2014-08-25. [dostęp 2014-08-26].
  49. Pierwszy ATR 220Tr już we Włoszech. inforail.pl, 2014-08-22. [dostęp 2014-08-22].
  50. ATR220 Pesy dla Trenitalii przejdą korektę podsystemu ETCS. kurier-kolejowy.pl, 2015-10-26. [dostęp 2015-10-27].
  51. Pesa: Problemy ATR220 we Włoszech rozwiązane. rynek-kolejowy.pl, 2015-11-10. [dostęp 2015-11-11]. (pol.).
  52. Szynobusy Pesy w kolejnym włoskim regionie. rynek-kolejowy.pl, 2016-02-23. [dostęp 2016-02-23]. (pol.).
  53. Pesa wyprodukowała pierwszego ATR220 z dodatkowego zamówienia Trenitalii. rynek-kolejowy.pl, 2020-02-05. [dostęp 2020-02-08]. (pol.).
  54. https://www.rynek-kolejowy.pl/wiadomosci/zespoly-trakcyjne-art220-z-pesy-sa-juz-na-sardynii-zdjecia-98954.html
  55. Wszystkie ATR220Tr z Pesa dostarczone na Sardynię, www.rynek-kolejowy.pl [dostęp 2021-01-02] (pol.).
  56. https://www.fsnews.it/it/focus-on/servizi/2021/1/7/trenitalia_sardegna_due_swing_chiusa_prima_tranche_fornitura_nuovi_treni.html
  57. Szczecin: Nowe szynobusy dla Zachodniopomorskiego. inforail.pl, 2010-02-05. [dostęp 2012-09-19]. (pol.).
  58. Przewozy Regionalne: Wznowienie połączenia Wałcz – Kalisz Pomorski. utk.gov.pl, 2013-02-03. [dostęp 2015-02-14]. (pol.).
  59. UMWZ, InfoRail: Niemcobusy odjeżdżają do muzeum. inforail.pl, 2012-04-30. [dostęp 2012-06-25]. (pol.).Sprawdź autora:1 oraz 2.
  60. Szczecin: Przywrócono ruch pociągów na trasie do Piły. inforail.pl, 2012-09-03. [dostęp 2014-02-25]. (pol.).
  61. Smerfy zawiozą nas na lotnisko!. kurier-kolejowy.pl, 2013-06-08. [dostęp 2013-06-08]. (pol.).
  62. Zachodniopomorskie: Przyspieszenie dla Przewozów Regionalnych. rynek-kolejowy.pl, 2013-08-01. [dostęp 2013-08-12]. (pol.).
  63. Dwa SA136 rozbite na linii 402. Do obu wypadków doszło na przejazdach. rynek-kolejowy.pl, 2014-08-28. [dostęp 2015-12-01]. (pol.).
  64. UTK ostrzega przewoźników przed pęknięciami w wózkach Pesy. rynek-kolejowy.pl, 2016-02-22. [dostęp 2016-06-22].
  65. Zachodniopomorskie SA136 pod specjalnym nadzorem. rynek-kolejowy.pl, 2016-09-06. [dostęp 2016-09-08].
  66. Jakie pociągi dla Pomorskiej Kolei Metropolitalnej?. inforail.pl, 2014-09-04. [dostęp 2014-09-04]. (pol.).
  67. Maciej Naskręt: Pociąg dla PKM przyjedzie dopiero 20 kwietnia. Cztery miesiące opóźnienia. trojmiasto.pl, 2015-03-11. [dostęp 2015-04-17]. (pol.).
  68. Michał Brancewicz: Zobacz pierwszy pociąg dla PKM [zdjęcia]. trojmiasto.gazeta.pl, 2015-04-17. [dostęp 2015-04-17]. (pol.).
  69. PKM-owskie szynobusy w Przewozach Regionalnych. inforail.pl, 2015-06-15. [dostęp 2015-06-15]. (pol.).
  70. Linia PKM testowana przez … lokomotywę SM42. inforail.pl, 2015-07-15. [dostęp 2015-07-01]. (pol.).
  71. Pierwszy szynobus dla PKM już w Trójmieście. trojmiasto.pl, 2015-06-12. [dostęp 2015-06-15].
  72. Testy taboru na linii PKM nie zaczęły się, bo tabor użytkują Przewozy Regionalne (aktualizacja). rynek-kolejowy.pl, 2015-07-02. [dostęp 2015-07-03]. (pol.).
  73. Rozpoczęły się testy na linii PKM. Pociągi przejadą kilka tysięcy kilometrów. trojmiasto.pl, 2015-08-03. [dostęp 2015-08-03].
  74. PKM-ka już na torach. Linia imponuje, ale są kłopoty z rozkładem i biletami. trojmiasto.pl, 2015-09-01. [dostęp 2015-09-03].