Otwórz menu główne

Pielnia

wieś w województwie podkarpackim
Pielnia z lotu ptaka 2[1]

Pielniawieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie sanockim, w gminie Zarszyn[3][4].

Pielnia
Droga z Pielni do Jędruszkowiec
Droga z Pielni do Jędruszkowiec
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat sanocki
Gmina Zarszyn
Liczba ludności (2018) 943[2]
Strefa numeracyjna 13
Kod pocztowy 38 – 530
Tablice rejestracyjne RSA
SIMC 0363004
Położenie na mapie gminy Zarszyn
Mapa lokalizacyjna gminy Zarszyn
Pielnia
Pielnia
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pielnia
Pielnia
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Pielnia
Pielnia
Położenie na mapie powiatu sanockiego
Mapa lokalizacyjna powiatu sanockiego
Pielnia
Pielnia
Ziemia49°32′34″N 22°03′32″E/49,542778 22,058889

Pielnia leży nad rzeką Pielnica, dopływem Wisłoka, przy drodze z Nowotańca do Pisarowiec. Okolica podgórska, pokryta od zachodu lasem Retkowem, na Pogórzu Bukowskim. Wieś położona jest 4 km od drogi krajowej nr 28 ZatorWadowiceNowy SączGorliceBieczJasłoKrosnoSanokMedyka.

We wsi murowana, dawna cerkiew, zbudowana w 1805 r., od 1946 r. kościół rzymskokatolicki. We wnętrzu późnobarokowy ołtarz główny i dwa boczne klasycystyczne. Ambona rokokowa. Na ścianach epitafia: Stanisława i Magdaleny Truskolaskich z 1806 r. Przy kościele wolnostojąca dzwonnica, zbudowana na planie kwadratu, współcześnie z cerkwią.Z dworskiego założenia pozostał park, którego ozdobą jest osiem dębów uznanych za pomniki przyrody. Ich wiek szacuje się na 400-500 lat. Na uwagę zasługuje także kapliczka przydrożna z 1875 roku. Murowana, niewielka budowla służyła m. in. do odprawiania nabożeństw majowych[5]

Pielnia z lotu ptaka[6]

Wieś zamieszkuje 943 mieszkańców[2].

Spis treści

Dawne nazwyEdytuj

Historyczne nazwy wsi to: Pewel 1427, Iohannes Peluelski de Pella 1429, Pella Inferior 1434, Pyella 1450, Pella 1523, Pielli 1561, Pielle 1653, Pielnia XIX i XX w. Lustracja Województwa ruskiego z 1577 wymienia trzy części wsi: "Piella Superior, Piella Inferior, Piella Skalczyna". Sugerować można związek nazwy wsi z niem. n. osob. Pella, łem. Pelnia.

HistoriaEdytuj

 
Mapa Pielni z 1852

Pielnia historycznie graniczy od południa z Nadolanami, na zachodzie z Odrzechową, na południu z miejscowością Długie i Nowosielcami a na wschodzie z Jędruszkowcami (Andruszkowce), Dudyńcami i Pobiednem. Pierwsze wzmianki pochodzą z 1400, osadźcą był wówczas Skalka de Pella, kolonizacja na prawie niemieckim, układ zabudowy wsi w formie łańcuchówki niemieckiej. W 1437 własność Mikołaja Burzyńskiego z Bzianki. Wójtostwo Pielnia zostaje następnie odsprzedane przez Mikołaja Burzyńskiego Janowi Balowi na jeden rok za 110 grzywien, po czym odkupuje wieś tenże Bal za 250 grzywien na własność. Po jakimś czasie wójtostwo powraca pod zarząd Mikołaja Burzyńskiego. W tym okresie większe niwy nosiły nazwy Kartjanów las i Radków pole. Pod koniec XV w. własność Stanisława Zarszyńskiego, następnie jego córki Anny zamężnej za Jakuba Pieniążka dziedzica Jaćmierza. Po Pieniążku właścicielem był Jan Morochowski. Od 10 listopada 1634 własność Wacława i Jerzego Stano, a po nim jego córki zamężnej za Pawła Brzeskiego.

Do 1772 wieś leżała administracyjnie w ziemi sanockiej województwa ruskiego. Od 1772 należała do cyrkułu leskiego, a następnie sanockiego. Po reformie administracyjnej w 1864, powiat sądowy sanocki, gmina wiejska Sanok w kraju Galicja. W 1898 wieś liczyła 1002 osób zamieszkujących 181 domów.

W okresie rzezi galicyjskiej z rąk chłopów zginął właściciel Pielni Horodyński. Jego żona Leopoldyna ufundowała później kościół w Dudyńcach oraz ochronkę ss. Służebniczek NMP ze Starej Wsi w Pielni.

W połowie XIX wieku właścicielem posiadłości tabularnej Pielnia Dolna i Górna był Ludwik Rylski[7]. Pod koniec XIX wieku właścicielką tabularną dóbr we wsi była Leopoldyna Horodyńska (de Ścibor Rylska)[8][9]. Ostatnim właścicielem majątku był Eustachy Rylski, który na początku XX wieku posiadał we wsi obszar 613,5 ha (Pielnia Górna i Pielnia Dolna)[10][11].

Po 1944 większość Rusinów wyjechała na Ukrainę (rejon tarnopolski) lub została przesiedlana na Ziemie Odzyskane. Wieś palona przez UPA w 1946 dwa razy, z pożogi ocalało 10 domów[12]. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie krośnieńskim.

WyznaniaEdytuj

 
Zabytkowa dawna cerkiew, obecnie kościół parafialny

Bracia polscyEdytuj

Od co najmniej połowy XVII wieku we wsi znajdował się zbór braci polskich, któremu patronował ówczesny właściciel Paweł Brzeski oraz jego synowie Wacław i Paweł (do 1653 ius patronus zboru w Nowotańcu), który przeszedł z kalwinizmu na to wyznanie. Jego zięciem był słynny teolog i astronom Stanisław Lubieniecki młodszy. Zbór braci polskich upadł po ich wygnaniu z Polski w 1662.

Katolicy obrządku greckiegoEdytuj

Parafia greckokatolicka (historyczna) pw. Św. Jana Ewangelisty obejmowała niegdyś zasięgiem miejscowości:

Na miejscu pozostał stary cmentarz greckokatolicki.

Katolicy obrządku łacińskiegoEdytuj

Dawniej Pielnia należała do parafii w Nowotańcu. W 1946 we wsi została erygowana rzymskokatolicka parafia pw. Matki Boskiej Wspomożenia Wiernych należąca do dekanatu Sanok I w archidiecezji przemyskiej.

ZabytkiEdytuj

 
Kapliczka w Pielni z 1875
  • Cerkiew greckokatolicka pw. św. Jana Ewangelisty, zbudowana w 1805. We wnętrzu późnobarokowy ołtarz główny i dwa boczne klasycystyczne. Ambona rokokowa. Na ścianach epitafia, patronów świątyni, kolatorów: Stanisława i Magdaleny Truskolaskich z 1806. Od 1946 użytkowana jako rzymskokatolicki kościół parafialny. W 1989 wpisana do rejestru zabytków.

Inne obiektyEdytuj

W miejscu zabudowań dworskich stoi Dom Ludowy i siedziba OSP.

We wsi znajduje się również XIX w. kaplica. Do lat 70. XX w. odprawiane tam były nabożeństwa majowe. W sierpniu 2007 odnowiona i ponownie oddana do użytku.

PrzypisyEdytuj

  1. Start, www.zarszyn.pl [dostęp 2019-07-17] (pol.).
  2. a b Raport o stanie Gminy Zarszyn za rok 2018. s.5
  3. GUS. Wyszukiwarka TERYT
  4. Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. Start, www.zarszyn.pl [dostęp 2019-07-17] (pol.).
  6. Start, www.zarszyn.pl [dostęp 2019-07-17] (pol.).
  7. Skorowidz wszystkich miejscowości położonych w królestwie Galicyi i Lodomeryi jakoteż w wielkim księstwie Krakowskiem i księstwie Bukowińskiem, pod względem politycznej i sądowej organizacyi kraju wraz z dokładnem oznaczeniem parafii, poczt i właścicieli tabularnych, ułożony porządkiem abecadłowym. Lwów: Karol Wild, 1855, s. 159.
  8. Tadeusz Pilat: Skorowidz dóbr tabularnych w Galicyi z Wielkiem Ks. Krakowskiem. Lwów: 1890, s. 150.
  9. Obwieszczenie. „Gazeta Lwowska”, s. 10, Nr 264 z 19 listopada 1893. 
  10. Alojzy Zielecki, Życie gospodarcze, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995. s. 405.
  11. Skorowidz powiatu sanockiego wydany na podstawie dat zebranych w roku 1911. Sanok: 1911, s. 14.
  12. Artur Bata "Bieszczady w ogniu", Rzeszów 1987 s. 152-153

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj