Otwórz menu główne

Pieniążnica szerokoblaszkowa

Pieniążnica szerokoblaszkowa (Megacollybia platyphylla (Pers.) Kotl. & Pouzar) – gatunek grzybów z rodziny twardzioszkowatych (Marasmiaceae)[1].

Pieniążnica szerokoblaszkowa
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Typ podstawczaki
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina twardzioszkowate
Rodzaj pieniążnica
Gatunek pieniążnica szerokoblaszkowa
Nazwa systematyczna
Megacollybia platyphylla (Pers.) Kotl. & Pouzar
Česká Mykol. 26: 220 (1972)
Ilustracja
{{{opis drugiego obrazka}}}
Megacollybia platyphylla a2 (2).JPG
Collybia-platyphylla.jpg

Systematyka i nazewnictwoEdytuj

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Megacollybia, Marasmiaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi [1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1796 r. Persoon nadając mu nazwę Agaricus platyphyllus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadali mu w 1972 r. Kotl. & Pouzar, przenosząc go do rodzaju Megacollybia[1].

Synonimów naukowych ma ponad 20. Niektóre z nich[2]:

  • Agaricus grammocephalus Bull. 1793
  • Agaricus platyphyllus Pers. 1796
  • Agaricus platyphyllus var. platyphyllus Pers. 1796
  • Agaricus platyphyllus var. repens Fr. 1838
  • Agaricus repens Fr. 1815
  • Agaricus tenuiceps Cooke & Massee 1891
  • Clitocybula platyphylla (Pers.) E. Ludw. 2001
  • Collybia grammocephala (Bull.) Quél. 1886
  • Collybia platyphylla (Pers.) P. Kumm. 1871
  • Gymnopus platyphyllus (Pers.) Murrill 1916
  • Hydropus platyphyllus (Pers.) Kühner 1980
  • Oudemansiella platyphylla (Pers.) M.M. Moser 1983
  • Tricholoma tenuiceps (Cooke & Massee) Massee 1911
  • Tricholomopsis platyphylla (Pers.) Singer 1939

Nazwę polską podał Władysław Wojewoda w 1987 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako bedłka szerokoblaszkowa, pieniążek szerokoblaszkowy i monetka szerokoblaszkowa[3].

MorfologiaEdytuj

Kapelusz

Średnica 5-15 cm, u młodych okazów półkulisty, później płasko-wypukły, na koniec płaski i promieniście popękany. Często posiada niewielki i tępy garb. Powierzchnia z wyraźnymi, powrastanymi włókienkami, barwa brązowoszara, oliwkowa, szarobrązowa, dymnobrązowa[4][5].

Blaszki

Bardzo szerokie, rzadkie i zatokowato wycięte. Mają kolor od białego do brudnobiałego, czasami są w dolnej części żyłkowane[5]. Mają ząbkowane lub karbowane ostrza i są zaokrąglone przy trzonie[6]. Często między blaszkami przebywają skoczogonki[5].

Trzon

Wysokość 6-15 cm, grubość 1-2 cm. Jest podłużnie włóknisty, początkowo białawy, potem szarobrązowy, jaśniejszy niż kapelusz[4]. W nasadzie trzonu występują duże ryzomorfy, które mogą osiągać długość nawet kilku metrów, Przerastają one drewno i glebę, a owocniki pojawiają się często dopiero w pewnej odległości od materii organicznej, którą odżywia się grzyb[5].

Miąższ

Biały i dość łykowaty. Cienki, tak że kapelusz widziany pod słońce jest prześwitujący. Smak łagodny, zapach niewyraźny[5].

Wysyp zarodników

Biały. Zarodniki niemal kuliste, gładkie, o rozmiarach 7-8 × 6-7 μm[6].

Występowanie i siedliskoEdytuj

Pieniążnica szerokoblaszkowa jest szeroko rozprzestrzeniona w Europie i Ameryce Środkowej. Poza tymi dwoma kontynentami stanowiącymi główny obszar jej występowania opisano jej stanowiska także w Ameryce Środkowej i Japonii[7]. W Europie Środkowej gatunek dość pospolity[5], w Polsce również[8].

Występuje w różnego typu lasach, częściej w liściastych. Owocniki pojawiają się od maja do października, na mocno spróchniałym drewnie (najczęściej liściastym). Rośnie na próchniejącym drewnie drzew liściastych i iglastych, najczęściej na drewnie buka. Czasami wyrasta na zagrzebanym w ziemi drewnie, sprawiając wrażenie, jak gdyby rósł na ziemi[5].

ZnaczenieEdytuj

Saprotrof[3]. W niektórych atlasach grzybów uważany jest za grzyb niejadalny lub nawet trujący[6]. Istotnie, ma on marne walory smakowe, ale jeden, dwa egzemplarze dodane do potrawy mogą uzupełnić jej smak[5].

Gatunki podobneEdytuj

  • drobnołuszczak jeleni (Pluteus cervinus). Ma blaszki wolne, w starszych owocnikach zmieniające barwę na mięsnoróżową, kruchy miąższ oraz łososioworóżowy wysyp zarodników[8]. Na cystydach ma rogowate wyrostki i ma gęściejsze blaszki[4]
  • lejkóweczka postrzępiona (Clitocybula lacerata). Rośnie w górach na martwym drewnie świerków, zwykle w kępkach i ma mniejsze owocniki o nieco lejkowatym kształcie[8].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-10-20].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-10-20].
  3. a b Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b c Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.
  5. a b c d e f g h Andreas Gminder: Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  6. a b c Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  7. Discover Life (ang.). [dostęp 2015-12-05].
  8. a b c Marek Snowarski: Grzyby. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010. ISBN 978-83-7073-776-4.